Baxtiyorning tog‘asi o‘ttiz yil Germaniyada yashadi, u yerga talaba paytida ketgan va o‘sha yerda vafot etgan edi. Undan «ehtiyot shart» deb sotmagan Toshkentdagi kvartirasi va u vaqti-vaqti bilan tashrif buyurgan jiyanlari qoldi. Vafoti haqida xabar kelganda oila nima qilishni bilmay qoldi: odam bu yerda emas, u yerda vafot etgan bo‘lsa, hujjatlar esa kvartira uchun shu yerda bo‘lsa, nimadan boshlash kerak?
Bunday vaziyat tobora ko‘proq uchraydi — oilaning bir qismi chet elda yashaydi va o‘sha yerda vafot etadi, mulk yoki vorislar esa O‘zbekistonda qoladi. Barcha mamlakatlar uchun yagona oddiy retsept yo‘q: ko‘p narsa qarindoshning hujjatlar bo‘yicha oxirgi yashash joyi qayerda bo‘lgani va mulk qayerda joylashganiga bog‘liq.
Avvalo qayerga murojaat qilish, qanday hujjatlar kerak bo‘lishi va bunday ishlarda notarius va konsullikdan so‘ramay, sezgi bo‘yicha harakat qilib bo‘lmasligini ko‘rib chiqamiz.
Qarindosh chet elda vafot etsa, nimadan boshlash kerak
Ikki narsadan bir vaqtda boshlang: odam vafot etgan joyda o‘lim haqidagi guvohnoma oling va uning mulki — masalan, kvartira — joylashgan joydagi O‘zbekiston notariusiga murojaat qiling. Notarius aynan qanday o‘lim guvohnomasi va qanday shaklda kerakligini aytadi.
Meros ishi qayerda ochiladi
Qonun bo‘yicha meros ochilgan joy — vafot etgan kishining oxirgi doimiy yashash joyi. Agar qarindosh ko‘p yil rasman chet elda yashagan bo‘lsa, ish aynan qayerda ochilishi — o‘sha yerdami yoki O‘zbekistondagi mulk joylashgan yerdami — aniq vaziyatga bog‘liq. Bu aynan notarius maslahatiga muhtoj holat, mustaqil taxmin emas.
Odatda qanday hujjatlar kerak bo‘ladi
- Odam vafot etgan mamlakatda berilgan o‘lim haqidagi guvohnoma.
- Vafot etgan kishi bilan qarindoshlikni tasdiqlovchi hujjatlar.
- O‘zbekistondagi mulk hujjatlari — kvartira, hisob, mashina.
- Chet el hujjatlarining o‘zbek yoki rus tiliga notarial tasdiqlangan tarjimasi.
Chet eldagi o‘lim guvohnomasini O‘zbekistonda tan olish uchun legalizatsiya yoki apostil kerakmi — bu haqda notarius va o‘sha mamlakatdagi O‘zbekiston konsulligidan so‘rang: tartib mamlakatdan mamlakatga farq qiladi va o‘zingiz taxmin qilish xavfli. O‘zingiz ulgurmasangiz, xizmatlar bo‘limidagi tekshirilgan yuristlar va notarial kontoralardan yordam so‘rash mumkin.
Uzoqdan rasmiylashtirish qancha turishini qanday hisoblash mumkin
Quyidagi raqamlar shartli, mo‘ljal uchun. Formula: xarajatlar = hujjatlar tarjimasi + O‘zbekistondagi notarial harakatlar + chet elda legalizatsiya bo‘lishi mumkin bo‘lgan xarajatlar. Chet elda aytiladigan summalar odatda dollar yoki yevroda — ularni so‘mga o‘tkazganda avvalgi eslab qolgan kursingizga emas, valyutalar sahifasidagi dolzarb kursga qarang.
| Xarajat turi | Qanday hisoblanadi | Misol (shartli) |
|---|---|---|
| Chet el hujjatlari tarjimasi va tasdiqlanishi | akkreditlangan tarjimonda, sahifa uchun | hujjat uchun 15–25 dollar |
| O‘zbekistondagi notarial harakatlar | notarial kontora tarifi bo‘yicha | qabulda aniqlashtiriladi |
| Chet elda legalizatsiya yoki apostil | hujjat berilgan mamlakat qoidalari bo‘yicha | oldindan konsullikdan so‘rang |
| Asl nusxalarni yuborish | mamlakatlar orasida kuryer xizmati orqali | yo‘l uchun 2–4 hafta zaxira qoldiring |
Kim haq: nizoni tahlil qilish
Odatiy voqea: Toshkentdagi jiyanlar tog‘asi chet elda vafot etgan ekan, kvartira «avtomatik ravishda o‘zlariga o‘tadi» deb hisoblaydi. Lekin ma’lum bo‘ladiki, tog‘aning u yerda o‘z oilasi bo‘lgan, qonun bo‘yicha birinchi navbatdagi vorislar — agar ular bo‘lsa, turmush o‘rtog‘i va farzandlar, jiyanlar emas. O‘zbekistondagi qarindoshlar esa shuncha yil kvartira bilan shug‘ullangani uchun ustunlikka ega deb ishonishgan.
