Малика нотариусдан тайёр шартномани олиб кетди, уйда шошилмасдан қайта ўқиганда пайқади: матнда квартира майдони — 54 квадрат метр, аслида ва техник паспортга кўра эса — 45. Матн терилаётганда рақам адашиб кетган. Сотувчи «бу шунчаки хатолик, нима фарқи бор» деб ишонтирмоқда, Малика эса хатолик кейинчалик қайта сотишда ёки бирор нарса нотўғри кеца судда қайтиб келишидан хавотирда.
Рақамлардаги хатолик — майдон, нарх, кадастр рақами — кўринишидан кўра тез-тез учрайди, кейин нима қилиш эса уни қачон пайқаганингизга боғлиқ.
Нега рақамлардаги хатолик майда гап эмас
Квартира олди-сотди шартномаси аниқ обект ва аниқ битим суммасини тасвирлайди. Рақамлар ҳақиқат билан — техник паспорт, амалда берилган сумма, кадастр маълумотлари билан мос келмаса, ҳужжат расман аслида бўлган мулк ёки битимни тўлиқ тасвирламайди. Ҳужжатлар кейинроқ, масалан янги сотувдан олдин текширилганда, бу фарқ савол туғдириши мумкин.
Ким ҳақ: низони кўриб чиқамиз
Бундай ҳолатда сотувчи одатда: пул берилган, ҳамма ҳаммасини тушунади экан, ҳужжатни қайта тузиш нотариусга қайта бориш учун ортиқча вақт сарфлаш, деб туриб олади. Харидор эса, аксинча, битим якуний ёпилмагунча ҳаммасини дарҳол тузатишни хоҳлайди.
Қайта тузиш керакми деган низода охир-оқибат ким ҳақлигини одатда «принципиаллик» эмас, факт ҳал қилади: шартнома кадастр хизматида ҳали рўйхатдан ўтмаганми ёки аллақачон ўтганми; хатолик ҳеч нимага таъсир қилмайдиган рақамдами ёки обектнинг ўзини ёки битим суммасини тасвирлайдиган рақамдами; иккала томон ҳам тузатишга розилиги ёки кимдир хатолик ўзига фойдали бўлгани учун бош тортаяптими.
Хатолик рўйхатдан ўтишдан олдин пайқалса, нима қилиш керак
Битим кадастр хизматида ҳали рўйхатдан ўтмаган бўлса, бу энг оддий ҳолат: томонлар нотариусга қайтиб, янги нусха ҳали имзоланиб тасдиқланмагунича ҳужжатни тўғри рақамлар билан қайта расмийлаштиради. Бир йўла мосроқ вариант қидирсангиз, кўчмас мулк бўлимидаги ўхшаш обектларни кўриб чиқинг.
Хатолик рўйхатдан ўтгандан кейин пайқалса, нима қилиш керак
Шартнома аллақачон рўйхатдан ўтган бўлса, матнни мустақил ўзгартириб бўлмайди — тузатиш ёки қўшимча келишувни расмийлаштириш учун нотариусга мурожаат керак, баъзи ҳолларда кадастр хизматига қайта мурожаат ҳам керак бўлади. Томонлардан бири ихтиёрий тузатишда иштирок этишдан бош торца, масала фуқаролик ишлари суди орқали ҳал қилинади.
Қандай ҳисоблаш: шартномадаги хатолик қанчага тушади
Қайта расмийлаштиришга арзийдими ёки йўқми ҳал қилишдан олдин, масаланинг пул ва вақтдаги нархини ҳисоблаб кўриш фойдали.
Хатолик нархи = ҳужжатни тузатиш харажати + келажакдаги мумкин низода йўқотиш хавфи. Мисол: нотариусга қайта мурожаат ва қўшимча келишув шартли 1 000 000 сўм ва бир кун вақтга тушади. Келажакда майдон фарқи бўлган квартирани сотишдаги хавф — битим кечикиши ёки харидор ишончсизлиги, бу бир миллиондан анча қимматга тушиши мумкин (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг).
