Ўзбекистонда нотариус фақат никоҳ шартномаси ва васиятнома учун эмас — у орқали кўплаб кундалик масалалар ўтади: ишонч қоғозлари, тасдиқланган нусхалар, кўчмас мулк битимлари, боланинг чиқиб кетишига розилик. Нотариуснинг хизматлари қанча туради ва ўзи билан қандай ҳужжат олиб бориш керак деган савол нотариусга биринчи марта борадиган ҳар бир кишида пайдо бўлади.
Нотариус қандай хизматлар кўрсатишини, нарх нимага боғлиқлигини ва ўзингизнинг текширилган нотариусингиз ҳали бўлмаса, мутахассисни қандай танлашни кўриб чиқамиз.
Олдиндан айтиб қўямиз: аниқ тарифларни ваколатли орган белгилайди ва вақти-вақти билан қайта кўриб чиқади, бу ерда улар бўлмайди — бунинг ўрнига нарх қандай шаклланиш тамойилини кўриб чиқамиз, долзарб рақамларни эса тўғридан-тўғри нотариал конторада аниқлаштиринг.
Нотариус нима учун керак
Нотариус ҳужжатга оддий уй столида қўйилган имзо бера олмайдиган ҳуқуқий куч беради. У томонларнинг шахсини текширади, битим оқибатларини тушунтиради ва уларнинг ихтиёрий ва ақли расо ҳолда имзолаётганини тасдиқлайди. Кўчмас мулк битимлари, ишонч қоғозлари, розиликлар, баъзи шартномалар ва васиятномалар нотариуссиз ўтмайди.
Оддийроқ нарсалар ҳам бор — масалан, диплом нусхасини ёки паспорт таржимасини тасдиқлаш. Расман бу ҳам нотариал ҳаракат, фақат камроқ кўзга ташланади.
Нотариус қандай хизматлар кўрсатади
- шартномаларни тасдиқлаш — кўчмас мулк олди-сотдиси, ҳадя, никоҳ шартномалари;
- ишонч қоғозларини расмийлаштириш — мол-мулкни бошқариш, манфаатларни ифода этиш, ҳужжат олиш учун;
- ҳужжат ва таржима нусхаларининг асллигини гувоҳлантириш;
- розиликларни расмийлаштириш — масалан, бола ота-оналардан бири билан чет элга чиқишига;
- мерос ишларини юритиш — мерос очиш, меросга ҳуқуқ тўғрисида гувоҳнома бериш.
Баъзи аризаларга имзо тасдиқлаш каби оддий ҳаракатлар ҳам нотариал амалиётга киради — тўлиқ рўйхатни аниқ нотариусдан сўранг. Кундалик хизматлар ва бошқа мутахассислар рўйхатини NARXTOP даги хизматлар бўлимида кўриш мумкин.
Нотариал хизматлар қанча туради
| Хизмат тури | Нарх нимага боғлиқ |
|---|---|
| Кўчмас мулк олди-сотди шартномасини тасдиқлаш | Обект қиймати, битим мураккаблиги |
| Ишонч қоғози | Тури, амал қилиш муддати, ваколатлар сони |
| Ҳужжат нусхасини тасдиқлаш | Саҳифалар сони |
| Мерос ишини юритиш | Мерос мулкининг таркиби ва қиймати |
Аниқ суммаларни келтирмаймиз: тарифлар турли контораларда ҳар хил ва мунтазам қайта кўриб чиқилади. Ташрифдан олдин қўнғироқ қилиб тўғридан-тўғри сўранг — бу интернетдан рақам излашдан тезроқ ва ишончлироқ.
Ўзингиз билан қандай ҳужжат олиб бориш керак
Минимал — битимнинг ҳар бир томони паспорти ёки ИД-картаси. Қолгани аниқ ҳаракатга боғлиқ: квартира битими учун унга тегишли ҳужжатлар, ишонч қоғози учун кимга берилаётгани ҳақида маълумот, мерос учун ўлим ҳақида гувоҳнома ва қариндошликни тасдиқловчи ҳужжатлар керак.
Битим квартирани кредит ёки бўлиб тўлашда олиш билан боғлиқ бўлса, тўловни нотариусга боришдан олдин NARXTOP калкуляторида чамалаб кўриш қулай. Конторага олдиндан қўнғироқ қилиб, тўлиқ рўйхатни аниқлаштириш оқилона — бу ташриф ва асабни тежайди.
