Наргиза оиласида уч йил кетма-кет доим камида битта очиқ кредит ёки рассрочка бўлгандан кейин — гоҳ таъмир учун, гоҳ техника учун, гоҳ ўқиш учун, — у эрига оддий тажриба таклиф қилди: бир йил умуман янги қарз олмаслик. Биринчи икки ой энг оғир бўлди: одатдаги «рассрочкага оламиз, бюджетга бирдан урмасин» харидлари кечиктирилиши ёки жамғарма билан алмаштирилиши керак эди.
Бир йилни бирорта ҳам янги қарзсиз қандай ўтказиш мумкин? Олдиндан уч нарсани ёзиб қўйинг: кечиктириб бўлмайдиган харажатлар рўйхати, кутилмаган ҳолат учун захира ҳажми ва ҳар бир йирик хариддан олдин одатдаги «рассрочкага оламиз» ўрнига нима қилиш қоидаси.
Режани нимадан бошлаш
Янги қарзсиз режа тақиқдан эмас, ҳалол рўйхатдан бошланади. Шу йилда кутилаётган йирик харажатларни ёзинг: болаларга мавсумий кийим, техника таъмири, байрамлар, ўқиш. Ҳар бири учун олдиндан ҳал қилинг — пул жамғариш ёки харидни кечиктириш, лекин қарз олмаслик.
Қандай ҳисоблаш
Формула оддий: захирага ойлик бадал — йил давомида кутилаётган барча йирик харажатлар йиғиндиси 12 ойга бўлингани. Бу сумма — келажакдаги кредит ёки рассрочка ўрнига олдиндан ажратиб қўйиш керак бўлган пул.
Биринчи мисол, рақамлар шартли: йилга режалаштирилган харажатлар — мактаб йиғимлари 1 500 000 сўм, маиший техника таъмири учун захира 800 000, байрам совғалари 1 200 000. Йиғинди: 1 500 000 + 800 000 + 1 200 000 = 3 500 000. Ойлик бадал: 3 500 000 ÷ 12 ≈ 292 000 сўм ойига.
Иккинчи мисол: агар оила даромади ойига 4 000 000 сўм бўлса, бу бадал улуши 292 000 ÷ 4 000 000 × 100 ≈ 7 фоизни ташкил қилади — кўпчилик бюджет учун кўтариш мумкин ва шу мақсадлар учун истеъмол кредити фоизини тўлашдан сезиларли арзон.
| Нима ҳисобланади | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Йилнинг йирик харажатлари | Барча кутилаётган суммаларни қўшиш | 1 500 000 + 800 000 + 1 200 000 = 3 500 000 |
| Ойлик бадал | Харажатлар йиғиндиси ÷ 12 | 3 500 000 ÷ 12 ≈ 292 000 |
| Даромаддаги улуш | Бадал ÷ даромад × 100 | 292 000 ÷ 4 000 000 × 100 ≈ 7% |
Нима истисно, нима эмас
Йиллик режада нима истисно деб аталадиган нарсани олдиндан ҳалол ҳал қилган маъқул: шошилинч даволаниш, ишламаса яшаб ёки ишлаб бўлмайдиган нарсанинг бузилиши — бу форсмажор, режа бузилиши эмас. «Фойдали аксия» эса дўконда ёки олдинроқ янгилагиси келган техника — бу истисно эмас, оддий истак, айнан шу учун захира ёки харидни кечиктириш бор.
Турли якунли икки воқеа
Бир оила бир йилга қарз олмасликка қарор қилган, лекин уч ойдан кейин телевизорга «12 ойга 0 фоиз» аксиясига дош беролмаган — ва режа аслида биринчи чорақда тугаган, чунки қарор қоида бўйича эмас, аксия пайтидаги кайфият бўйича қабул қилинган.
— Биз-ку бир йил қарзсиз деб гаплашган эдик? — Бу-ку фоизсиз, ҳисобланмайди.
Наргизада бошқача бўлди: кир ювиш машинаси бешинчи ойда бузилганда, улар таъмирни янги рассрочка билан эмас, аллақачон жамғарилган захирадан ёпишди — режа бузилмади, чунки бу харажат олдиндан рўйхатда кўзда тутилган эди.
Биринчи ойда четга чиқиб кетмаслик учун
- Захирани кундалик харажатлар пули билан аралаштирмасдан, алоҳида ҳисоб ёки омонатда сақланг.
- Ҳар қандай йирик хариддан олдин ҳеч бўлмаса бир ҳафта кутинг — рассрочкага бўлган истак кўпинча ўзи ўтиб кетади.
- Техника ёки мебел дўконига боришдан олдин режани шеригингиз билан овоз чиқариб муҳокама қилинг.
- Агар захира шошилинч таъмирга етмаса, аввал биринчи дуч келган рассрочкани олмасдан, хизматлар бўлими орқали нархни турли жойларда солиштиринг.
- Ойига бир марта режани ҳақиқат билан солиштиринг — кичик четга чиқиш муваффақияцизлик эмас, захирани тузатиш учун сабаб.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Битта четга чиқиш туфайли режани муваффақияциз деб ҳисоблаб, уни бутунлай ташлаб қўйиш.
- Форсмажор учун захирани олдиндан ажратмасдан, «бир амаллаб бўлар» деб умид қилиш.
- Фоизсиз рассрочка қарз ҳисобланмайди деб ишониш.
- Режани шерик ёки оила билан муҳокама қилмасдан, ёлғиз тузиш.
Қисқа жавоблар
Бир йилни умуман янги қарзсиз ўтказиш мумкинми?
Ҳа, агар олдиндан кутилаётган йирик харажатларни ёзиб, уларга ойлик захира ажрацангиз — у ҳолда кўпчилик харидлар қарз эмас, жамғарма билан ёпилади.
Режалаштирилмаган харажат бўлиб қолса нима қилиш керак?
Аввал янги қарз эмас, захирадан фойдаланинг; захира етмаса, режани бузилган деб ҳисоблашдан олдин ортиқча тўловсиз рассрочка вариантларини солиштиринг.
Фоизсиз рассрочка режа бузилиши ҳисобланадими?
Ҳа, тўлови бор ҳар қандай янги мажбурият фоизидан қатъи назар қарз ҳисобланади, «қарзсиз» режа уни ҳам ўз ичига олади: уни кечиктириш оддий кредит каби кредит тарихини бузади.
Захирага ойига қанча ажратиш керак?
Йилнинг барча кутилаётган йирик харажатларини қўшиб 12 га бўлинг — бу сумма ойлик бадал учун мўлжал, рақамлар ҳар бир оилада ўзиники.
Қисқача
- Қарзсиз режа ўзига тақиқдан эмас, кутилаётган харажатлар рўйхатидан бошланади.
- Ойлик захира шундай ҳисобланади: йил харажатлари йиғиндиси 12 ойга бўлинади.
- Нима форсмажор, нима оддий истак эканини олдиндан ҳал қилинг.
- Захирани кундалик пул билан аралаштирмай, алоҳида сақланг.
- Режадан битта четга чиқиш муваффақияцизлик эмас, захирани тузатиш учун сабаб.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
