Malika notariusdan tayyor shartnomani olib ketdi, uyda shoshilmasdan qayta o‘qiganda payqadi: matnda kvartira maydoni — 54 kvadrat metr, aslida va texnik pasportga ko‘ra esa — 45. Matn terilayotganda raqam adashib ketgan. Sotuvchi «bu shunchaki xatolik, nima farqi bor» deb ishontirmoqda, Malika esa xatolik keyinchalik qayta sotishda yoki biror narsa noto‘g‘ri ketsa sudda qaytib kelishidan xavotirda.
Raqamlardagi xatolik — maydon, narx, kadastr raqami — ko‘rinishidan ko‘ra tez-tez uchraydi, keyin nima qilish esa uni qachon payqaganingizga bog‘liq.
Nega raqamlardagi xatolik mayda gap emas
Kvartira oldi-sotdi shartnomasi aniq obyekt va aniq bitim summasini tasvirlaydi. Raqamlar haqiqat bilan — texnik pasport, amalda berilgan summa, kadastr ma’lumotlari bilan mos kelmasa, hujjat rasman aslida bo‘lgan mulk yoki bitimni to‘liq tasvirlamaydi. Hujjatlar keyinroq, masalan yangi sotuvdan oldin tekshirilganda, bu farq savol tug‘dirishi mumkin.
Kim haq: nizoni ko‘rib chiqamiz
Bunday holatda sotuvchi odatda: pul berilgan, hamma hammasini tushunadi ekan, hujjatni qayta tuzish notariusga qayta borish uchun ortiqcha vaqt sarflash, deb turib oladi. Xaridor esa, aksincha, bitim yakuniy yopilmaguncha hammasini darhol tuzatishni xohlaydi.
Qayta tuzish kerakmi degan nizoda oxir-oqibat kim haqligini odatda «printsipiallik» emas, fakt hal qiladi: shartnoma kadastr xizmatida hali ro‘yxatdan o‘tmaganmi yoki allaqachon o‘tganmi; xatolik hech nimaga ta’sir qilmaydigan raqamdami yoki obyektning o‘zini yoki bitim summasini tasvirlaydigan raqamdami; ikkala tomon ham tuzatishga roziligi yoki kimdir xatolik o‘ziga foydali bo‘lgani uchun bosh tortayaptimi.
Xatolik ro‘yxatdan o‘tishdan oldin payqalsa, nima qilish kerak
Bitim kadastr xizmatida hali ro‘yxatdan o‘tmagan bo‘lsa, bu eng oddiy holat: tomonlar notariusga qaytib, yangi nusxa hali imzolanib tasdiqlanmagunicha hujjatni to‘g‘ri raqamlar bilan qayta rasmiylashtiradi. Bir yo‘la mosroq variant qidirsangiz, ko‘chmas mulk bo‘limidagi o‘xshash obyektlarni ko‘rib chiqing.
Xatolik ro‘yxatdan o‘tgandan keyin payqalsa, nima qilish kerak
Shartnoma allaqachon ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa, matnni mustaqil o‘zgartirib bo‘lmaydi — tuzatish yoki qo‘shimcha kelishuvni rasmiylashtirish uchun notariusga murojaat kerak, ba’zi hollarda kadastr xizmatiga qayta murojaat ham kerak bo‘ladi. Tomonlardan biri ixtiyoriy tuzatishda ishtirok etishdan bosh tortsa, masala fuqarolik ishlari sudi orqali hal qilinadi.
Qanday hisoblash: shartnomadagi xatolik qanchaga tushadi
Qayta rasmiylashtirishga arziydimi yoki yo‘qmi hal qilishdan oldin, masalaning pul va vaqtdagi narxini hisoblab ko‘rish foydali.
Xatolik narxi = hujjatni tuzatish xarajati + kelajakdagi mumkin nizoda yo‘qotish xavfi. Misol: notariusga qayta murojaat va qo‘shimcha kelishuv shartli 1 000 000 so‘m va bir kun vaqtga tushadi. Kelajakda maydon farqi bo‘lgan kvartirani sotishdagi xavf — bitim kechikishi yoki xaridor ishonchsizligi, bu bir milliondan ancha qimmatga tushishi mumkin (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying).
