Дилшод қурилаётган уйдаги квартира учун олдиндан тўлов киритганда, бўлажак кириш қисми ўрнида фақат ковланган котлован ва қурилиш тўсиғи бор эди. Сотувчи қўшни тайёр уйга нисбатан нархдан 20 % чегирма ваъда қилди — ва олти ой давомида Дилшод хавотирланди: уй ўз вақтида битадими, қурилиш тўхтаб қолмайдими, шартномадаги ва ҳақиқий майдон бир хилми.
Котлован босқичида квартира сотиб олиш: хавф ва фойда нимада — бу арзон эрта босқич билан тайёр уй ўртасида танлов қиладиган ҳар бир киши олдида турадиган савол. Ҳақиқатда нима тежалади ва бунга нима эвазига тўланади, кўриб чиқамиз.
«Котлованда олиш» нимани англатади
Котлован — қурилишнинг энг эрта босқичи: ер ишлари ўтган, пойдевор ҳали қуйилмаган ёки энди қуйилмоқда. Шу пайтда қурувчи квартираларни энг арзон нархда сотади, чунки харидорларнинг пули қурилиш молиялашувининг бир қисми — қанчалик эрта кирсангиз, нарх шунчалик паст, лекин калитни кутиш ҳам шунчалик узоқ.
Эрта босқичда қанча тежаш мумкин
Бир қурувчининг котлован ва топширилган уйидаги нарх фарқи одатда энг сезиларли фойда ҳисобланади. Битта обектнинг турли босқичларидаги нархларни солиштириш учун янги қурилишлар саҳифасидаги жорий таклифларни кўринг, миш-мишларга қараб тахмин қилманг.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): котлованда квартира 380 000 000 сўм туради, худди шу уй топшириш босқичида — 470 000 000. Фарқ 90 000 000, бу тайёр уй нархининг 19 % ини ташкил қилади.
Тайёр уй учун ортиқча тўлов арзийдими, қандай ҳисоблаш керак
Формула: тежаш фоизда — нархлар фарқини тайёр уй нархига бўлиб, юзга кўпайтирилганига тенг. Кейин бу тежашни хавф нархи билан — кутиш муддати ва топшириш кечикиши сизга шахсан қанча туриши билан солиштиринг.
Агар оила ҳозирча ижарада яшаб, уй қурилаётган даврда ижара ҳақини тўлаётган бўлса, котловандаги тежашнинг бир қисми шу ижарага кетади. Кутиш даври учун ижарани ҳисоблаб, нарх фарқидан айиринг — шунда қоғоздаги эмас, ҳақиқий фойда кўринади.
Котлованда сотиб олишнинг хавфлари қандай
- Топшириш муддатининг бузилиши — қурилиш ваъда қилингандан ойлаб, ҳатто йиллаб чўзилиши мумкин.
- Қурувчида пул тугаса ёки ер бўйича низо бошланса, қурилиш тўхтаб қолиши.
- Ҳақиқий майдон ва режалаштириш шартномадаги чизмадан фарқ қилиши мумкин.
- Атрофдаги инфратузилма — боғча, мактаб, йўллар — қоғозда ваъда қилинади, лекин ҳар доим вақтида қурилмайди.
- Қурувчи лойиҳани бошқа компанияга соца, шартнома шартларининг ўзгариши.
Шундай бўлиб туради: уйни бир йилда топширишни ваъда қилишган, лекин аҳоли фақат уч йилдан кейин кўчиб кирган — бу вақт давомида квартира на даромад, на қувонч келтирган, фақат қурилишга қўйилган олдиндан тўлов бўлган.
