Ота эски «Лакетти»ни ўғлига беришга қарор қилди — у яқинда гувоҳнома олган ва биринчи ишга жойлашган эди. Иккаласи ҳам бу ярим кунда тугайди деб ўйлашди: келишди, имзо қўйишди, кетишди. Аслида эса «шунчаки ўғил номига ўтказиш» алоҳида жараён эмас, оддий битим экани, фақат ўзаро, ва савол битта эди: совға қилишми ёки сотишми, ва охир-оқибат қайси бири арзонроқ.
Машинани қариндошлар орасида қандай қайта расмийлаштириш — бу савол ҳар авлод алмашинувида рулдан туғилади: ота-оналар машинани фарзандларига беради, ака-укалар мерос бўлишади, эр-хотин мол-мулкни қайта ёзади. Оддий сотувдан фарқи кичик, лекин нозик жиҳатлари бор, улар туфайли одамлар вақт, баъзан пулни ҳам йўқотади.
Кейинроқ — совға ва сотув қариндошлар орасида нимаси билан фарқланади, қандай ҳужжат керак, қайта расмийлаштириш харажатларини қандай ҳисоблаш ва оилавий битимларда кўп учрайдиган хатолар ҳақида. Айтганча, бизнинг ҳикоядаги ўғил аллақачон вояга етган, ва агар отада машина топилмаса, унда ҳам ўз варианти бўларди — биринчи автокредитни олиш, чунки уни 18 ёшдан олиш мумкин, батафсили 18 ёшдан кредит ва ипотека мақоласида.
Қариндошлар орасида совға ёки сотув — нимани танлаш керак
«Ҳар доим совға» ёки «ҳар доим сотув» деган тўғридан-тўғри жавоб йўқ: танлов қариндошлик даражасига ва келажакда битимга эътироз билдириши мумкин бўлган бошқа ворислар борлигига боғлиқ. Совға нотариусда бепул топшириш сифатида, сотув эса кўрсатилган нарх билан оддий олди-сотди шартномаси сифатида расмийлаштирилади.
Қариндошлар орасидаги битим оддий сотувдан нимаси билан фарқ қилади
Ҳужжатлар бўйича — деярли ҳеч нимаси билан: ўша шартнома, ДШҚХБда ўша рўйхатга олиш, муддати келган бўлса ўша техкўрик. Фарқи шундаки, томонлар бир-бирини яхши билишади ва кўпинча расмиятчиликларни ўтказиб юборишади — тилхат ёзишмайди, топшириш-қабул қилиш актини тузишмайди, «ўзимизникимиз-ку» деб оғзаки келишувга таянишади. Айнан шу кейинчалик оилада бошқа мол-мулк юзасидан баҳс чиқса, муаммо туғдиради.
Қайта расмийлаштириш учун қандай ҳужжат керак
Иккала томоннинг паспорти, машинанинг техпаспорти, қариндошликни тасдиқловчи ҳужжат — агар мос шартлар билан совға расмийлаштирилса, совға ёки олди-сотди шартномаси ва эгани алмаштириш учун ДШҚХБга ариза керак бўлади. Агар машина ҳали кредитда ёки ҳибсда бўлса, аввал шу масалаларни ҳал қилиш керак — банк ёки ижрочи битимдан хабардор бўлиши шарт.
Қайта расмийлаштириш харажатларини қандай ҳисоблаш
Бож ва йиғимларнинг аниқ суммалари ўзгариб туради, уларни жойида — ДШҚХБда ёки нотариусда аниқлаштирган тўғри. Лекин ўзингиз учун тахминий рақамни олдиндан ҳисоблаш мумкин: рўйхатга олиш давлат божини, совғада нотариус хизматини ва керак бўлса янги эгага ОСАГО полиси нархини қўшинг.
