Дилноза чатда «риелтер»нинг эълонини кўрди: «Ёпиқ базага кириш учун 300 000 сўм ўтказинг, бозордан арзон бешта квартира кўрсатаман». У пулни ўтказди — рақам дарҳол уни мессенжерда блоклаб қўйди. Оддий воқеа, шаҳарда бундай чатлар ўнлаб.
Агар воситачи квартирани кўрсатишдан ёки хизмат шартномасини имзолашдан олдиноқ пулни олдиндан сўраса — бу шошилиб ўтказиш эмас, хавотирланиш сабаби. Риелтернинг одатий комиссияси натижа бўйича, ваъда учун олдиндан эмас, тўланади.
Нега воситачи пулни олдиндан сўрайди — бу нимани англатади
Баъзида бу агентликнинг ҳақиқий амалиёти: обектларни танлаш учун комиссиянинг бир қисми расмий шартнома бўйича олдиндан олинади. Лекин кўпинча шартномасиз «базага кириш» ёки «брон қилиш» учун кичик сумма ўтказишни сўраш — битта рақамдан ўнлаб одамдан бир вақтда пул йиғиш схемаси.
Олдиндан тўловда қанча йўқотилишини қандай ҳисоблаш
Олдиндан сўралаётган суммани битим учун одатий комиссия билан солиштиринг. Формула: олдиндан тўлов улуши = олдиндан сўралган сумма ÷ кутилаётган тўлиқ комиссия × 100.
1-мисол: риелтернинг тўлиқ комиссияси одатда квартира нархининг 2–3 % ини ташкил қилади. 400 000 000 сўмлик квартирада комиссия — тахминан 10 000 000 сўм. Сиздан шартномасиз ва қўлда квартира бўлмаса ҳам «базага кириш» учун 300 000 сўм сўраса, нима учун тўлаётганингиз ноаниқ — алдов бўлса, бутун суммани, яъни олинмаган хизматнинг 100 % ини йўқотасиз.
2-мисол: офиси ва шартномаси бор агентлик учта аниқ вариант танлаб, кўриш актини имзолагандан кейин 20 % комиссияни олдиндан сўрайди. 10 000 000 сўмнинг 20 % и — 2 000 000 сўм, ва пул тушунарли натижага боғланган. Рақамлар шартли, мисол учун — ўз вариантларингизни NARXTOP кўчмас мулк бўлимида солиштиринг.
Ноҳалол воситачиларда қандай схемалар учрайди
- Шартномасиз жисмоний шахс картасига «ёпиқ базага кириш» учун тўлов сўраш.
- Кейин ҳеч ким кўрсатмайдиган квартира учун «брон» тўлови.
- Задатокни мулкдорга ёки расмий ҳисобга эмас, воситачининг ўзига ўтказишни сўраш.
- Олди-сотди шартномаси имзоланмасдан тўлиқ комиссияни олдиндан талаб қилиш.
- Бир нечта одамдан олдиндан тўлов йиғиш учун бошқаларнинг квартира суратларидан фойдаланиш.
Комиссияни хавфсиз қандай тўлаш керак
- Ҳар қандай тўловдан олдин сумма, муддат ва натижа кўрсатилган хизмат шартномасини сўранг.
- Базага кириш ваъдаси учун эмас, кўриш ёки битим натижаси бўйича тўланг.
- Пулни жисмоний шахс картасига эмас, мулкдор ёки расмий компания ҳисобига ўтказинг.
- Ҳар қандай, ҳатто кичик сумма учун ҳам тилхат ёки чек олинг.
- Агентлик базасидаги квартиралар ҳақиқатан мавжудлигини уй-жой сотув эълонлари орқали текширинг.
- Воситачининг ҳалоллигига шубҳа бўлса, мулкдорнинг ўзига ёки NARXTOP хизматлар бўлимига мурожаат қилинг.
Воситачига олдиндан тўлов қачон нормал амалиёт
Кўпинча шундай бўлади: офиси ва тарихи бор агентлик ҳужжатларни расмийлаштириш учун тўловнинг бир қисмини олдиндан олади, лекин бу компания реквизитлари ёзилган расмий шартномада белгиланган. Яна бир одатий ҳолат — юрист битим ҳужжатларини йиғиш учун олдиндан тўлов олади, лекин бажарилган иш акти беради.
