Қариндош — ака-ука, опа-сингил ёки ота-она билан уй ёки машинани бирга сотиб олиш мумкинми, муносабатни бузмасдан? Мумкин, аммо фақат олдиндан кимнинг улуши қанча ва ким нимадан фойдаланишини келишиб олсангиз. Акс ҳолда бир-икки йилдан кейин саволлар бошланади: таъмирга ким тўлайди, машинани иш кунлари ким, дам олиш кунлари ким минади, нега бири уйда яшайди, иккинчиси эса фақат ипотека тўловининг ярмини тўлайди.
Ўзбекистонда бу одатий ҳол: ака-укалар ота-онаси учун уйга пул йиғади, опа-сингиллар болаларини мактабга олиб бориш учун машинани иккига бўлиб олади, тўйдан кейин ёш оила эса хотин ёки куёв ота-онаси билан ярим-ярим олинган уйда яшайди. Сотиб олиш пайтида ҳамма тотув. Кейин ҳаёт ўзгаради, умумий мулк эса хафагарлик манбаига айланади.
Нега биргаликдаги харид қариндошларни жанжаллаштиради
Уй ёки машина ҳали режа бўлганда ҳамма тотув. Муаммо улушдорлардан бири умумий уйга кўчиб ўтиб яшаганда, иккинчиси эса ижарада туриб ўз улушини тўлаётганда бошланади. Машинада ҳам шунга ўхшаш: ундан кўп пул қўйган эмас, калитни тез-тез сўраган фойдаланади.
Бунга таъмир, жарималар, суғурта, коммунал тўловларни қўшинг. Қоидасиз бу масалалар ҳис-туйғу асосида ҳал бўлади, хафагарлик эса икки томонда тўпланиб боради.
Нимани олдиндан ёзиб қўйиш керак
Пул сотувчига ўтказилишидан олдин муҳокама қилинг: ҳар бири қанча пул қўяди, мулк қайси улушда расмийлаштирилади, уйда ким яшайди ёки машинадан ким фойдаланади, сақлаш харажатларини ким тўлайди. Кимдир кўпроқ пул қўйса — улуши ҳам катта бўлиши керак, «қариндошмиз, тенг бўлсин» деган мантиқ билан эмас.
Улушдорлардан бири ўз улушини сотмоқчи бўлса, мамлакатдан кеца ёки, Худо сақласин, вафот эца нима бўлишини дарров ҳал қилиб олиш фойдали — улуш мерос тариқасида ўтади ва келишмаган одам улушдор бўлиб қолиши мумкин. Чегара аниқ бўлмаганда келиб чиқадиган шунга ўхшаш жанжаллар ҳақида қўшни тўсиқни чегарадан нотўғри қўйганда нима қилиш керак мақоласида ёзганмиз.
Улушларни расман расмийлаштириш мумкинми
Ҳа, ва буни яқин одамлар орасида ҳам қилиш керак. Уйни нотариус орқали улушли мулк сифатида, ҳар бирининг улуши кўрсатилган ҳолда расмийлаштириш мумкин. Машина битта эгага рўйхатга олинади, аммо ким қанча пул қўйгани ҳақида ёзма келишув тузиш мумкин.
Нотариус қайси вариант мос келишини айтади: улушли мулк, келишув ёки тилхат. Қоидалар ўзгариб туради, шунинг учун хариддан олдин нотариал идорада аниқлаштиринг.
Фойдаланиш тартибида қандай келишиш керак
Агар уйда улушдорлардан бири яшаса, у коммуналга кўпроқ тўлайди, катта харажатлар — янги сантехника, дераза алмаштириш — эса улушлар бўйича бўлинади. Машинада жадвал тузиш осонроқ: кимга қайси кунлар, ўз ишлари учун бензинни ким тўлайди.
