Olmazordan bir erkak ko‘p yillar aloqa qilmagan otasidan nafaqat eski uy, balki bankka to‘lanmagan kredit ham qolganini bilib qoldi. Hammasini o‘ylab, o‘g‘il merosga umuman kirmaslikka qaror qildi. Merosdan voz kechish: qachon va qanday to‘g‘ri rasmiylashtirish mumkin, keyin boshqa birovning qarzi uchun qarzdor bo‘lib qolmaslik uchun? Bu holat ko‘rinishidan ko‘ra ko‘proq uchraydi — kvartira yoki mashina bilan birga vorislarga marhumning majburiyatlari ham o‘tadi.
Merosdan voz kechish — bu notarius huzurida qonun yoki vasiyatnoma bo‘yicha tegishli bo‘lgan narsani qabul qilmaslik haqidagi rasmiy ariza. Bunday arizadan keyin ulush boshqa vorislarga yoki davlatga o‘tadi, voz kechgan kishi esa marhumga tegishli bo‘lishi mumkin bo‘lgan qarzlardan ozod bo‘ladi.
Qachon merosdan voz kechish mantiqli
Asosiy sabab — meros qoldiruvchining qarzlari u qoldirgan narsaning qiymatidan oshib ketishi. Voris qarzlar uchun faqat olingan mol-mulk qiymati doirasida javob beradi, lekin nisbatni oldindan aniq tekshirish oson emas, qabul qilingan merosni esa qaytarib bo‘lmaydi. Boshqa sabab — noqulay mol-mulk, masalan boshqa hududdagi uyda ulush, uni sotish qiyin.
Voz kechish oddiy oilaviy sabablarga ko‘ra ham mumkin — mol-mulk kimga ko‘proq kerak bo‘lsa yoki marhumga amalda kim qarab yurgan bo‘lsa, o‘sha qarindosh foydasiga.
Merosdan voz kechishni qanday rasmiylashtirish mumkin
Voz kechish meros ishini yurituvchi notarius huzurida rasmiylashtiriladi: ariza yoziladi, tasdiqlanadi va ishga qo‘shiladi. Aniq voris foydasiga ham, shaxsni ko‘rsatmasdan ham voz kechish mumkin — ikkinchi holda ulush qolgan vorislar orasida taqsimlanadi. Rasmiylashtirgandan keyin fikrni o‘zgartirish deyarli imkonsiz, shuning uchun qarorni o‘ylab qabul qiling.
Voz kechish uchun muddat, xuddi meros qabul qilish uchun kabi, cheklangan va odatda meros ochilgan kundan boshlab bir necha oy bilan hisoblanadi — aniq muddat va uni tiklash tartibini uzrli sabab bo‘lganda notariusdan aniqlashtiring.
Merosning bir qismidan voz kechib, qolganini qabul qilish mumkinmi
Yo‘q, meros butunligicha qabul qilinadi yoki rad etiladi: kvartirani olib, qarzlardan voz kechib bo‘lmaydi. Agar voris bir nechta asos bo‘yicha chaqirilsa — masalan, ham vasiyatnoma, ham qonun bo‘yicha — u qaysi asos bo‘yicha qabul qilish, qaysi bo‘yicha voz kechishni tanlashi mumkin, lekin bitta asos ichida bo‘lib bo‘lmaydi.
Chilonzordan bir voqea: ayol tog‘asidan kvartira va bank depoziti meros oldi, shu bilan birga uning kredit kartasi bo‘yicha qarzi haqida bilib qoldi. Merosni bo‘lishga ruxsat berilmadi — tanlash kerak edi: qarzni yopish majburiyati bilan hammasini olish yoki butunlay voz kechish.
Qarzli merosni qabul qilish foydali yoki yo‘qligini qanday hisoblash mumkin
Yo‘naltiruvchi formula oddiy: mol-mulkning bozor qiymatini ma’lum qarzlar summasi bilan solishtiring. Qarzlar qiymatdan kam bo‘lsa — merosni qabul qilish oqilona. Qarzlar qiymatga teng yoki undan katta bo‘lsa — voz kechish haqida o‘ylab ko‘rish kerak.
