Отабек Юнусободда квартира топди, эгаси билан нархда келишди ва ўша куниёқ «сотувчи фикридан қайтмасин» деб бутун суммани картага ўтказди. Уч кундан кейин ҳужжатлар ҳали рўйхатдан ўтишга тайёр эмаслиги, эгаси эса икки кун қўнғироққа жавоб бермаётгани маълум бўлди. Пул охир-оқибат қайтарилди, лекин бир ойлик асаб кетди. Квартира сотувчисига пулни ҳақиқатан қачон ўтказиш керак?
Асосий қоида оддий: пул мулк ҳуқуқи ўтиши билан бир вақтда ёки рўйхатдан ўтгани тасдиқлангандан кейин ўтади — олдиндан тўлиқ сумма эмас ва оғзаки ваъда билан эмас.
Квартира учун сотувчига пулни қачон ўтказиш керак
Ҳа, асосий сумма ҳужжатлар рўйхатга топширилгандан ва битим бўлишига ишонч бўлгандан кейин ўтказилади, нарх бўйича биринчи келишув пайтида эмас. Бунгача сотувчи билан фақат олдиндан тўлов — сумманинг кичик қисми — ёзма равишда, қайтариш шартлари билан мустаҳкамланади.
Олдиндан тўлов ва қолдиқ — суммани қандай бўлиш керак
Олдиндан тўлов ният жиддийлигини кўрсатиш ва ҳужжатлар текширилаётган вақтда квартирани сотувдан олиб қўйиш учун керак. Қолган сумма — фақат рўйхатдан ўтгандан кейин. Бу икки ўтказмани биттага аралаштириб юбориш кўпчилик низоларнинг сабаби.
- Олдиндан тўлов — битим ҳар қандай томон айби билан бекор бўлса қайтариш шартлари билан ёзма келишувда мустаҳкамланади.
- Ҳужжатларни текшириш — олдиндан тўловдан кейин, қолдиқни ўтказишдан олдин.
- Асосий сумма — ҳужжатлар рўйхатга топширилиши билан бир вақтда ёки мулк ҳуқуқи ўтгани тасдиқлангандан кейин ўтказилади.
Одатдаги ҳолат: эр-хотин вилоятдаги квартира учун олдиндан тўлов ўтказди, бир ҳафтадан кейин эса сотувчининг эски кредит бўйича ҳаммуаллифи борлиги ва унинг битимга розилиги олинмагани маълум бўлди. Олдиндан тўлов тилхат бўйича қайтарилди — айнан шунинг учунки қайтариш шартлари олдиндан ёзилган эди, оғзаки эмас.
Шарциз картага ўтказиш нимаси билан хавфли
Жисмоний шахсга картага ўтказма ҳеч қандай ҳужжатга боғлиқ эмас — банк пулни ўтказади ва битим бўлиш-бўлмаслиги учун жавоб бермайди. Агар бутун сумма ҳужжатлар топширилишидан олдин ўтказилса, битим бузилганда уни қайтариб олиш фақат музокаралар ёки суд орқали мумкин, автоматик эмас.
— Агар у шунчаки сотишдан воз кечса-чи? — Тилхат бўлса, ўшанга кўра қайтаради. Тилхат бўлмаса — исботлашнинг иложи йўқ.
Қандай ҳисоблаш керак
Формула оддий: ўтказиладиган қолдиқ = квартира нархи − олдиндан тўлов. Кейин ўтказма ва рўйхатдан ўтгани тасдиқланиши орасида қанча кун захира борлигини ҳисоблаймиз.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): квартира нархи 750 000 000 сўм, олдиндан тўлов 5 % — 750 000 000 × 0,05 = 37 500 000 сўм. Рўйхатдан ўтгандан кейин ўтказиладиган қолдиқ: 750 000 000 − 37 500 000 = 712 500 000 сўм. Иккинчи мисол: турли банклар орасида катта суммани ўтказиш учун банк комиссияси шартли 0,1 % — 712 500 000 × 0,001 = 712 500 сўм, буни битим кунида эмас, олдиндан аниқлаштириш керак.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Олдиндан тўлов | нарх × келишилган фоиз | 750 000 000 × 5 % = 37 500 000 сўм |
| Ўтказиладиган қолдиқ | нарх − олдиндан тўлов | 750 000 000 − 37 500 000 = 712 500 000 сўм |
| Ўтказма комиссияси | сумма × банк тарифи | 712 500 000 × 0,1 % = 712 500 сўм |
Ўтказмадан олдин банклар шартлари ва филиалларини банклар харитасида солиштириш мумкин, обектнинг ўзи ва тарихини эса NARXTOP кўчмас мулк бўлимида кўриш мумкин.
