Олмазордан бир эркак кўп йиллар алоқа қилмаган отасидан нафақат эски уй, балки банкка тўланмаган кредит ҳам қолганини билиб қолди. Ҳаммасини ўйлаб, ўғил меросга умуман кирмасликка қарор қилди. Меросдан воз кечиш: қачон ва қандай тўғри расмийлаштириш мумкин, кейин бошқа бировнинг қарзи учун қарздор бўлиб қолмаслик учун? Бу ҳолат кўринишидан кўра кўпроқ учрайди — квартира ёки машина билан бирга ворисларга марҳумнинг мажбуриятлари ҳам ўтади.
Меросдан воз кечиш — бу нотариус ҳузурида қонун ёки васиятнома бўйича тегишли бўлган нарсани қабул қилмаслик ҳақидаги расмий ариза. Бундай аризадан кейин улуш бошқа ворисларга ёки давлатга ўтади, воз кечган киши эса марҳумга тегишли бўлиши мумкин бўлган қарзлардан озод бўлади.
Қачон меросдан воз кечиш мантиқли
Асосий сабаб — мерос қолдирувчининг қарзлари у қолдирган нарсанинг қийматидан ошиб кетиши. Ворис қарзлар учун фақат олинган мол-мулк қиймати доирасида жавоб беради, лекин нисбатни олдиндан аниқ текшириш осон эмас, қабул қилинган меросни эса қайтариб бўлмайди. Бошқа сабаб — ноқулай мол-мулк, масалан бошқа ҳудуддаги уйда улуш, уни сотиш қийин.
Воз кечиш оддий оилавий сабабларга кўра ҳам мумкин — мол-мулк кимга кўпроқ керак бўлса ёки марҳумга амалда ким қараб юрган бўлса, ўша қариндош фойдасига.
Меросдан воз кечишни қандай расмийлаштириш мумкин
Воз кечиш мерос ишини юритувчи нотариус ҳузурида расмийлаштирилади: ариза ёзилади, тасдиқланади ва ишга қўшилади. Аниқ ворис фойдасига ҳам, шахсни кўрсатмасдан ҳам воз кечиш мумкин — иккинчи ҳолда улуш қолган ворислар орасида тақсимланади. Расмийлаштиргандан кейин фикрни ўзгартириш деярли имконсиз, шунинг учун қарорни ўйлаб қабул қилинг.
Воз кечиш учун муддат, худди мерос қабул қилиш учун каби, чекланган ва одатда мерос очилган кундан бошлаб бир неча ой билан ҳисобланади — аниқ муддат ва уни тиклаш тартибини узрли сабаб бўлганда нотариусдан аниқлаштиринг.
Мероснинг бир қисмидан воз кечиб, қолганини қабул қилиш мумкинми
Йўқ, мерос бутунлигича қабул қилинади ёки рад этилади: квартирани олиб, қарзлардан воз кечиб бўлмайди. Агар ворис бир нечта асос бўйича чақирилса — масалан, ҳам васиятнома, ҳам қонун бўйича — у қайси асос бўйича қабул қилиш, қайси бўйича воз кечишни танлаши мумкин, лекин битта асос ичида бўлиб бўлмайди.
Чилонзордан бир воқеа: аёл тоғасидан квартира ва банк депозити мерос олди, шу билан бирга унинг кредит картаси бўйича қарзи ҳақида билиб қолди. Меросни бўлишга рухсат берилмади — танлаш керак эди: қарзни ёпиш мажбурияти билан ҳаммасини олиш ёки бутунлай воз кечиш.
Қарзли меросни қабул қилиш фойдали ёки йўқлигини қандай ҳисоблаш мумкин
Йўналтирувчи формула оддий: мол-мулкнинг бозор қийматини маълум қарзлар суммаси билан солиштиринг. Қарзлар қийматдан кам бўлса — меросни қабул қилиш оқилона. Қарзлар қийматга тенг ёки ундан катта бўлса — воз кечиш ҳақида ўйлаб кўриш керак.