Ҳужжатларни онлайн тасдиқлаш мумкинми
Тайёргарлик босқичларининг бир қисмини — қабулга ёзилиш, баъзан оддий ҳаракатларнинг бир қисмини — электрон хизматлар орқали ўца бўлади, лекин нотариал тасдиқлашнинг ўзи кўп ҳолларда шахсан боришни талаб қилади: нотариус ҳузурида имзо қўйиш жараённинг моҳияти айнан шу. Алоҳида мавзу — электрон рақамли имзо, бу ҳақда бизда Ўзбекистонда ЭРИ ҳақида мақола бор, у ҳар қандай ҳужжат учун эмас, лекин электрон ҳужжат айланишининг бир қисмини сезиларли соддалаштиради.
Нотариус юристдан нимаси билан фарқ қилади
Юрист маслаҳат беради, ҳужжат тузади, судда манфаатларни ифода этади — лекин қоғозга нотариус берадиган ҳуқуқий кучни бера олмайди. Нотариус эса, аксинча, одатда шартнома мазмуни ҳақида баҳслашмайди ва сизнинг позициянгизни ҳимоя қилмайди — у томонлар аллақачон келишган нарсани тасдиқлайди. Амалиётда кўпчилик аввал матн тузиш учун юристга, кейин тайёр лойиҳа билан нотариусга боради.
Нотариусни қандай танлаш керак
Расман ўз ҳудудидаги исталган нотариус стандарт ҳужжатларни тасдиқлашга ҳақли, шунинг учун танлов кўпинча қулайликка тушади: контора жойлашуви, иш вақти, навбат йўқлиги. Мураккаб битимлар учун шунга ўхшаш тартибдан ўтган танишдан сўраш ортиқча бўлмайди. Битим кредит орқали ёпилса, банкларнинг шартларини кредитлар бўлимида солиштиринг.
Нотариус рад эца нима қилиш
Рад этиш асосли бўлиши мумкин — масалан, ҳужжатлар етишмаса ёки битим қонун нуқтайи назаридан шубҳали кўринса. Сабабни ёзма тушунтиришни сўранг. Рад этишни ноқонуний деб ҳисобласангиз, тегишли органга шикоят билан мурожаат қилиш ҳуқуқингиз бор — лекин аввал сабабни хотиржам аниқлаштириб олинг, у расмий бўлиб чиқиши мумкин.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Тўлиқ ҳужжат тўпламисиз келиб, ташрифни беҳуда сарфлаш.
- Нархни олдиндан телефон орқали аниқлаштирмаслик.
- Матнни охиригача ўқимасдан ишонч қоғози ёки шартномага имзо қўйиш.
- Нотариал тасдиқни оддий тартиб учун имзо билан аралаштириб юбориш.
- Мерос ишини йиллаб кечиктириш — бу тартибни мураккаблаштиради.
Қисқа жавоблар
Ижара шартномасини нотариусда тасдиқлаш шартми
Ҳар доим ҳам эмас — шартнома тури ва муддатига боғлиқ. Баъзи ҳолларда оддий ёзма шакл етарли, ўз ҳолатингизга нисбатан аниқлаштиринг.
Нотариусга ташриф қанча вақт олади
Нусха тасдиқлаш каби оддий ҳаракатлар тез, қабул давомида бажарилади. Кўчмас мулк билан мураккаб битимлар ҳужжатларни текшириш туфайли кўпроқ вақт олиши мумкин.
Нотариал тасдиқланган ишонч қоғозини бекор қилиш мумкинми
Ҳа, ишонч қоғозини исталган пайтда нотариус орқали қайтариб олиш мумкин — у қандай берилган бўлса, шу тартибда.
Васиятнома учун нотариус керакми
Ҳа, васиятномани кўп ҳолларда нотариус тасдиқлайди — бу ҳуқуқий аниқлик айниқса муҳим бўлган ҳужжат.
Битимни расмийлаштириш жараёнида нотариусни алмаштириш мумкинми
Расман мумкин, лекин тартиб бир мутахассисда аллақачон бошланган бўлса, контора алмаштирилганда йиғилган ҳужжатларга нима бўлишини ундан аниқлаштирган маъқулроқ.
Қисқача
- Нотариус ҳужжатга ҳуқуқий куч беради ва томонларнинг ихтиёрий эканини текширади.
- Хизматлар — нусха тасдиқлашдан тортиб кўчмас мулк битимлари ва меросгача.
- Аниқ нархни конкрет конторада аниқлаштиринг — тарифлар қайта кўриб чиқилади.
- Ҳужжатлар рўйхати ҳаракат турига боғлиқ, уни олдиндан телефон орқали сўранг.
- Юрист ва нотариус турли вазифани ҳал қилади, кўпинча иккиси ҳам навбат билан керак бўлади.
- Асосли рад этишда сабабнинг ёзма тушунтирилишини сўранг.