Xatolik 450 000 000 so‘mlik bitimda 100 000 so‘mlik narx farqi bo‘lsa, bu bir foizning o‘ndan biridan kam va sud uchun asablarga arzimaydi. Malikaning tarixidagidek 9 kvadrat metrlik maydon farqi esa — bu hali bitta notarius tashrifiga arzon turgan paytda, sud jarayoniga qadar emas, darhol tuzatishga arziydigan farq. Shunday mayda narsalarni hisobga olgan bitim byudjetini uy-joy kalkulyatorida hisoblab ko‘ring.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Hozir tuzatish xarajati | qo‘shimcha kelishuv uchun notarius xizmati | shartli 1 000 000 so‘m |
| Maydondagi farq | shartnomadagi raqam minus texpasportdagi raqam | 54 − 45 = 9 kv. m |
| Xatolikning bitim summasidagi ulushi | xatolik summasi ÷ bitim narxi × 100 | 100 000 ÷ 450 000 000 × 100 ≈ 0,02% |
Imzolashdan oldin raqamlarni qanday tekshirish
- Shartnomadagi maydon va manzilni, faqat sotuvchining so‘ziga emas, kvartiraning texnik pasportiga solishtiring.
- Bitim summasini raqam va so‘z bilan yozilganini o‘qing — ular orasidagi farq ham to‘xtab, notariusdan aniqlashtirish uchun sabab.
- Kadastr raqami va boshqa identifikatorlarni diagonal emas, qatorma-qator tekshiring. Bir yo‘la uyning hammasini, faqat kvartirani emas, qanday tekshirish kerakligini ham o‘qib chiqing.
- Juda shoshilsangiz ham hujjatni «avtomatik» imzolamang — oldindan o‘qing, notarius navbatida emas.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Hujjatni qayta tuzish qiyin ko‘rinib, «shunday qolsin» deb rozi bo‘lish. Imzolashdan oldin shartnoma raqamlarini texpasport va kadastr ma’lumotlariga solishtirmaslik. O‘qimasdan, notarius yoki rieltor hammasini tekshirib qo‘ygan deb ishonib imzolash. Tuzatishni bitim allaqachon ro‘yxatdan o‘tib, hammasi murakkablashguncha cho‘zish. Shu bilan birga hujjatlarning o‘zi yo‘qolgan bo‘lsa, alohida kvartira hujjatlari yo‘qolsa nima qilish kerakligi haqidagi maqola yordam beradi.
Qisqa javoblar
Kvartira oldi-sotdi shartnomasida raqamlarda xatolik bo‘lsa, nima qilish kerak?
Bitim hali ro‘yxatdan o‘tmagan bo‘lsa — notariusga qaytib, hujjatni to‘g‘ri ma’lumotlar bilan qayta rasmiylashtirish. Allaqachon ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa — notarius orqali tuzatish rasmiylashtirish.
Bitim ro‘yxatdan o‘tgandan keyin shartnomadagi xatolikni tuzatish mumkinmi?
Ha, lekin matnni mustaqil o‘zgartirib bo‘lmaydi — notariusga murojaat kerak, boshqa tomon rad etsa — sudga.
Hech nimaga ta’sir qilmaydigan mayda xatolik xavflimi?
Rasman haqiqat bilan har qanday farq hujjatlar keyinroq tekshirilganda savol tug‘diradi, lekin amaliyotda mayda texnik xatolar tez va nizosiz tuzatiladi.
Sotuvchi xatolikni tuzatishdan bosh tortsa, nima qilish kerak?
Xatolikni ko‘rsatib yozma murojaat yuborish, rad etilsa — fuqarolik ishlari sudiga murojaat qilish.
Imzolashdan oldin shartnomadagi barcha raqamlar to‘g‘riligini qanday tekshirish mumkin?
Ularni kvartiraning texnik pasporti va kadastr ma’lumotlariga qatorma-qator solishtirish, sotuvchi yoki rieltor so‘ziga tayanmasdan.
Qisqacha
- Raqamida xatolik bo‘lgan shartnoma rasman aslida bo‘lgan mulk yoki summani to‘liq tasvirlamaydi.
- Bitim hali ro‘yxatdan o‘tmagan bo‘lsa, xatolikni tuzatish eng oson — notariusga to‘g‘ri ma’lumotlar bilan yangi tashrif.
- Ro‘yxatdan o‘tgandan keyin matnni mustaqil o‘zgartirib bo‘lmaydi — notarius, kerak bo‘lsa sud kerak.
- Maydon, manzil, raqam va so‘z bilan yozilgan summani, kadastr raqamini imzolashdan oldin, keyin emas, solishtiring.
- Xatolikni o‘z vaqtida payqamasangiz, hozir tuzatish narxi odatda nizo narxidan bir necha baravar arzon.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki huquqshunosga ko‘rsating.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
