Азиз шанба куни эрталаб Чилонзордаги икки хонали квартирани кўргани борди. Деразадан боғ кўринади, таъмир янги, қўшнилар тинч — дарвозадан сотувчига дарров айтди: «Оламан, шу ҳафта расмийлаштирамиз». Икки кундан сўнг нархни 20 миллион сўмга кўтарди: «Яна икки киши кўряпти, арзон сўраган эканман». Шундай бўлиб туради: биринчи учрашув нафақат «ёқди — ёқмади»ни, балки охир-оқибат қанча тўлашингизни ҳам ҳал қилади.
Сотувчи биринчи кўрикда фақат хоналарни кўрсатмайди — сизнинг реаксиянгизни ҳам диққат билан кузатади. Хотиржам юз ва саволлар рўйхати сизга дарвозадаги ҳаяжондан арзонроққа тушади. Кейинги қисмда — нима сўраш, ўзингиз билан нима олиб бориш ва ўзингизни қандай тутиш кераклиги.
Биринчи кўрикда сотувчидан нима сўраш керак
Тўғридан-тўғри сўранг: нега сотаяпсиз, неча йилдан бери эгасиз, квартирада банд ёки прописка қилинган одам борми, кўчишга шошиляпсизми. Шу тўртта жавоб сотувчи савдолашишга тайёрлигини ва сизда қанча вақт борлигини кўрсатади.
Агар эгаси сотиш сабабини айтишдан қочса — бу ҳар доим ҳам алдов эмас, лекин бошқа сўз билан қайта сўрашга арзийди. Агар квартира олти ойдан ортиқ сотилаётган бўлса, сабабини сўранг: балки гап квартирада эмас, нархда — бу эса савдолашиш учун сизнинг далилингиз.
Нега дарвозадан «оламан» деб бўлмайди
Сотувчи квартира сизга ёққанини кўрган заҳоти савдолашиш унинг фойдасига тугайди. Хотиржам туринг, овоз чиқариб майда камчиликларни ҳам қайд этинг — ғижирлаган пол, эски электр симлари, тор ошхона. Бу қўполлик эмас, нарх ҳақидаги суҳбатнинг оддий қисми.
— Қалай, ёқдими? — Ёмон эмас, яна бир неча вариантни кўрамиз. Бундай жавоб ҳеч нарсани бузмайди, лекин кейинги учрашувда савдолашишга жой қолдиради.
Кўрикка қанча вақт ва пул кетади — ҳисоблаймиз
Учрашувга жўнашдан олдин битта кўрикнинг нархини ҳисобланг: йўлга кетган вақт плюс ишдан қолган соат. Формула оддий: кўрик нархи = (йўлда ва жойда ўтган соатлар) × (бир соатлик ишингиз нархи сўмда). Мисол: йўл ва кўрик 2,5 соат олди, бир соатлик ишингиз 40 000 сўм туради. 2,5 × 40 000 = 100 000 сўм — битта кўрик шунча турди, ҳатто квартира ёқмаган бўлса ҳам.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Битта кўрик нархи | йўл ва жойдаги соатлар × бир соатлик иш нархи | 2,5 соат × 40 000 = 100 000 сўм |
| Бир ойлик қидирувдаги кўриклар | кўрик нархи × квартиралар сони | 100 000 × 8 = 800 000 сўм |
| Муваффақиятли савдолашишдан фойда | учрашувда келишилган чегирма | нархдан минус 15 000 000 сўм |
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизники билан алмаштиринг. Маъноси шундаки, ҳеч бўлмаса битта ортиқча кўрикнинг олдини оладиган тайёргарлик аллақачон ўзини оқлайди.
Биринчи учрашувга ўзингиз билан нима олиб бориш
- Рулётка олинг ва хоналарнинг ҳақиқий ўлчамларини эълонда ёзилганига солиштиринг.
- Сотувчи кўрсатишга тайёр бўлса, техпаспорт ва кадастр ҳужжатларини суратга олинг.
- Suv, свет ва газ ҳисоблагичларининг кўрсаткичини ўзингиз олдингизда ёзиб олинг, эгасининг сўзига ишонманг.
- Телефонингизда калкуляторни очинг ва олдиндан уй-жой бюджети калкуляторида тахминий бюджетни ҳисоблаб қўйинг.
