O‘zbekistonda notarius faqat nikoh shartnomasi va vasiyatnoma uchun emas — u orqali ko‘plab kundalik masalalar o‘tadi: ishonch qog‘ozlari, tasdiqlangan nusxalar, ko‘chmas mulk bitimlari, bolaning chiqib ketishiga rozilik. Notariusning xizmatlari qancha turadi va o‘zi bilan qanday hujjat olib borish kerak degan savol notariusga birinchi marta boradigan har bir kishida paydo bo‘ladi.
Notarius qanday xizmatlar ko‘rsatishini, narx nimaga bog‘liqligini va o‘zingizning tekshirilgan notariusingiz hali bo‘lmasa, mutaxassisni qanday tanlashni ko‘rib chiqamiz.
Oldindan aytib qo‘yamiz: aniq tariflarni vakolatli organ belgilaydi va vaqti-vaqti bilan qayta ko‘rib chiqadi, bu yerda ular bo‘lmaydi — buning o‘rniga narx qanday shakllanish tamoyilini ko‘rib chiqamiz, dolzarb raqamlarni esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri notarial kontorada aniqlashtiring.
Notarius nima uchun kerak
Notarius hujjatga oddiy uy stolida qo‘yilgan imzo bera olmaydigan huquqiy kuch beradi. U tomonlarning shaxsini tekshiradi, bitim oqibatlarini tushuntiradi va ularning ixtiyoriy va aqli raso holda imzolayotganini tasdiqlaydi. Ko‘chmas mulk bitimlari, ishonch qog‘ozlari, roziliklar, ba’zi shartnomalar va vasiyatnomalar notariussiz o‘tmaydi.
Oddiyroq narsalar ham bor — masalan, diplom nusxasini yoki pasport tarjimasini tasdiqlash. Rasman bu ham notarial harakat, faqat kamroq ko‘zga tashlanadi.
Notarius qanday xizmatlar ko‘rsatadi
- shartnomalarni tasdiqlash — ko‘chmas mulk oldi-sotdisi, hadya, nikoh shartnomalari;
- ishonch qog‘ozlarini rasmiylashtirish — mol-mulkni boshqarish, manfaatlarni ifoda etish, hujjat olish uchun;
- hujjat va tarjima nusxalarining aslligini guvohlantirish;
- roziliklarni rasmiylashtirish — masalan, bola ota-onalardan biri bilan chet elga chiqishiga;
- meros ishlarini yuritish — meros ochish, merosga huquq to‘g‘risida guvohnoma berish.
Ba’zi arizalarga imzo tasdiqlash kabi oddiy harakatlar ham notarial amaliyotga kiradi — to‘liq ro‘yxatni aniq notariusdan so‘rang. Kundalik xizmatlar va boshqa mutaxassislar ro‘yxatini NARXTOP dagi xizmatlar bo‘limida ko‘rish mumkin.
Notarial xizmatlar qancha turadi
| Xizmat turi | Narx nimaga bog‘liq |
|---|---|
| Ko‘chmas mulk oldi-sotdi shartnomasini tasdiqlash | Obyekt qiymati, bitim murakkabligi |
| Ishonch qog‘ozi | Turi, amal qilish muddati, vakolatlar soni |
| Hujjat nusxasini tasdiqlash | Sahifalar soni |
| Meros ishini yuritish | Meros mulkining tarkibi va qiymati |
Aniq summalarni keltirmaymiz: tariflar turli kontoralarda har xil va muntazam qayta ko‘rib chiqiladi. Tashrifdan oldin qo‘ng‘iroq qilib to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang — bu internetdan raqam izlashdan tezroq va ishonchliroq.
O‘zingiz bilan qanday hujjat olib borish kerak
Minimal — bitimning har bir tomoni pasporti yoki ID-kartasi. Qolgani aniq harakatga bog‘liq: kvartira bitimi uchun unga tegishli hujjatlar, ishonch qog‘ozi uchun kimga berilayotgani haqida ma’lumot, meros uchun o‘lim haqida guvohnoma va qarindoshlikni tasdiqlovchi hujjatlar kerak.
Bitim kvartirani kredit yoki bo‘lib to‘lashda olish bilan bog‘liq bo‘lsa, to‘lovni notariusga borishdan oldin NARXTOP kalkulyatorida chamalab ko‘rish qulay. Kontoraga oldindan qo‘ng‘iroq qilib, to‘liq ro‘yxatni aniqlashtirish oqilona — bu tashrif va asabni tejaydi.