Bu yerda kim haqligi qonun bo‘yicha vorislar navbatiga va vasiyatnoma bo‘lgan-bo‘lmaganiga bog‘liq. Mulk bilan shug‘ullanishning o‘zi ulushni oshirmaydi — qarindoshlik va, agar bo‘lsa, vasiyatnomada yozilgani hisobga olinadi. Tortishuvdan oldin notariusdan hujjatlar bo‘yicha aniq vorislar doirasini bilib olgan ma’qul.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Qonun bo‘yicha kimlar vorislar doirasiga kirishini aniqlamasdan O‘zbekistondagi mulkni qayta rasmiylashtirishni boshlashadi.
- Chet el hujjatlarini legalizatsiya qilish haqida oldindan so‘ramaydi va hujjatni qayta qilishga vaqt sarflashadi.
- Vafot etgan kishi rasman chet elda yashagan bo‘lsa, meros ochilgan joyni chalkashtirishadi.
- Chet eldagi vorislarning (masalan, ikkinchi oilaning) ham O‘zbekistondagi mulkka huquqi borligini unutishadi.
Qisqa javoblar
Qarindosh chet elda vafot etsa, merosni qayerda rasmiylashtirish kerak
Odatda uning oxirgi doimiy yashash joyida yoki mulk joylashgan joyda — sizning holatingiz uchun aniq javobni O‘zbekistondagi notarius beradi.
Chet elda berilgan o‘lim guvohnomasini tarjima qilish kerakmi
Odatda ha, o‘zbek yoki rus tiliga, tarjima notarial tasdiqlangan holda — talablarni ishni yuritayotgan notariusdan aniqlashtiring.
Chet el hujjatlariga apostil kerakmi
Mamlakatga qarab, kerak bo‘lishi mumkin — hujjatlarni ikki marta qayta qilmaslik uchun rasmiylashtirishdan oldin O‘zbekiston konsulligi va notariusdan so‘rang.
Chet elda qolgan vafot etgan kishining qarindoshlari merosga da’vogar bo‘la oladimi
Ha, agar ular qonun bo‘yicha vorislar doirasiga kirsa — fuqarolik va yashash joyi meros olish huquqidan mahrum qilmaydi.
Chet el hujjatlarining asl nusxasiga kirish bo‘lmasa nima qilish kerak
Ularni bergan organga dublikat uchun murojaat qiling yoki shu mamlakatdagi O‘zbekiston konsulligidan tartib bo‘yicha maslahat oling.
Chet elda bo‘lsangiz, meros sotilgan puldan keyin qanday foydalanish mumkin
Buning uchun voris yoki uning vakili nomiga O‘zbekiston bankida hisob kerak — uni qanday ochish va pulni keyin qanday o‘tkazish haqida qarindoshlarga chet elga pul o‘tkazish haqidagi maqolada yozilgan.
Qisqacha
- Bir vaqtning o‘zida ikki qadamdan boshlang: o‘lim guvohnomasi va O‘zbekistondagi notariusga murojaat.
- Chet elda vafot etganda meros ochilgan joyni oilaning taxminiga emas, notariusga hal qildiring.
- Chet el hujjatlarini deyarli har doim tarjima qilish, ba’zan legalizatsiya qilish kerak.
- Chet eldagi vorislar (jumladan, vafot etganning yangi oilasi) qonun bo‘yicha teng huquqqa ega.
- Mulk bilan shug‘ullanishning o‘zi ulushni oshirmaydi — faqat vasiyatnoma oshiradi.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda yechim hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating. Hujjatlar bilan shug‘ullanayotganda, gap ketayotgan kvartiraning real narxini bilish uchun ko‘chmas mulk bo‘limiga boqib qo‘ying — bu boshqa vorislar bilan halol suhbat uchun ham, kelajakdagi bitim uchun ham foydali bo‘ladi. Keyinchalik meros bo‘lib qolgan kvartira garovida kredit olish yoki tushgan pulga yangi uy sotib olishga qaror qilsangiz, banklar shartlarini banklar bo‘limi va uy-joy kalkulyatori orqali solishtirish mumkin.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
