Дала ҳовлида суғоришни қандай йўлга қўйиш кераклиги апрелда эмас, биринчи жазирамада маълум бўлади. Баҳорда suv келади, челак бир дақиқада тўлади. Июнда ариқ саёзлашади, кўча бўйлаб ҳамма бир вақтда шлангни очади, помидорингиз эса баргини ўраб туради.
Суғориш — бу шланг эмас. Бу учта бўғин: сувни қаердан оламиз, қаерда сақлаймиз ва илдизга қандай етказамиз. Биттаси тушиб қолса, июлда челак кўтариб юрасиз.
Қуйида тартиб билан: манбалар, идиш, томчилатиш лентаси ва мавсумгача улгуриш керак бўлган ишлар.
Участкада сувни қаердан олиш мумкин
Манбалар одатда тўртта, кўпчиликда улардан иккитаси бор — асосийси ва захираси.
- Ариқ ёки канал. Вилоят боғлари учун эски усул: suv навбат билан келади, тартибни мироб ёки кўча оқсоқоли юритади. Арзон ва суви кўп, лекин у сизга қулай пайтда эмас, ўз кунингизда келади.
- Қишлоқ водопроводи. Кўча бўйлаб қувур, ҳисоблагич, босим жадвал бўйича. Суви тозароқ, аммо июл кечқурунлари босим шундай тушадики, шланг зўрға томчилайди.
- Қудуқ ёки скважина. Ўз сувингиз, ҳеч кимга қарам эмассиз — лекин насосга ва чироққа қарамсиз. Қайси бири ишончлироқ экани алоҳида ёзилган: қудуқми ёки марказий водопровод.
- Ташиб келтириладиган suv. Ҳеч нарса тортилмаган биринчи мавсум учун чора. Бутун ёз систерна ташигандан кўра, бир марта идишга пул тиккан енгилроқ.
Янги участкада биринчи бўлиб сотувчидан эмас, қўшнилардан сўранг. Сотувчи «suv бор» дейди. Қўшни эса соат нечада борлигини ва августда неча кун бўлмаслигини айтади. Ер ҳали танланаётган бўлса, бу саволни бўнак беришдан олдин беринг: уй ва ер участкалари эълонларида suv ҳақида бир қатор ёзилади, у билан эса ўн йил яшайсиз.
Йиғувчи идиш нимага керак
Идиш «suv бўлиб туради»ни «suv доим бор»га айлантиради. Suv келди — бак тўлди, suv кетди — сиз бакдан суғорасиз. Бу ариқда ҳам, қудуқда ҳам бир хил ёрдам берадиган харажат.
Ҳажми. «Қанчага етади» эмас, «сувсиз неча кун яшайман» деб ҳисобланг. Кичик томорқага одатда бир тоннача бак олишади; боғ катта бўлса, иккита идишни пастдан қувур билан улашади.
Баландлиги. Тагликка кўтарилган бак ўз оқимини беради: suv насоссиз ҳам, чироқсиз ҳам юради. Бир ярим метр челакка ҳам, томчилатиш лентасига ҳам етади. Шлангдаги босимни эса баландлик бермайди — насос ва ёнида розетка керак.
Қопқоқ ва соя. Қуёшдаги очиқ қора бочка июлга бориб «гуллайди»: suv яшил тортади, лента тиқилади.
Ва алоҳида гап: суғориш суви билан ичимлик суви — икки хил йўл. Суғориш идишидан ичишмайди, у тоза кўринса ҳам. Ичимлик линиясига нима қўйиш кераклиги уйга қандай suv филтри қўйиш керак деган мақолада ёзилган.
Томчилатиб суғориш: бу нима ва қанча овора қилади
Томчилатиб суғориш — пушта бўйлаб тортилган ингичка лента, ҳар бир туп тагида тешиги бор. Suv илдизга оз-оздан томади, қаторлар ораси қуруқ қолади.
Амалда бу нима беради:
- suv сезиларли кам кетади — йўлакчалардан буғланмайди;
- қаторлар орасида бегона ўт камаяди: уларга ичадиган нарса қолмайди;
- барг қуруқ туради, демак куйиш ва касаллик камроқ.
Энг оддий тўплам: тагликдаги бак, жўмрак, филтр, асосий қувур ва пушталар бўйлаб ленталар. Филтр шарт — усиз ариқдан келган бир зарра қум тешикларни бир ҳафтада бекитади. Ва бу «қўйдим-у унутдим» дегани эмас: ҳафтада бир марта қатор бўйлаб юриб, томчилатгичлар тирикми, текширинг.
Ариқдан ва жадвал билан суғориш
Suv навбат билан келса, асосий асбобингиз шланг эмас, тақвим бўлади. Ўз кунингизни билинг, телефонга эслатма қўйинг ва ўша вақтга идишни бўшатиб қўйинг. Акс ҳолда suv ёнингиздан ўтиб кетади.
Эгат бўйлаб эски усулда суғоришади: сувни қатор бўйлаб қўйиб юборасиз, охиригача етказасиз, кейин тўсасиз. Тез ва деярли текин, лекин устки қатлам қотади ва эртасига пуштани юмшатиш керак. Ишлайдиган ўртача йўл: ҳафтада бир марта эгат билан тупроққа «захира» қуясиз, оралиғида бакдан томчилатиб қўшасиз.