Hujjatlarni onlayn tasdiqlash mumkinmi
Tayyorgarlik bosqichlarining bir qismini — qabulga yozilish, ba’zan oddiy harakatlarning bir qismini — elektron xizmatlar orqali o‘tsa bo‘ladi, lekin notarial tasdiqlashning o‘zi ko‘p hollarda shaxsan borishni talab qiladi: notarius huzurida imzo qo‘yish jarayonning mohiyati aynan shu. Alohida mavzu — elektron raqamli imzo, bu haqda bizda O‘zbekistonda ERI haqida maqola bor, u har qanday hujjat uchun emas, lekin elektron hujjat aylanishining bir qismini sezilarli soddalashtiradi.
Notarius yuristdan nimasi bilan farq qiladi
Yurist maslahat beradi, hujjat tuzadi, sudda manfaatlarni ifoda etadi — lekin qog‘ozga notarius beradigan huquqiy kuchni bera olmaydi. Notarius esa, aksincha, odatda shartnoma mazmuni haqida bahslashmaydi va sizning pozitsiyangizni himoya qilmaydi — u tomonlar allaqachon kelishgan narsani tasdiqlaydi. Amaliyotda ko‘pchilik avval matn tuzish uchun yuristga, keyin tayyor loyiha bilan notariusga boradi.
Notariusni qanday tanlash kerak
Rasman o‘z hududidagi istalgan notarius standart hujjatlarni tasdiqlashga haqli, shuning uchun tanlov ko‘pincha qulaylikka tushadi: kontora joylashuvi, ish vaqti, navbat yo‘qligi. Murakkab bitimlar uchun shunga o‘xshash tartibdan o‘tgan tanishdan so‘rash ortiqcha bo‘lmaydi. Bitim kredit orqali yopilsa, banklarning shartlarini kreditlar bo‘limida solishtiring.
Notarius rad etsa nima qilish
Rad etish asosli bo‘lishi mumkin — masalan, hujjatlar yetishmasa yoki bitim qonun nuqtayi nazaridan shubhali ko‘rinsa. Sababni yozma tushuntirishni so‘rang. Rad etishni noqonuniy deb hisoblasangiz, tegishli organga shikoyat bilan murojaat qilish huquqingiz bor — lekin avval sababni xotirjam aniqlashtirib oling, u rasmiy bo‘lib chiqishi mumkin.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- To‘liq hujjat to‘plamisiz kelib, tashrifni behuda sarflash.
- Narxni oldindan telefon orqali aniqlashtirmaslik.
- Matnni oxirigacha o‘qimasdan ishonch qog‘ozi yoki shartnomaga imzo qo‘yish.
- Notarial tasdiqni oddiy tartib uchun imzo bilan aralashtirib yuborish.
- Meros ishini yillab kechiktirish — bu tartibni murakkablashtiradi.
Qisqa javoblar
Ijara shartnomasini notariusda tasdiqlash shartmi
Har doim ham emas — shartnoma turi va muddatiga bog‘liq. Ba’zi hollarda oddiy yozma shakl yetarli, o‘z holatingizga nisbatan aniqlashtiring.
Notariusga tashrif qancha vaqt oladi
Nusxa tasdiqlash kabi oddiy harakatlar tez, qabul davomida bajariladi. Ko‘chmas mulk bilan murakkab bitimlar hujjatlarni tekshirish tufayli ko‘proq vaqt olishi mumkin.
Notarial tasdiqlangan ishonch qog‘ozini bekor qilish mumkinmi
Ha, ishonch qog‘ozini istalgan paytda notarius orqali qaytarib olish mumkin — u qanday berilgan bo‘lsa, shu tartibda.
Vasiyatnoma uchun notarius kerakmi
Ha, vasiyatnomani ko‘p hollarda notarius tasdiqlaydi — bu huquqiy aniqlik ayniqsa muhim bo‘lgan hujjat.
Bitimni rasmiylashtirish jarayonida notariusni almashtirish mumkinmi
Rasman mumkin, lekin tartib bir mutaxassisda allaqachon boshlangan bo‘lsa, kontora almashtirilganda yig‘ilgan hujjatlarga nima bo‘lishini undan aniqlashtirgan ma’qulroq.
Qisqacha
- Notarius hujjatga huquqiy kuch beradi va tomonlarning ixtiyoriy ekanini tekshiradi.
- Xizmatlar — nusxa tasdiqlashdan tortib ko‘chmas mulk bitimlari va merosgacha.
- Aniq narxni konkret kontorada aniqlashtiring — tariflar qayta ko‘rib chiqiladi.
- Hujjatlar ro‘yxati harakat turiga bog‘liq, uni oldindan telefon orqali so‘rang.
- Yurist va notarius turli vazifani hal qiladi, ko‘pincha ikkisi ham navbat bilan kerak bo‘ladi.
- Asosli rad etishda sababning yozma tushuntirilishini so‘rang.