Мисол: шартли бож — 500 000 сўм, совғани нотариусда расмийлаштириш — 300 000 сўм, янги эгага полис — 400 000 сўм. Жами 500 000 + 300 000 + 400 000 = 1 200 000 сўм шартли харажат бутун жараён учун. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизни қўйинг ва жойида текширинг.
| Харажат моддаси | Нима учун | Мисол |
|---|---|---|
| Давлат божи | Янги эгани рўйхатга олиш | 500 000 сўм |
| Нотариус | Совғани расмийлаштириш ёки тасдиқлаш | 300 000 сўм |
| ОСАГО полиси | Янги эгага расмийлаштирилади | 400 000 сўм |
| Жами | Уч модда йиғиндиси | 1 200 000 сўм |
Агар қайта расмийлаштириш билан бир вақтда оила иккинчи машина қидирса, олдиндан автокредитни ҳисоблаш калкуляторида текшириш мантиқий — кўпинча танишлар айтгандан арзонроқ чиқади.
Қачон юристга мурожаат қилган маъқул
Агар оилада битта машинага бир нечта ворис бўлса, вояга етмаган ҳаммуаллиф бўлса ёки машина никоҳда олинган бўлиб, ҳозир ажрашув бораётган бўлса, ўзи расмийлаштириш хавфли. Юрист кейинчалик мол-мулк тақсимотидан норози қариндошлар эътироз билдирмайдиган битим шаклини танлашга ёрдам беради.
Одатий ҳолат: учта аканинг отасидан машина қолган, иккитаси уни «у қарагани учун» оғзаки равишда учинчисига ўтказишга келишган. Бир йилдан кейин бошқа баҳс туфайли муносабат бузилиб, акалардан бири машина умумий деб даъво қилди. Агар бошиданоқ нотариусда улушдан ёзма воз кечиш бўлганида, тезроқ ҳал бўларди.
Ўзаро қайта расмийлаштиришда кўп учрайдиган хатолар
Биринчиси — совғани «оғзаки», нотариуссиз расмийлаштириш, оиладаги ишончга таяниб. Қоғозсиз бундай битим кейин баҳс чиқса ҳеч нарсани исботламайди.
Иккинчиси — қариндошга ўтказишдан олдин машина гаровда эмаслигини ва ҳибс қилинмаганини текширишни унутиш. Авто ҳужжатларини текшириш кейинчалик ҳафталаб тортишувлардан қутқаради, батафсили сотиб олишдан олдин машинани қандай текшириш мақоласида — худди шу қадамлар оила ичида берилаётган машина учун ҳам ишлайди, айниқса у илгари қўлдан машина сотуви эълонлари орқали олинган бўлса ва тўлиқ тарихи ҳеч ким томонидан текширилмаган бўлса.
Қисқа жавоблар
Машинани қариндошлар орасида нотариуссиз қайта расмийлаштириш мумкинми
Олди-сотди шартномасини оддий ёзма шаклда тузиш мумкин, совға эса одатда нотариус орқали ўтади — аниқ тартибни жойида аниқлаштиринг, у ҳудудларда фарқ қилиши мумкин.
Қариндошлар орасида совға ёки сотув қайси бири арзонроқ
Ягона жавоб йўқ: бож ва нотариус хизматлари суммалари фарқ қилади, шунинг учун иккала вариантни олдиндан аниқ нотариус идорасида солиштиринг.
Машинани қариндошга совға қилганда солиқ тўлаш керакми
Яқин қариндошлар орасидаги совғага солиқ қоидаларини битим вақтида аниқлаштиринг — улар ўзгариши мумкин, ўтган йилги маълумотга таянманг.
Машина ҳали кредитда бўлса нима қилиш керак
Аввал банк билан масалани ҳал қилинг: унинг розилиги ёки қарзни ёпмасдан машинани қариндош номига ўтказиб бўлмайди.
Қисқача
- Совға ва сотув орасида оила таркиби ва келажакдаги баҳс хавфига қараб танланг
- Ҳужжатлар бўйича қариндошлар орасидаги битим оддий сотувдан деярли фарқ қилмайди
- Олдиндан машина гаровда ва ҳибсда эмаслигини текширинг
- Бож, нотариус ва янги ОСАГО полиси харажатларини олдиндан ҳисобланг
- Бир нечта ворис ёки ажрашув бўлса, юристни жалб қилган маъқул
- Қариндошга тўлиқ ишонсангиз ҳам, ҳаммасини ёзма шаклда расмийлаштиринг