— Тўловдан олдин шартномани кўрсам бўладими? — Албатта, мана компания реквизитлари, хизмат олинганини имзоланг. Ҳақиқий агентлик шундай жавоб беради; шунчаки «картага ташла» деб сўрайдиган одам одатда на шартнома, на офис кўрсата олади.
Жадвал: нима тўлашни сўрашади — хавф — қандай текшириш
| Нима тўлашни сўрашади | Хавф | Қандай текшириш |
|---|---|---|
| Ёпиқ базага кириш | Натижасиз ва сотувчи билан алоқасиз пул | Олдиндан ҳақиқий эълонларни кўрсатишни сўраш |
| Квартира брони | Ҳеч ким кўрсатмайди | Кўриш санаси ва манзилини ёзма сўраш |
| Воситачига шахсан задаток | Мулкдор пулни олмайди | Фақат мулкдор ёки компания ҳисобига ўтказиш |
| Тўлиқ комиссия олдиндан | Битим амалга ошмаслиги мумкин | Босқичма-босқич, натижа бўйича тўлов |
| Шартномасиз хизмат | Тўловни тасдиқлаш имконсиз | Шартнома ва сумма учун чек талаб қилиш |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- «Квартира қўлдан чиқмасин» деб нотаниш воситачига шартномасиз пул ўтказиш.
- Компания реквизитлари ва агентлик офисини сўрамаслик.
- Чегирма баҳонасида тилхациз нақд тўлашга рози бўлиш.
- Ҳақиқий хизмат учун олдиндан тўловни натижасиз «кириш» тўлови билан аралаштириш.
Қисқа жавоблар
Воситачи пулни олдиндан сўраши нормалми?
Кичик олдиндан тўлов аниқ хизмат — масалан, ҳужжатларни расмийлаштириш — учун расмий шартнома бўйича мумкин. Шартномасиз «кириш» ёки «брон» учун пул сўрашса, бу хавфли.
Воситачи жисмоний шахс картасига ўтказишни сўраса, нима қилиш керак?
Рад этиб, компания ёки квартира эгасининг реквизитларини сўраш яхшироқ. Шартномасиз шахсий картага ўтказилган пулни алдов бўлса қайтариб олиш деярли имконсиз.
Риелтернинг ҳақиқийлигини қандай текшириш мумкин?
Шартнома, офис, компания реквизитларини сўранг ва хизмат натижаси бўйича тўловни таклиф қилинг. Ҳақиқий агентлик бу маълумотларни хотиржам беради.
Риелтер комиссияси одатда қанча бўлади?
Комиссия турли агентликларда фарқ қилади ва одатда битим нархининг бир неча фоизини ташкил қилади, аниқ рақамни конкрет компаниядан сўранг — буни умумий меъёр сифатида айтиб бўлмайди.
Фирибгар воситачига ўтказилган пулни қайтариб олса бўладими?
Шартнома ва олувчи маълумотларисиз пулни қайтариш деярли имконсиз. Шу сабабли воситачига ҳар қандай тўловни олдиндан шартнома ёки тилхат билан мустаҳкамланг.
Битимда катта суммани қандай хавфсиз топшириш мумкин?
Катта пулни нақд шахсан топшириш ўрнига банк ҳисоби ёки сейф катакчасидан фойдаланинг — солиштирув сейф катакчаси ҳисобга қарши мақоласида бор. Бу харидор учун ҳам, сотувчи учун ҳам хавфни камайтиради.
Қисқача
- Риелтер комиссияси одатда хизмат натижаси бўйича, ваъда учун олдиндан эмас, тўланади.
- Шартномасиз «базага кириш» учун пул сўраш — тез-тез учрайдиган алдов схемаси.
- Ҳар қандай тўловдан олдин шартнома, компания реквизитлари ва тилхат талаб қилинг.
- Пулни жисмоний шахс картасига эмас, мулкдор ёки компания ҳисобига ўтказинг.
- Ҳақиқий агентлик тўловдан олдин офис ва шартномани кўрсатишга қарши эмас.
- Харид харажатларини олдиндан NARXTOP уй-жой калкуляторида солиштиринг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
