Бахтиёрнинг тоғаси ўттиз йил Германияда яшади, у ерга талаба пайтида кетган ва ўша ерда вафот этган эди. Ундан «эҳтиёт шарт» деб сотмаган Тошкентдаги квартираси ва у вақти-вақти билан ташриф буюрган жиянлари қолди. Вафоти ҳақида хабар келганда оила нима қилишни билмай қолди: одам бу ерда эмас, у ерда вафот этган бўлса, ҳужжатлар эса квартира учун шу ерда бўлса, нимадан бошлаш керак?
Бундай вазият тобора кўпроқ учрайди — оиланинг бир қисми чет элда яшайди ва ўша ерда вафот этади, мулк ёки ворислар эса Ўзбекистонда қолади. Барча мамлакатлар учун ягона оддий рецепт йўқ: кўп нарса қариндошнинг ҳужжатлар бўйича охирги яшаш жойи қаерда бўлгани ва мулк қаерда жойлашганига боғлиқ.
Аввало қаерга мурожаат қилиш, қандай ҳужжатлар керак бўлиши ва бундай ишларда нотариус ва консулликдан сўрамай, сезги бўйича ҳаракат қилиб бўлмаслигини кўриб чиқамиз.
Қариндош чет элда вафот эца, нимадан бошлаш керак
Икки нарсадан бир вақтда бошланг: одам вафот этган жойда ўлим ҳақидаги гувоҳнома олинг ва унинг мулки — масалан, квартира — жойлашган жойдаги Ўзбекистон нотариусига мурожаат қилинг. Нотариус айнан қандай ўлим гувоҳномаси ва қандай шаклда кераклигини айтади.
Мерос иши қаерда очилади
Қонун бўйича мерос очилган жой — вафот этган кишининг охирги доимий яшаш жойи. Агар қариндош кўп йил расман чет элда яшаган бўлса, иш айнан қаерда очилиши — ўша ердами ёки Ўзбекистондаги мулк жойлашган ердами — аниқ вазиятга боғлиқ. Бу айнан нотариус маслаҳатига муҳтож ҳолат, мустақил тахмин эмас.
Одатда қандай ҳужжатлар керак бўлади
- Одам вафот этган мамлакатда берилган ўлим ҳақидаги гувоҳнома.
- Вафот этган киши билан қариндошликни тасдиқловчи ҳужжатлар.
- Ўзбекистондаги мулк ҳужжатлари — квартира, ҳисоб, машина.
- Чет эл ҳужжатларининг ўзбек ёки рус тилига нотариал тасдиқланган таржимаси.
Чет элдаги ўлим гувоҳномасини Ўзбекистонда тан олиш учун легализация ёки апостил керакми — бу ҳақда нотариус ва ўша мамлакатдаги Ўзбекистон консуллигидан сўранг: тартиб мамлакатдан мамлакатга фарқ қилади ва ўзингиз тахмин қилиш хавфли. Ўзингиз улгурмасангиз, хизматлар бўлимидаги текширилган юристлар ва нотариал конторалардан ёрдам сўраш мумкин.
Узоқдан расмийлаштириш қанча туришини қандай ҳисоблаш мумкин
Қуйидаги рақамлар шартли, мўлжал учун. Формула: харажатлар = ҳужжатлар таржимаси + Ўзбекистондаги нотариал ҳаракатлар + чет элда легализация бўлиши мумкин бўлган харажатлар. Чет элда айтиладиган суммалар одатда доллар ёки еврода — уларни сўмга ўтказганда аввалги эслаб қолган курсингизга эмас, валюталар саҳифасидаги долзарб курсга қаранг.
| Харажат тури | Қандай ҳисобланади | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Чет эл ҳужжатлари таржимаси ва тасдиқланиши | аккредитланган таржимонда, саҳифа учун | ҳужжат учун 15–25 доллар |
| Ўзбекистондаги нотариал ҳаракатлар | нотариал контора тарифи бўйича | қабулда аниқлаштирилади |
| Чет элда легализация ёки апостил | ҳужжат берилган мамлакат қоидалари бўйича | олдиндан консулликдан сўранг |
| Асл нусхаларни юбориш | мамлакатлар орасида курер хизмати орқали | йўл учун 2–4 ҳафта захира қолдиринг |
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Одатий воқеа: Тошкентдаги жиянлар тоғаси чет элда вафот этган экан, квартира «автоматик равишда ўзларига ўтади» деб ҳисоблайди. Лекин маълум бўладики, тоғанинг у ерда ўз оиласи бўлган, қонун бўйича биринчи навбатдаги ворислар — агар улар бўлса, турмуш ўртоғи ва фарзандлар, жиянлар эмас. Ўзбекистондаги қариндошлар эса шунча йил квартира билан шуғуллангани учун устунликка эга деб ишонишган.