Мисол: уй тахминан 250 000 000 сўмга баҳоланган, тўланмаган кредит — 180 000 000 сўм. Фарқ фойдада, тахминан 70 000 000 сўм, қабул қилиш фойдали. Иккинчи мисол: 40 000 000 сўмлик гараж ва 90 000 000 сўмлик қарз — ворис оладиганидан кўпроқ қарздор бўлиб қолиш хавфи бор.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Актив ва қарз нисбати | мол-мулк қиймати минус қарзлар | 250 000 000 − 180 000 000 = 70 000 000 сўм, фойда |
| Фойдасиз ҳолат | қарз мол-мулк қийматидан ошади | 90 000 000 га қарши 40 000 000 сўм, зарар |
| Қарзларнинг аниқ суммаси | банкка ва кредит бюросига сўров | рақамлар шартли, ўзингизникини текширинг |
Рақамлар шартли — мерос қолдирувчининг аниқ қарз суммасини банклардан сўранг ва ишни юритувчи нотариусдан аниқлаштиринг.
Меросни қабул қилиш ёки воз кечиш — қарор олдидан нимани солиштириш керак
| Белги | Меросни қабул қилиш | Меросдан воз кечиш |
|---|---|---|
| Қарзлар учун жавобгарлик | мол-мулк қиймати доирасида | марҳумнинг қарзлари сизга тегмайди |
| Нима оласиз | барча мол-мулк ва унга ҳуқуқлар | ҳеч нарса, улуш бошқаларга ўтади |
| Фикрни ўзгартириш мумкинми | қийин, тор истиснолар бор | деярли йўқ |
| Қачон ҳал қилиш керак | қонунда белгиланган муддатда | ўша муддатда |
Меросдан воз кечишда тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчи хато — қарор билан чўзиш ва муддатни ўтказиб юбориш. Шунда мерос ё амалда қабул қилинган ҳисобланади, ё бошқаларга ўтади — муддатни тиклаш фақат суд орқали, узрли сабаб бўлса мумкин.
Иккинчи хато — мол-мулкдан амалда фойдаланиш, масалан марҳумнинг квартирасида яшаш, кейин эса расман воз кечмоқчи бўлиш. Суд амалий қабул қилишни аризасиз ҳам тан олиши мумкин.
Учинчи хато — қарзларнинг аниқ ҳажмини билмасдан воз кечиш. Баъзан «ундан фақат қарзлар қолди» деган гап ошириб юборилган, ҳақиқий мажбуриятлар мол-мулк қийматидан кам бўлади.
Қисқа жавоблар
Қачон меросдан воз кечиш керак
Қарзлар қолдирилган нарсанинг қийматига тенг ёки ундан ошиқ бўлганда, ёки мол-мулкни шахсий сабабларга кўра қабул қилиш ноқулай бўлганда. Қарорни ҳақиқий қарзларни текширгандан кейин қабул қилинг.
Меросдан воз кечиш қандай расмийлаштирилади
Мерос ишини юритувчи нотариус ҳузурида ёзма ариза билан, қонунда белгиланган муддатда. Воз кечишни аниқ ворис фойдасига ёки шахсни кўрсатмасдан расмийлаштириш мумкин.
Меросдан воз кечишни бекор қилиш мумкинми
Одатда йўқ — қарор расмийлаштирилгандан кейин якуний ҳисобланади. Шунинг учун қарорни ариза беришдан олдин, кейин эмас, ўйлаб қабул қилинг.
Ворис марҳумнинг қарзлари учун ўз шахсий мол-мулки билан жавоб берадими
Йўқ, жавобгарлик олинган мерос қиймати билан чекланган — ўз шахсий мол-мулки билан бошқа бировнинг қарзи учун жавоб бермайди.
Ворис шахсни кўрсатмасдан воз кечса, улуш нима бўлади
У худди воз кечган киши умуман бўлмагандек, ўша навбатдаги қолган ворислар орасида умумий қоидалар бўйича тақсимланади.
Қисқача
- Меросдан воз кечиш марҳумнинг қарзларидан озод қилади, лекин мол-мулкдан ҳам — иккаласи ҳам бутунлигича қабул қилинади ёки рад этилади.
- Қарор қабул қилишдан олдин мол-мулк қийматини маълум қарзлар суммаси билан солиштиринг.
- Воз кечиш учун муддат, мерос қабул қилиш учун каби, чекланган — нотариусга мурожаатни чўзманг.
- Марҳумнинг мол-мулкидан амалда фойдаланиш ҳужжациз ҳам меросни қабул қилиш деб ҳисобланиши мумкин.
- Воз кечишдан кейин пул ёки улуш ўца, дарҳол сарфламанг, бир қисмини молиявий захира қилинг.
- Қарзли мол-мулкни қабул қилсангиз, кредитлар бўлимидаги шартларни кўринг ва уй-жой нархини калкуляторда баҳоланг, пул масалалари эса алоҳида мақолада ёритилган.