Жадвал: котлован ва тайёр уй
| Нимани солиштирамиз | Котлован | Тайёр уй |
|---|---|---|
| Нарх | паст, одатда 15–25 % га | юқори, лекин дарҳол аниқ |
| Кўчиб киришгача муддат | бир йилдан ва ундан кўп | дарҳол ёки деярли дарҳол |
| Муддат силжиш хавфи | бор, баъзан сезиларли | деярли йўқ |
| Квартирани кўриш имкони | фақат чизмада | ҳақиқий майдон билан, жонли |
| Ипотека | ҳар бир банк эрта босқичга бермайди | деярли ҳар доим мавжуд |
Қурилаётган квартирани ипотека билан олса бўладими
— Банк котлованга умуман кредит берадими? — деб сўради Дилшод танишидан. — Ҳар бир қурувчида ҳам эмас, олдиндан аниқлаштир, — деб жавоб берди у. Ҳар бир банк қурилишнинг эрта босқичини кредитламайди — қурувчи ва ипотека шартларини олдиндан, тўлов киритишдан аввал аниқлаштириш керак. Олдиндан банк кредитни маъқуллашда нимага қарайди, шуни ўқиб чиқиш фойдали — қурувчи ва обектга талаблар тайёр уйга қараганда қаттиқроқ бўлиши мумкин.
Қурувчи ва обектни қандай текшириш керак
- Қурувчи қанча обектни ўз вақтида топширганини кўринг, фақат қоғоздаги ваъдаларни эмас.
- Қурилиш майдонига бориб, ишлар ҳақиқатан кетаётганини, жойида турмаганини кўринг.
- Шартномани тўлиқ ўқинг, айниқса муддатлар ва уларни бузганлик учун жарималар ҳақидаги бандларни.
- Нархни қўшни обектлар билан уй-жой бюджети калкуляторида солиштиринг, ортиқча тўламаслик учун.
- Танишлар ёки форумлардан қурувчи обрўсини сўранг — кечикишлар кўпинча обектдан обектга такрорланади.
Кўп учрайдиган хатолар
- Шартномада муддат бузилиши учун жаримасиз ваъда қилинган муддатга ишониш.
- Кутиш давридаги ижара ҳақини тежаш ҳисобига киритмаслик.
- Қурувчи бўлиб-бўлиб тўлашни таклиф қилса ҳам, ҳаммасини дарҳол тўлаш.
- Қурувчининг олдинги обектларини топшириш тарихини текширмаслик.
- Фақат менежер сўзларига таяниб, шартномани тўлиқ ўқимаслик.
Қисқа жавоблар
Котлованда сотиб олиш фойдалими?
Ҳа, агар нарх фарқи бутун кутиш давридаги ижара ҳақидан катта бўлса ва қурувчи обектларни вақтида топширгани тасдиқланган бўлса.
Котлованда квартира сотиб олишнинг қандай хавфлари бор?
Асосийлари — топшириш муддатининг бузилиши, қурилишнинг тўхтаб қолиши ва ҳақиқий майдоннинг шартномадаги чизмадан фарқ қилиши.
Эрта босқичда сотиб олиб, қанча тежаш мумкин?
Битта қурувчида котлован ва топшириш нархи фарқи кўпинча 15–25 % ни ташкил қилади, аниқ рақамни конкрет таклифлардан кўринг.
Котловандаги квартирага ипотека беришадими?
Ҳар бир банк энг эрта босқични кредитламайди — аниқ банк ва қурувчидан олдиндан сўранг.
Котлованда олишдан олдин қурувчини қандай текшириш керак?
Унинг қанча обекти вақтида топширилганини кўринг, қурилиш майдонига боринг ва шартномани, жумладан жарималарни, тўлиқ ўқинг.
Қурилиш тўхтаб қолса нима қилиш керак?
Шартномани жарималар ва муддатлар бўйича қайта ўқинг, юристга мурожаат қилинг ва фақат қурувчининг оғзаки ваъдаларига таянманг.
Қисқача
- Котлован — янги қурилишдаги квартирани сотиб олишнинг энг эрта ва энг арзон босқичи.
- Тежашни нафақат тайёр уй нархи билан, балки кутиш давридаги ижара билан ҳам солиштириш керак.
- Асосий хавфлар — муддат бузилиши, қурилишнинг тўхташи ва ҳақиқий майдоннинг фарқ қилиши.
- Эрта босқичга ипотекани ҳар бир банк бермайди — шартларни олдиндан аниқлаштиринг.
- Қурувчи тарихини ваъдалар бўйича эмас, аллақачон топширилган обектлар бўйича текширинг.
- Шартномани тўлиқ ўқинг, айниқса топшириш муддати ва жарималар бандларини.