Бу ҳақда суҳбатни бир марта, хотиржам, хариддан кейин дарров ўтказиш яхшироқ. Келишувларни эслатмага ёки ёзишмага ёзиб қўйинг — бир йилдан кейин ким нима деганини баҳслашмаслик учун.
| Вазият | Нимани олдиндан ҳал қилиш керак |
|---|---|
| Икки ака-ука уйи | Ҳар бирининг улуши, ким яшайди, ким коммунал тўлайди |
| Опа-сингилларнинг машинаси | Фойдаланиш жадвали, бензин ва жаримани ким тўлайди |
| Хотин ёки куёв ота-онаси билан уй | Ёш оиланинг улуши, ажралишда нима бўлади |
| Бири улушдан чиқмоқчи | Улушни бошқа эгалар томонидан сотиб олиш тартиби |
Бирига шошилинч пул керак бўлса
Уйни улушга сотиб олинди, икки йилдан кейин улушдорлардан бирига ўз иши ёки даволаниш учун пул керак бўлиб, у улушини сотмоқчи бўлади. Қонун бўйича қолган улушдорлар бу улушни биринчи бўлиб, четдаги харидуорга таклиф қилинган нархда сотиб олиш ҳуқуқига эга.
Агар оилада бўш пул бўлмаса, банклардаги нақд кредитлар вариантига қараш мумкин, уй масаласида эса ипотека дастурлари орқали қайта молиялаштириш мумкин — шунда улуш оилада қолади. Харажатни уй кредити калкуляторида ҳисобланг.
Кўп учрайдиган хатолар
Энг кўп учрайдиган хато — улушларни расман расмийлаштирмасдан «оғзаки тенг» сотиб олиш, «ахир қариндошмиз» деб. Оила таркиби ўзгарганда ким қанча пул қўйгани исботланмай қолади.
Иккинчиси — улуш сотилганда нима бўлишини муҳокама қилмаслик, учинчиси — ҳаммасини бир одамга расмийлаштириш.
Қисқа жавоблар
Ака-ука ёки опа-сингил билан уйни улушга сотиб олиш мумкинми
Ҳа, бу одатий амалиёт: нотариус орқали ҳар бир улушдорнинг улуши кўрсатилган улушли мулк расмийлаштирилади. Улуш ҳажми одатда қўйилган пулга мос келади, тенг бўлиши шарт эмас.
Улушдор ўз улушини сотмоқчи бўлса нима қилиш керак
Қонун бўйича қолган улушдорлар бу улушни бошқа харидуорга таклиф қилинган нархда биринчи бўлиб сотиб олиш ҳуқуқига эга. Тартибни нотариусдан сўранг — қоидалар фарқ қилиши мумкин.
Иккига олинган машинадан фойдаланишни қандай бўлиш керак
Кунлар ёки ҳафталар бўйича оддий жадвал тузинг ва ўз кунларида ёқилғи ва жарима учун ким тўлашини келишиб олинг. Ёзма келишув келажакдаги баҳсларнинг ярмини олдини олади.
Қариндошлар орасида тилхат расмийлаштириш керакми
Ҳа, агар қўйилган пул миқдори ҳар хил бўлса. Тилхат йиллар ўтиб ким қанча пул қўйгани эсдан чиққанда фойдали бўлади.
Улушдор вафот эца улуш нима бўлади
Улуш унинг меросхўрларига ўтади ва келишмаган одам улушдор бўлиб қолиши мумкин. Буни харид пайтида олдиндан муҳокама қилиб қўйинг.
Қисқача
- Улушлар ҳақида хариддан олдин, кейин эмас, келишиб олинг
- Улушларни яқин одамлар орасида ҳам нотариус орқали расман расмийлаштиринг
- Коммунал тўловни ким тўлайди ва машинадан қайси кунлари ким фойдаланишини ёзиб қўйинг
- Улуш сотилса ёки бири ажралса нима бўлишини олдиндан ҳал қилиб қўйинг
- Улушни сотиб олишга пул етмаса, мулк оилада қолиши учун кредит вариантларига қаранг