- Сиз қарор қилгунингизча эълонни вақтинча ёпиб туришга тайёрми, сотувчидан сўранг.
Ҳужжатларни биринчи учрашувдаёқ қандай текшириш керак
Тўлиқ юридик текширувни нотариус қилади, лекин биринчи учрашувда саволларнинг ярмини дарҳол ечиш мумкин.
| Ҳужжат | Нимага қараймиз | Нима хавотир туғдиради |
|---|---|---|
| Мулк ҳуқуқи гувоҳномаси | Ф.И.Ш. олдингиздаги одам билан мос келадими | эгаси бошқа одам, «оғзаки ишончнома билан» сотмоқда |
| БТИ техпаспорти | режалаштириш ҳақиқийга мос келадими | қайта режалаштириш расмийлаштирилмаган |
| Сотувчи паспорти | серияси ва амал қилиш муддати | муддати ўтган ёки бошқа одамнинг паспорти |
Таниш ҳолат: Дилноза Сергелидаги квартира учун аванс тўлаган эди, бир ҳафтадан сўнг гувоҳномада пулни олган одам эмас, унинг қариндоши ёзилганини билиб қолди. Пулни жанжал билан қайтариб беришди, лекин бундай суҳбат умуман бўлмагани маъқул эди.
Сотувчига биринчи учрашувда нима айтмаслик керак
Энг юқори бюджетингизни айтманг ва пул ҳисобда тайёр, эртага ҳам тайёр деб айтманг. Фақат шу квартирани кўраётганингизни айтманг — сотувчи буни «у мендан қарам» деб эшитади, аксинча эмас. Эълондан олдин қандай текширишлар қилиниши ҳақида воситачи орқали кўчмас мулк сотиб олишда алдов ҳақидаги мақолада ўқинг.
Биринчи учрашувдаги кенг тарқалган хатолар
- Саволлар рўйхатисиз бориб, хотирага таяниш.
- Нархга оғзаки рози бўлиш, нархга нима киришини муҳокама қилмасдан.
- Ҳужжатларни «ноқулай» деб суратга олмаслик.
- Кредит режалаштирилган бўлса, кўрикдан олдин эмас, кейин банклардаги ипотека шартларини ўрганиш.
Қисқа жавоблар
Квартира кўришга биринчи келганда сотувчидан нима сўраш керак?
Сотиш сабабини, эгалик муддатини, прописка қилинган ва банд одамлар борлигини, савдолашишга тайёрлигини сўранг. Бу жавоблар қанча вақт ва имконият борлигини белгилайди.
Квартира ёққанини дарҳол айца бўладими?
Тўғридан-тўғри айтмаган маъқул. Хотиржам реаксия ва майда камчиликларни тилга олиш кейинги учрашувда савдолашишга жой қолдиради.
Квартирани кўришга нима олиб бориш керак?
Рулётка, ҳужжатларни суратга олиш учун телефон ва бюджет калкулятори. Ҳисоблагичлар ва техпаспортни жойида текшириш кейинроқ вақтни тежайди.
Биринчи учрашувда нархга рози бўлиш шартми?
Йўқ, ишончингиз комил бўлмаса. Эртанги кунгача пауза олинг — биринчи учрашувдаги шошилинчлик одатда сотувчи фойдасига ишлайди.
Сотувчи нархни туширишга тайёрлигини қандай билиш мумкин?
Агар квартира икки-уч ойдан ортиқ сотилаётган бўлса ёки эгаси ўзи кўчиш муддатлари ҳақида гапирса, бу савдолашиш мумкинлигининг белгиси.
Қисқача
- Саволлар рўйхатини олдиндан тайёрланг — сотиш сабаби, эгалик муддати, прописка, банд бўлиши.
- Квартира биринчи қарашда ёққан бўлса ҳам, хотиржам реаксияни сақланг.
- Ҳужжатларни фақат нотариусда эмас, биринчи учрашувдаёқ текширинг.
- Ҳар бир кўрикнинг нархини ҳисобланг — бу қидирувга интизом киритади.
- Энг юқори бюджетингизни овоз чиқариб айтманг.
- Эълонлар ва бюджет калкуляторини олдиндан NARXTOP кўчмас мулк саҳифасида ва квартира сотув эълонларида кўринг, қурувчилар ҳақидаги саволларни эса қурувчи сотув бўлимидан нима сўраш керак мақоласида ўқинг.
