Мерос ёки ҳадядан кейин квартирани кадастрда қандай қайта расмийлаштириш керак? Нотариус — бу фақат биринчи қадам: кадастр ёзувида мулк ҳуқуқи ўзгартирилмагунча, банк ва харидор учун расман эгаси аввалги киши бўлиб қолади.
Дилором нотариусдан онасининг квартирасига мерос гувоҳномасини олди ва иш тугади, деб ўйлади. Ярим йилдан сўнг уни сотмоқчи бўлганда, кадастрда ҳали ҳам марҳума она эгаси сифатида кўрсатилгани маълум бўлди.
Нотариусдан кейин нега кадастрга бориш керак
Мерос гувоҳномаси ёки ҳадя шартномаси мулк қандай асосда ўтаётганини тасдиқлайди, лекин мулк ҳуқуқининг ўзи алоҳида рўйхатга олинади. Кадастрдаги ёзув ўзгартирилмагунча, янги эга мулкни сота, гаровга қўя олмайди — реестр нуқтаи назаридан у ҳали хўжайин эмас.
Меросдан кейинги қадамлар
Аввал нотариус вафот этган кишининг охирги яшаш манзили бўйича мерос ишини очади (1116–1117-моддалар) ва одатда мерос очилган кундан олти ой ўтгач мерос ҳуқуқи гувоҳномасини беради (1146-модда). Шу гувоҳнома ва обект ҳужжатлари билан меросхўр кадастр хизматига мурожаат қилади, у ерда мулк ёзуви унинг номига ўтказилади. Шундан кейингина квартирани кўчмас мулк бўлимида «ўзимники» сифатида сотувга қўйиш ёки ижарага бериш мумкин, шу билан бирга уни инвестиция сифатида сақлаш керакми, дарров сотиш керакми — шуни ҳал қилиш мумкин.
Ҳадядан кейинги қадамлар
Кўчмас мулк ҳадяси шартномасини нотариус албатта тасдиқлайди, сўнг битим давлат рўйхатидан ўтказилади (504-модда). Умумий қўшма мулкдаги улуш ҳадя қилинса, иккинчи эгасининг розилиги керак (505-модда). Нотариусдан кейин йўл бир хил: ҳадя шартномаси билан кадастр хизматига бориб, реестрда янги эгани — ҳадя қилинган кишини — кўрсатиш керак.
Кадастр хизматида нима керак бўлади
Одатда керак: янги эгасининг паспорти, мерос гувоҳномаси ёки ҳадя шартномаси, обектга оид ҳужжат (техник паспорт ёки аввалги гувоҳнома). Рўйхат ўзгариб туради — ташрифдан олдин жойида аниқлаштиринг.
Қайта расмийлаштиришни чўзиш қанчага тушишини ҳисоблаш
Қонунда кечикиш учун жарима йўқ, лекин чўзиш нархи бошқача: расмийлаштирилмаган вақт = квартирани сота, ижарага бера ёки гаровга қўя олмайдиган ойлар. Мисол: ижара шартли 3 000 000 сўм турса, расмийлаштириш ярим йилга чўзилса, оила тахминан 18 000 000 сўм даромаддан маҳрум бўлади — рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг. Даромадни ижара эълонларида, харажатни уй-жой калкуляторида баҳоланг.
Ким ҳақ: баҳсни таҳлил қилиш
Одатий ҳолат: икки ака-ука отасидан уй мерос олди, лекин қайта расмийлаштириш билан фақат акаси шуғулланди — укаси шу йиллар чет элда эди. Ука қайтиб, ўз улушини сотмоқчи бўлганда, кадастрда фақат акаси эгаси сифатида кўрсатилгани, акаси эса «қоғозни бўлишни» хоҳламаслиги, уй аслида ўзиники, чунки у ерда яшаб, коммунални тўлаб келгани маълум бўлди. Қарор нимага боғлиқ — иккала ака-ука меросни қабул қилгани ҳақидаги ҳужжатларга, ука ўз улушидан ёзма воз кечганми-йўқми деган масалага, ҳар бири қилган реал харажатларга. Уйда яшагани ўзи мулк ҳуқуқини бермайди.
| Вазият | Нотариусдан кейин қаерга бориш |
|---|---|
| Квартира мерос бўлиб қолди | Мерос гувоҳномаси билан кадастр хизмати |
| Квартира ҳадя қилинди | Ҳадя шартномаси билан кадастр хизмати |
| Бир неча меросхўр бор | Ҳаммаси бир вақтда қайта расмийлаштирилади |
| Ҳуқуқ бўйича баҳс бор | Фуқаролик ишлари бўйича суд |
Кўп учрайдиган хатолар
- Нотариус гувоҳномаси ўзи меросхўрни реестрда эгага айлантиради, деб ўйлаш.
- Қайта расмийлаштиришни йиллаб чўзиш, шошилинч сотиш керак бўлгунга қадар.
- Бир неча меросхўрдан фақат биттасига, қолганларнинг розилигисиз қайта расмийлаштириш.
- Кадастрга боришдан олдин обектнинг техник ҳужжатларини текширмаслик.
Қисқа жавоблар
Меросдан кейин квартирани кадастрда қайта расмийлаштириш керакми?
Ҳа, мерос ҳуқуқи гувоҳномаси — бу асос, реестрда эгаси эса ёзув қайта расмийлаштирилгандан кейингина янги эга бўлади.
Аввал нима қилинади: кадастр ёки нотариус?
Аввал нотариус мерос гувоҳномасини беради ёки ҳадяни тасдиқлайди, шундан кейингина шу ҳужжат билан кадастр хизматида ҳуқуқ қайта расмийлаштирилади.
Қайта расмийлаштириш тугамаган бўлса квартирани сотиш мумкинми?
Расман йўқ — кадастрда сотувчи эгаси сифатида кўрсатилмагунча, битим расмий ўтказилмайди.
Меросхўрлар бир нечта бўлса нима керак?
Ҳар бирига ўз улуши бўйича гувоҳнома ва обект ҳужжатлари — қайта расмийлаштириш ҳаммасига бирдан ўтказилади, биронтасига эмас.
Қисқача
- Нотариус асосни тасдиқлайди, реестрда эгаси эса кадастрда қайта расмийлаштириш қилади.
- Меросдан кейин нотариус гувоҳномаси, ҳадядан кейин — ҳадя шартномаси керак.
- Кўчмас мулк ҳадяси албатта рўйхатдан ўтказилади, оғзаки келишув кучга эга эмас.
- Кадастр учун аниқ ҳужжат рўйхатини ташрифдан олдин аниқлаштиринг.
- Бир неча меросхўр улушларни бир вақтда, биронтаси эмас, қайта расмийлаштиради.
- Қайта расмийлаштиришни чўзиш мулкни сотиш, ижарага бериш ёки гаровга қўйишга халақит беради.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