Misol: uy taxminan 250 000 000 so‘mga baholangan, to‘lanmagan kredit — 180 000 000 so‘m. Farq foydada, taxminan 70 000 000 so‘m, qabul qilish foydali. Ikkinchi misol: 40 000 000 so‘mlik garaj va 90 000 000 so‘mlik qarz — voris oladiganidan ko‘proq qarzdor bo‘lib qolish xavfi bor.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Aktiv va qarz nisbati | mol-mulk qiymati minus qarzlar | 250 000 000 − 180 000 000 = 70 000 000 so‘m, foyda |
| Foydasiz holat | qarz mol-mulk qiymatidan oshadi | 90 000 000 ga qarshi 40 000 000 so‘m, zarar |
| Qarzlarning aniq summasi | bankka va kredit byurosiga so‘rov | raqamlar shartli, o‘zingiznikini tekshiring |
Raqamlar shartli — meros qoldiruvchining aniq qarz summasini banklardan so‘rang va ishni yurituvchi notariusdan aniqlashtiring.
Merosni qabul qilish yoki voz kechish — qaror oldidan nimani solishtirish kerak
| Belgi | Merosni qabul qilish | Merosdan voz kechish |
|---|---|---|
| Qarzlar uchun javobgarlik | mol-mulk qiymati doirasida | marhumning qarzlari sizga tegmaydi |
| Nima olasiz | barcha mol-mulk va unga huquqlar | hech narsa, ulush boshqalarga o‘tadi |
| Fikrni o‘zgartirish mumkinmi | qiyin, tor istisnolar bor | deyarli yo‘q |
| Qachon hal qilish kerak | qonunda belgilangan muddatda | o‘sha muddatda |
Merosdan voz kechishda tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchi xato — qaror bilan cho‘zish va muddatni o‘tkazib yuborish. Shunda meros yo amalda qabul qilingan hisoblanadi, yo boshqalarga o‘tadi — muddatni tiklash faqat sud orqali, uzrli sabab bo‘lsa mumkin.
Ikkinchi xato — mol-mulkdan amalda foydalanish, masalan marhumning kvartirasida yashash, keyin esa rasman voz kechmoqchi bo‘lish. Sud amaliy qabul qilishni arizasiz ham tan olishi mumkin.
Uchinchi xato — qarzlarning aniq hajmini bilmasdan voz kechish. Ba’zan «undan faqat qarzlar qoldi» degan gap oshirib yuborilgan, haqiqiy majburiyatlar mol-mulk qiymatidan kam bo‘ladi.
Qisqa javoblar
Qachon merosdan voz kechish kerak
Qarzlar qoldirilgan narsaning qiymatiga teng yoki undan oshiq bo‘lganda, yoki mol-mulkni shaxsiy sabablarga ko‘ra qabul qilish noqulay bo‘lganda. Qarorni haqiqiy qarzlarni tekshirgandan keyin qabul qiling.
Merosdan voz kechish qanday rasmiylashtiriladi
Meros ishini yurituvchi notarius huzurida yozma ariza bilan, qonunda belgilangan muddatda. Voz kechishni aniq voris foydasiga yoki shaxsni ko‘rsatmasdan rasmiylashtirish mumkin.
Merosdan voz kechishni bekor qilish mumkinmi
Odatda yo‘q — qaror rasmiylashtirilgandan keyin yakuniy hisoblanadi. Shuning uchun qarorni ariza berishdan oldin, keyin emas, o‘ylab qabul qiling.
Voris marhumning qarzlari uchun o‘z shaxsiy mol-mulki bilan javob beradimi
Yo‘q, javobgarlik olingan meros qiymati bilan cheklangan — o‘z shaxsiy mol-mulki bilan boshqa birovning qarzi uchun javob bermaydi.
Voris shaxsni ko‘rsatmasdan voz kechsa, ulush nima bo‘ladi
U xuddi voz kechgan kishi umuman bo‘lmagandek, o‘sha navbatdagi qolgan vorislar orasida umumiy qoidalar bo‘yicha taqsimlanadi.
Qisqacha
- Merosdan voz kechish marhumning qarzlaridan ozod qiladi, lekin mol-mulkdan ham — ikkalasi ham butunligicha qabul qilinadi yoki rad etiladi.
- Qaror qabul qilishdan oldin mol-mulk qiymatini ma’lum qarzlar summasi bilan solishtiring.
- Voz kechish uchun muddat, meros qabul qilish uchun kabi, cheklangan — notariusga murojaatni cho‘zmang.
- Marhumning mol-mulkidan amalda foydalanish hujjatsiz ham merosni qabul qilish deb hisoblanishi mumkin.
- Voz kechishdan keyin pul yoki ulush o‘tsa, darhol sarflamang, bir qismini moliyaviy zaxira qiling.
- Qarzli mol-mulkni qabul qilsangiz, kreditlar bo‘limidagi shartlarni ko‘ring va uy-joy narxini kalkulyatorda baholang, pul masalalari esa alohida maqolada yoritilgan.