Бу ерда ким ҳақлиги қонун бўйича ворислар навбатига ва васиятнома бўлган-бўлмаганига боғлиқ. Мулк билан шуғулланишнинг ўзи улушни оширмайди — қариндошлик ва, агар бўлса, васиятномада ёзилгани ҳисобга олинади. Тортишувдан олдин нотариусдан ҳужжатлар бўйича аниқ ворислар доирасини билиб олган маъқул.
Кўп учрайдиган хатолар
- Қонун бўйича кимлар ворислар доирасига киришини аниқламасдан Ўзбекистондаги мулкни қайта расмийлаштиришни бошлашади.
- Чет эл ҳужжатларини легализация қилиш ҳақида олдиндан сўрамайди ва ҳужжатни қайта қилишга вақт сарфлашади.
- Вафот этган киши расман чет элда яшаган бўлса, мерос очилган жойни чалкаштиришади.
- Чет элдаги ворисларнинг (масалан, иккинчи оиланинг) ҳам Ўзбекистондаги мулкка ҳуқуқи борлигини унутишади.
Қисқа жавоблар
Қариндош чет элда вафот эца, меросни қаерда расмийлаштириш керак
Одатда унинг охирги доимий яшаш жойида ёки мулк жойлашган жойда — сизнинг ҳолатингиз учун аниқ жавобни Ўзбекистондаги нотариус беради.
Чет элда берилган ўлим гувоҳномасини таржима қилиш керакми
Одатда ҳа, ўзбек ёки рус тилига, таржима нотариал тасдиқланган ҳолда — талабларни ишни юритаётган нотариусдан аниқлаштиринг.
Чет эл ҳужжатларига апостил керакми
Мамлакатга қараб, керак бўлиши мумкин — ҳужжатларни икки марта қайта қилмаслик учун расмийлаштиришдан олдин Ўзбекистон консуллиги ва нотариусдан сўранг.
Чет элда қолган вафот этган кишининг қариндошлари меросга даъвогар бўла оладими
Ҳа, агар улар қонун бўйича ворислар доирасига кирса — фуқаролик ва яшаш жойи мерос олиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.
Чет эл ҳужжатларининг асл нусхасига кириш бўлмаса нима қилиш керак
Уларни берган органга дубликат учун мурожаат қилинг ёки шу мамлакатдаги Ўзбекистон консуллигидан тартиб бўйича маслаҳат олинг.
Чет элда бўлсангиз, мерос сотилган пулдан кейин қандай фойдаланиш мумкин
Бунинг учун ворис ёки унинг вакили номига Ўзбекистон банкида ҳисоб керак — уни қандай очиш ва пулни кейин қандай ўтказиш ҳақида қариндошларга чет элга пул ўтказиш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Қисқача
- Бир вақтнинг ўзида икки қадамдан бошланг: ўлим гувоҳномаси ва Ўзбекистондаги нотариусга мурожаат.
- Чет элда вафот этганда мерос очилган жойни оиланинг тахминига эмас, нотариусга ҳал қилдиринг.
- Чет эл ҳужжатларини деярли ҳар доим таржима қилиш, баъзан легализация қилиш керак.
- Чет элдаги ворислар (жумладан, вафот этганнинг янги оиласи) қонун бўйича тенг ҳуқуққа эга.
- Мулк билан шуғулланишнинг ўзи улушни оширмайди — фақат васиятнома оширади.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг. Ҳужжатлар билан шуғулланаётганда, гап кетаётган квартиранинг реал нархини билиш учун кўчмас мулк бўлимига боқиб қўйинг — бу бошқа ворислар билан ҳалол суҳбат учун ҳам, келажакдаги битим учун ҳам фойдали бўлади. Кейинчалик мерос бўлиб қолган квартира гаровида кредит олиш ёки тушган пулга янги уй сотиб олишга қарор қилсангиз, банклар шартларини банклар бўлими ва уй-жой калкулятори орқали солиштириш мумкин.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