Хатолик 450 000 000 сўмлик битимда 100 000 сўмлик нарх фарқи бўлса, бу бир фоизнинг ўндан биридан кам ва суд учун асабларга арзимайди. Маликанинг тарихидагидек 9 квадрат метрлик майдон фарқи эса — бу ҳали битта нотариус ташрифига арзон турган пайтда, суд жараёнига қадар эмас, дарҳол тузатишга арзийдиган фарқ. Шундай майда нарсаларни ҳисобга олган битим бюджетини уй-жой калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ҳозир тузатиш харажати | қўшимча келишув учун нотариус хизмати | шартли 1 000 000 сўм |
| Майдондаги фарқ | шартномадаги рақам минус техпаспортдаги рақам | 54 − 45 = 9 кв. м |
| Хатоликнинг битим суммасидаги улуши | хатолик суммаси ÷ битим нархи × 100 | 100 000 ÷ 450 000 000 × 100 ≈ 0,02% |
Имзолашдан олдин рақамларни қандай текшириш
- Шартномадаги майдон ва манзилни, фақат сотувчининг сўзига эмас, квартиранинг техник паспортига солиштиринг.
- Битим суммасини рақам ва сўз билан ёзилганини ўқинг — улар орасидаги фарқ ҳам тўхтаб, нотариусдан аниқлаштириш учун сабаб.
- Кадастр рақами ва бошқа идентификаторларни диагонал эмас, қаторма-қатор текширинг. Бир йўла уйнинг ҳаммасини, фақат квартирани эмас, қандай текшириш кераклигини ҳам ўқиб чиқинг.
- Жуда шошилсангиз ҳам ҳужжатни «автоматик» имзоламанг — олдиндан ўқинг, нотариус навбатида эмас.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Ҳужжатни қайта тузиш қийин кўриниб, «шундай қолсин» деб рози бўлиш. Имзолашдан олдин шартнома рақамларини техпаспорт ва кадастр маълумотларига солиштирмаслик. Ўқимасдан, нотариус ёки риелтор ҳаммасини текшириб қўйган деб ишониб имзолаш. Тузатишни битим аллақачон рўйхатдан ўтиб, ҳаммаси мураккаблашгунча чўзиш. Шу билан бирга ҳужжатларнинг ўзи йўқолган бўлса, алоҳида квартира ҳужжатлари йўқолса нима қилиш кераклиги ҳақидаги мақола ёрдам беради.
Қисқа жавоблар
Квартира олди-сотди шартномасида рақамларда хатолик бўлса, нима қилиш керак?
Битим ҳали рўйхатдан ўтмаган бўлса — нотариусга қайтиб, ҳужжатни тўғри маълумотлар билан қайта расмийлаштириш. Аллақачон рўйхатдан ўтган бўлса — нотариус орқали тузатиш расмийлаштириш.
Битим рўйхатдан ўтгандан кейин шартномадаги хатоликни тузатиш мумкинми?
Ҳа, лекин матнни мустақил ўзгартириб бўлмайди — нотариусга мурожаат керак, бошқа томон рад эца — судга.
Ҳеч нимага таъсир қилмайдиган майда хатолик хавфлими?
Расман ҳақиқат билан ҳар қандай фарқ ҳужжатлар кейинроқ текширилганда савол туғдиради, лекин амалиётда майда техник хатолар тез ва низосиз тузатилади.
Сотувчи хатоликни тузатишдан бош торца, нима қилиш керак?
Хатоликни кўрсатиб ёзма мурожаат юбориш, рад этилса — фуқаролик ишлари судига мурожаат қилиш.
Имзолашдан олдин шартномадаги барча рақамлар тўғрилигини қандай текшириш мумкин?
Уларни квартиранинг техник паспорти ва кадастр маълумотларига қаторма-қатор солиштириш, сотувчи ёки риелтор сўзига таянмасдан.
Қисқача
- Рақамида хатолик бўлган шартнома расман аслида бўлган мулк ёки суммани тўлиқ тасвирламайди.
- Битим ҳали рўйхатдан ўтмаган бўлса, хатоликни тузатиш энг осон — нотариусга тўғри маълумотлар билан янги ташриф.
- Рўйхатдан ўтгандан кейин матнни мустақил ўзгартириб бўлмайди — нотариус, керак бўлса суд керак.
- Майдон, манзил, рақам ва сўз билан ёзилган суммани, кадастр рақамини имзолашдан олдин, кейин эмас, солиштиринг.
- Хатоликни ўз вақтида пайқамасангиз, ҳозир тузатиш нархи одатда низо нархидан бир неча баравар арзон.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки ҳуқуқшуносга кўрсатинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
