Темурнинг бобоси Тошкентда туғилиб, ўша ерда вафот этган, Темурнинг ўзи эса Канадада туғилган ва ҳеч қачон ўзбекистон паспортига эга бўлмаган. Бобоси невараларига квартирани васият қилганда, Тошкентдаги қариндошлар шубҳаланишди: «Умуман унга тегишлими, у бизнинг фуқаромиз эмас-ку». Темур нотариус билан гаплашмагунича улуши ҳақида гап ҳам бўлмайди деб деярли кўниккан эди.
Вориснинг фуқаролиги — бу наслидан қолдирувчининг фуқаролиги билан бир хил нарса эмас, мулкнинг ўз ҳужжатлари билан ҳам бир хил эмас. Бу нарсаларни аралаштириб юбориш одатий хато, шу туфайли одамлар нотариус билан гаплашишдан олдин ўзларини улушдан маҳрум қилиб қўйишади.
Мерос олишда нима вориснинг фуқаролигига боғлиқ, нима боғлиқ эмаслигини ва ворис бошқа мамлакат фуқароси бўлса, мерос олиш ҳуқуқидан ташқари яна нималарга эътибор бериш кераклигини кўриб чиқамиз.
Бошқа мамлакат фуқароси Ўзбекистондаги мулкка мерос бўлиб олиши мумкинми
Ҳа, мерос олишнинг ўзи вориснинг фуқаролигига боғлиқ эмас. Агар одам қонун бўйича ворислар доирасига кирса — вафот этганнинг фарзанди, турмуш ўртоғи, ота-онаси, ака-укаси ёки опа-синглиси сифатида — ёки васиятномада кўрсатилган бўлса, фуқаролик ва доимий яшаш жойи бу ҳуқуққа таъсир қилмайди.
Вориснинг фуқаролигига барибир нима боғлиқ
Кейинги саволлар — чет эллик фуқаро Ўзбекистонда маълум турдаги мулкка, масалан ер участкасига, эгалик қила оладими, унга чет эллик сифатида қўшимча рухсатномалар ёки рўйхатга олиш керакми, сотишдан тушган суммага қандай солиқ солинади ёки у чет элга қандай ўтказилади — булар мерос олиш ҳуқуқининг ўзига боғлиқ бўлмаган алоҳида саволлар. Бу ерда барча ҳолатлар учун ягона оддий жавоб йўқ: айнан сизнинг вазиятингиз ва мулк тури учун қандай қоидалар амал қилишини кадастр хизмати, нотариус ва, керак бўлса, консулликдан аниқлаштиринг.
Ворис чет эллик бўлса, мерос қандай расмийлаштирилади
- Ворис ёки унинг ишончнома бўйича вакили мерос очилган жойдаги нотариусга ариза беради.
- Нотариус қариндошликни тасдиқловчи ҳужжатларни ва қонун ёки васиятнома бўйича ворислар доирасини текширади.
- Белгиланган муддат ўтгач, ворис мерос ҳуқуқи гувоҳномасини олади — фуқаролик бунга халақит бермайди.
- Кейин — аниқ мулкни қайта расмийлаштириш: кўчмас мулк учун чет эллик эгаси учун алоҳида шартлар борми-йўқми, кадастр хизматидан аниқлаштиринг.
Ворис расмийлаштириш билан ўзи уддалай олмаслигига амин бўлмаса, юридик ёрдамни хизматлар бўлимидан излаш мумкин.
Ворис чет эллик фуқаро бўлса, харажатларни қандай ҳисоблаш мумкин
Формула узоқдаги ҳар қандай ворис учун бир хил: харажатлар = ишончнома ва ҳужжатлар таржимаси + нотариал тариф + чет эллик эгаси учун кадастр хизматида бўлиши мумкин бўлган қўшимча текширувлар. Қуйидаги рақамлар шартли.
| Харажат тури | Қандай ҳисобланади | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Ишончнома ва ҳужжатлар таржимаси | чет элдаги нотариус тарифи бўйича | 40–70 долларга тенг |
| Ўзбекистондаги нотариал тариф | жойидаги нотариусдан аниқлаштирилади | қабулда текширинг |
| Чет эллик эгаси мақомини текшириш | аниқ мулк тури учун кадастр хизматидан аниқлаштирилади | қоидаларни билмасдан олдиндан ҳисобламанг |
| Тушган пулни чет элга ўтказиш | ўтказиш кунидаги курс ва банк қоидалари бўйича | битим кунида курсни текширинг |
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Одатий воқеа: Тошкентдаги оила аъзолари ворис аллақачон «бизники эмас» экан, унинг улуши қолган ва ота-онага қараган одамларга автоматик ўтиши керак деб ҳисоблайди. Чет эллик ворис эса васиятномада ёзилган ёки қонун бўйича ворислар доирасига кирар экан, умуман савол бўлмаслиги керак деб ишонади.