Ўтказмада нима ёзиш ва нимани сақлаш керак
Тўлов мақсадида айнан нима учун ва қайси шартнома бўйича сумма ўтказилгани кўрсатилади — бу тилхат билан бир қаторда далил базасининг қисми. Ўтказма скриншоти ва банк кўчирмасини алоҳида, одатда қарамайдиган телефондан ташқарида сақланг.
Битим воситачи орқали бўлса
Ўтказма ҳар доим тўғридан-тўғри мулкдорга бориши керак, риелтор ёки агентликка эмас — агар воситачида тўловни олишга тўғридан-тўғри ҳуқуқ берувчи ишончнома бўлмаса. Агентлик комиссияси алоҳида тўлов билан ўтказилади, сотувчига бериладиган суммага «қўшиб» юборилмайди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ҳужжатлар рўйхатга топширилишидан олдин бутун суммани ўтказиш.
- Тўлов мақсадини кўрсатмаслик ва ўтказма тасдиқномасини сақламаслик.
- Сотувчи «илтимосига» кўра ишончномасиз учинчи шахс картасига пул ўтказиш.
- Катта суммани бир мартада ўтказиш бўйича банк лимитларини аниқлаштирмаслик — битим кунида лимитга тирилиб қолиш мумкин.
Агар сотувчи пулни олиб, ҳужжатлар билан чўзиб юборса, ҳаракатлар тартиби уй эгаси залогни қайтармаётган ҳолатга ўхшайди — қоида бир хил: ёзма тасдиқ қўнғироқлардан кўра кўпроқ ёрдам беради. Квартира нархи ортиқча пасайтирилмаганини олдиндан текшириш керак — бу ҳақда алоҳида квартира нархи бозордан паст бўлиши ҳақидаги мақола бор. Агар ўтказма нотўғри жойга кетган бўлса, ҳаракатлар тартиби фирибгарга пул ўтказиб қўйган ҳолат ҳақидаги мақолада тасвирланган.
Қисқа жавоблар
Квартира сотувчисига пулни қачон ўтказиш керак
Асосий суммани — ҳужжатлар рўйхатга топширилиши билан бир вақтда ёки мулк ҳуқуқи ўтгани тасдиқлангандан кейин, нарх бўйича биринчи келишув кунида эмас.
Олдиндан тўлов қанча бўлади
Олдиндан тўлов миқдорини томонлар ўзлари белгилайди, одатда бу сумманинг кичик қисми — муҳими фоиз эмас, битим бекор бўлса қайтариш ҳақидаги ёзма шарт.
Тилхациз картага пул ўтказиш мумкинми
Мумкин, лекин тилхациз ва тўлов мақсади кўрсатилмаган ўтказмани низода исботлаш қийинроқ — тилхат нақдсиз ҳисоб-китобда ҳам ҳар доим олинади.
Сотувчи бутун суммани дарҳол ўтказишни сўраса нима қилиш керак
«Аввал ҳужжатлар рўйхатга, кейин тўлиқ ҳисоб-китоб» тартибида туриб олиш ёки муроса сифатида аккредитив ёки банк ячейкасини таклиф қилиш керак.
Катта суммани ўтказишда лимит борми
Лимитларни банк белгилайди ва улар фарқ қилади, шунинг учун ўтказма суммаси ва чекловларни битим кунида эмас, олдиндан ўз банкингизда аниқлаштиринг.
Қисқача
- Асосий ўтказма — ҳужжатлар рўйхатга топширилгандан кейин, олдин эмас.
- Олдиндан тўлов ва қолдиқ — турли шартларга эга икки хил ўтказма.
- Тўлов мақсадида сумма нима учун ва қайси шартнома бўйича ўтказилгани кўрсатилади.
- Ўтказма тўғридан-тўғри мулкдорга, воситачига фақат ишончнома бўйича.
- Катта суммани ўтказиш лимитларини олдиндан банкда аниқлаштиринг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