Сувни камроқ сарфлаб қандай суғориш мумкин
Тежаш — «камроқ суғориш» эмас, «қуйилганини йўқотмаслик».
- Куннинг вақти. Эрта тонгда ёки қуёш ботгач. Кундузи суғорсангиз, сувнинг ярми ҳавога кетади, баргда эса куйиш изи қолади.
- Мулча. Ўрилган ўт, сомон, шоли пўчоғи — икки бармоқ қалинликда. Мулча остидаги ер намни анча узоқ ушлайди.
- Камроқ, лекин чуқурроқ. Тез-тез юза суғориш илдизни иссиқ қуруқ қатламга тортади, чуқур қуйиш эса пастга туширади.
- Дарахт атрофидаги марза. Тупроқдан қилинган кичик марза сувни керакли жойда ушлаб туради.
- Оқадиган жойни тузатиш. Томчилаб турган уланиш — суткасига бир челак.
Suv ҳисоблагич орқали келса, тежаш квитансияда кўринади. Бир йўла коммунал тўловларни онлайн қандай тўлаш кераклигини ҳам кўриб чиқинг.
Суғориш усуллари: қиёслаш
| Усул | Suv сарфи | Нима керак | Кимга мос |
|---|---|---|---|
| Жўмракдан шланг | Катта | Босим ёки насос | Бир-икки пушта, уй ёнидаги дарахт |
| Эгат бўйлаб | Катта, лекин арзон | Навбат билан suv, текис нишаб | Вилоятдаги боғ ва томорқа |
| Ёмғирлатгич | Ўртача | Босим, насос | Газон, кўкат, қулупнай |
| Томчилатиш лентаси | Кичик | Бак, филтр, ленталар | Сабзавот пушталари ва иссиқхона |
Мавсумгача нимани қилиш керак
- Ўз кўчангиздаги suv жадвалини билиб олинг ва кўзингиз тушадиган жойга ёзиб қўйинг.
- Идишни ювинг, жўмрак ва зичлагичларни текширинг, тагликни маҳкамланг.
- Насос ва розеткани кўриб чиқинг: участкага электрни қандай тортиш керак — алоҳида мавзу ва уни жазирамагача ёпган маъқул.
- Филтрни ювинг, захирага томчилатгич ва тиқин олинг.
- Пушталарни лента узунлигига қараб белгиланг ва мулча тайёрланг.
Қазиш ва қувур тортишга вақт бўлмаса, усталарни хизматлар ва усталар бўлимидан қидиринг. Нархни «иш боришида» эмас, бутун иш учун олдиндан келишинг.
Кўп учрайдиган хатолар
- Идишдан эмас, шлангдан бошлаш. Шланг suv келиб турганда ишлайди. Идиш эса suv йўқлигида ишлайди — сиз июлда айнан шундан қўрқасиз.
- Лентани филтрсиз қўйиш. Икки ҳафта хурсандчилик ва бир ой ҳар бир томчилатгични игна билан ковлаш.
- Ҳаво тортаётган насос. Бак бўшади, насос эса ишлайверади ва куяди. Сузгичли ўчиргич янги насосдан арзон.
- Ёмғирга умид қилиш. Бизнинг ёзда бу режа эмас.
Қисқа жавоблар
Suv жадвал билан келса, суғоришни қандай йўлга қўйиш керак?
Йиғувчи идиш қўйинг ва уни ўз кунингизда тўлдиринг. Оралиғида бакдан ўз оқими ёки лента орқали суғоринг. Шунда жадвал сизга қачон далада бўлишни буюрмай қўяди.
Бакнинг ҳажмини қандай танлаш керак?
Сувсиз неча кун яшашингиздан ва экин майдонидан келиб чиқинг. Сал каттароқ олган яхши: бакдаги бўш жой ҳеч нарсага турмайди, suv етишмаслиги эса ҳосилга туради.
Суғориш багидаги сувни ичса бўладими?
Йўқ. Суғориш идиши ҳавога очиқ, унда suv ўти ва чўкма пайдо бўлади. Ичимлик линиясини алоҳида ва филтр орқали қилинг, қудуқ сувини эса ичишдан олдин текширувга беринг.
Насос йўқ, босим етмаса нима қилиш керак?
Бакни баландроқ кўтаринг: бир ярим метр ўз оқими челакка ҳам, лентага ҳам етади. Ёмғирлатгич бундай ишламайди, лекин пушталар суғорилган бўлади.
Қисқача
- Суғориш учта нарсага таянади: манба, идиш ва сувни илдизга етказиш усули.
- Suv ҳақида сотувчидан эмас, қўшнилардан сўралади.
- Тагликдаги бак suv келмаган кунлари ҳам чироқсиз ишлайди.
- Томчилатиш лентаси suv ва вақтни тежайди, лекин фақат филтр билан бирга.
- Мулча ва тонгда суғориш ҳар қандай ҳийладан кўра кўпроқ тежайди.
- Қувур ва насосга алоқадор ишлар мавсумгача қилинади, биринчи жазирамада эмас.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