Бу ерда ким ҳақлиги паспортга эмас, ҳужжатларга боғлиқ: одам қонун ёки васиятнома бўйича ворислар доирасига кирадими, васиятнома ҳақиқий эмас деб топилмаганми, ворис қонунда белгиланган асослар бўйича лойиқ бўлмаган ворис ҳисобланмайдими. Ота-онага қарашнинг ўзи кимнингдир улушини оширмайди ёки бошқасиникини камайтирмайди — суҳбатни «у энди бегона» орқали эмас, нотариус ва аниқ ворислар рўйхати орқали олиб бориш керак.
Кўп учрайдиган хатолар
- Фуқароликни алмаштириш автоматик равишда мерос ҳуқуқидан маҳрум қилади деб ҳисоблашади — бу ундай эмас.
- Аниқ мулк тури учун чет эллик эгаси шартларини кадастр хизматидан олдиндан аниқлаштирмайди.
- «Мерос бўлиб олиши мумкинми» деган саволни «кейин аниқ мулкка эркин эгалик қила оладими» деган савол билан чалкаштиришади — булар бошқа-бошқа саволлар.
- Катта суммаларни курсни ва банк қоидаларини олдиндан текширмасдан чет элга ўтказишади.
Қисқа жавоблар
Ворис фуқароликни алмаштирса, мерос ҳуқуқидан маҳрум бўладими
Йўқ, фуқароликни алмаштиришнинг ўзи, агар одам қонун ёки васиятнома бўйича ворислар доирасига кирса, Ўзбекистондаги мулкка мерос олиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.
Чет эллик фуқарога меросни расмийлаштириш учун махсус ҳужжатлар керакми
Умуман олганда тартиб қолган ворислар учунгидек — бунга чет элда берилган бўлса, унинг ўз ҳужжатларининг таржимаси ва, эҳтимол, легализацияси қўшилади.
Чет эллик кейин мерос бўлиб қолган кўчмас мулкни эркин сота оладими
Қонуннинг умумий мазмунига кўра — ҳа, лекин алоҳида мулк турлари учун чекловлар бўлса, уларни кадастр хизматидан аниқлаштиринг.
Фуқаролик мерос олиш навбатига таъсир қиладими
Йўқ, навбат қариндошлик ва васиятномага қараб белгиланади — фарзанд, турмуш ўртоғи, ота-она фуқароликдан қатъи назар биринчи навбатда мерос олади.
Мерос сотилган пулдан чет элга хавфсиз қандай ўтказиш мумкин
Банк орқали, ўтказиш кунидаги курс ва қоидаларни текшириб — қариндошга чет элга бундай ўтказишнинг умумий тартиби қариндошларга чет элга пул ўтказиш ҳақидаги мақолада ёзилган.
Фуқаролик сабабли расмийлаштиришдан бош тортилса, қаерга мурожаат қилиш керак
Нотариусдан сабабни ёзма тушунтиришни сўранг ва мустақил юристдан маслаҳат олинг — бош тортиш умумий тахминга эмас, аниқ нормага асосланиши керак.
Қисқача
- Ўзбекистонда мерос олиш ҳуқуқи вориснинг фуқаролигига боғлиқ эмас.
- Ворис чет эллик бўлса, аниқ мулкка эгалик қилиш шартларини алоҳида аниқлаштиринг.
- Расмийлаштириш тартиби узоқдаги ҳар қандай ворис учунгидек: ишончнома, ҳужжатлар, нотариус.
- Наслидан қолдирувчига тириклигида қараган бўлиш ўзи улушни ўзгартирмайди.
- Мулк сотилгандан кейин пулни чет элга ўтказишда курс ва банк қоидаларини битим кунида текширинг.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг. Расмийлаштириш давом этаётганда кўчмас мулк бўлимидаги долзарб нархларни, уй-жой калкуляторидаги ҳисобни ва валюталар саҳифасидаги курсни олдиндан кўриб қўйинг — мерос бўлиб қолган мулк билан нима қилиш кераклигига қарор қилганда фойдали бўлади.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
