Temurning bobosi Toshkentda tug‘ilib, o‘sha yerda vafot etgan, Temurning o‘zi esa Kanadada tug‘ilgan va hech qachon o‘zbekiston pasportiga ega bo‘lmagan. Bobosi nevaralariga kvartirani vasiyat qilganda, Toshkentdagi qarindoshlar shubhalanishdi: «Umuman unga tegishlimi, u bizning fuqaromiz emas-ku». Temur notarius bilan gaplashmagunicha ulushi haqida gap ham bo‘lmaydi deb deyarli ko‘nikkan edi.
Vorisning fuqaroligi — bu naslidan qoldiruvchining fuqaroligi bilan bir xil narsa emas, mulkning o‘z hujjatlari bilan ham bir xil emas. Bu narsalarni aralashtirib yuborish odatiy xato, shu tufayli odamlar notarius bilan gaplashishdan oldin o‘zlarini ulushdan mahrum qilib qo‘yishadi.
Meros olishda nima vorisning fuqaroligiga bog‘liq, nima bog‘liq emasligini va voris boshqa mamlakat fuqarosi bo‘lsa, meros olish huquqidan tashqari yana nimalarga e’tibor berish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Boshqa mamlakat fuqarosi O‘zbekistondagi mulkka meros bo‘lib olishi mumkinmi
Ha, meros olishning o‘zi vorisning fuqaroligiga bog‘liq emas. Agar odam qonun bo‘yicha vorislar doirasiga kirsa — vafot etganning farzandi, turmush o‘rtog‘i, ota-onasi, aka-ukasi yoki opa-singlisi sifatida — yoki vasiyatnomada ko‘rsatilgan bo‘lsa, fuqarolik va doimiy yashash joyi bu huquqqa ta’sir qilmaydi.
Vorisning fuqaroligiga baribir nima bog‘liq
Keyingi savollar — chet ellik fuqaro O‘zbekistonda ma’lum turdagi mulkka, masalan yer uchastkasiga, egalik qila oladimi, unga chet ellik sifatida qo‘shimcha ruxsatnomalar yoki ro‘yxatga olish kerakmi, sotishdan tushgan summaga qanday soliq solinadi yoki u chet elga qanday o‘tkaziladi — bular meros olish huquqining o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan alohida savollar. Bu yerda barcha holatlar uchun yagona oddiy javob yo‘q: aynan sizning vaziyatingiz va mulk turi uchun qanday qoidalar amal qilishini kadastr xizmati, notarius va, kerak bo‘lsa, konsullikdan aniqlashtiring.
Voris chet ellik bo‘lsa, meros qanday rasmiylashtiriladi
- Voris yoki uning ishonchnoma bo‘yicha vakili meros ochilgan joydagi notariusga ariza beradi.
- Notarius qarindoshlikni tasdiqlovchi hujjatlarni va qonun yoki vasiyatnoma bo‘yicha vorislar doirasini tekshiradi.
- Belgilangan muddat o‘tgach, voris meros huquqi guvohnomasini oladi — fuqarolik bunga xalaqit bermaydi.
- Keyin — aniq mulkni qayta rasmiylashtirish: ko‘chmas mulk uchun chet ellik egasi uchun alohida shartlar bormi-yo‘qmi, kadastr xizmatidan aniqlashtiring.
Voris rasmiylashtirish bilan o‘zi uddalay olmasligiga amin bo‘lmasa, yuridik yordamni xizmatlar bo‘limidan izlash mumkin.
Voris chet ellik fuqaro bo‘lsa, xarajatlarni qanday hisoblash mumkin
Formula uzoqdagi har qanday voris uchun bir xil: xarajatlar = ishonchnoma va hujjatlar tarjimasi + notarial tarif + chet ellik egasi uchun kadastr xizmatida bo‘lishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha tekshiruvlar. Quyidagi raqamlar shartli.
| Xarajat turi | Qanday hisoblanadi | Misol (shartli) |
|---|---|---|
| Ishonchnoma va hujjatlar tarjimasi | chet eldagi notarius tarifi bo‘yicha | 40–70 dollarga teng |
| O‘zbekistondagi notarial tarif | joyidagi notariusdan aniqlashtiriladi | qabulda tekshiring |
| Chet ellik egasi maqomini tekshirish | aniq mulk turi uchun kadastr xizmatidan aniqlashtiriladi | qoidalarni bilmasdan oldindan hisoblamang |
| Tushgan pulni chet elga o‘tkazish | o‘tkazish kunidagi kurs va bank qoidalari bo‘yicha | bitim kunida kursni tekshiring |
Kim haq: nizoni tahlil qilish
Odatiy voqea: Toshkentdagi oila a’zolari voris allaqachon «bizniki emas» ekan, uning ulushi qolgan va ota-onaga qaragan odamlarga avtomatik o‘tishi kerak deb hisoblaydi. Chet ellik voris esa vasiyatnomada yozilgan yoki qonun bo‘yicha vorislar doirasiga kirar ekan, umuman savol bo‘lmasligi kerak deb ishonadi.
Bu yerda kim haqligi pasportga emas, hujjatlarga bog‘liq: odam qonun yoki vasiyatnoma bo‘yicha vorislar doirasiga kiradimi, vasiyatnoma haqiqiy emas deb topilmaganmi, voris qonunda belgilangan asoslar bo‘yicha loyiq bo‘lmagan voris hisoblanmaydimi. Ota-onaga qarashning o‘zi kimningdir ulushini oshirmaydi yoki boshqasinikini kamaytirmaydi — suhbatni «u endi begona» orqali emas, notarius va aniq vorislar ro‘yxati orqali olib borish kerak.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Fuqarolikni almashtirish avtomatik ravishda meros huquqidan mahrum qiladi deb hisoblashadi — bu unday emas.
- Aniq mulk turi uchun chet ellik egasi shartlarini kadastr xizmatidan oldindan aniqlashtirmaydi.
- «Meros bo‘lib olishi mumkinmi» degan savolni «keyin aniq mulkka erkin egalik qila oladimi» degan savol bilan chalkashtirishadi — bular boshqa-boshqa savollar.
- Katta summalarni kursni va bank qoidalarini oldindan tekshirmasdan chet elga o‘tkazishadi.
Qisqa javoblar
Voris fuqarolikni almashtirsa, meros huquqidan mahrum bo‘ladimi
Yo‘q, fuqarolikni almashtirishning o‘zi, agar odam qonun yoki vasiyatnoma bo‘yicha vorislar doirasiga kirsa, O‘zbekistondagi mulkka meros olish huquqidan mahrum qilmaydi.
Chet ellik fuqaroga merosni rasmiylashtirish uchun maxsus hujjatlar kerakmi
Umuman olganda tartib qolgan vorislar uchungidek — bunga chet elda berilgan bo‘lsa, uning o‘z hujjatlarining tarjimasi va, ehtimol, legalizatsiyasi qo‘shiladi.
Chet ellik keyin meros bo‘lib qolgan ko‘chmas mulkni erkin sota oladimi
Qonunning umumiy mazmuniga ko‘ra — ha, lekin alohida mulk turlari uchun cheklovlar bo‘lsa, ularni kadastr xizmatidan aniqlashtiring.
Fuqarolik meros olish navbatiga ta’sir qiladimi
Yo‘q, navbat qarindoshlik va vasiyatnomaga qarab belgilanadi — farzand, turmush o‘rtog‘i, ota-ona fuqarolikdan qat’i nazar birinchi navbatda meros oladi.
Meros sotilgan puldan chet elga xavfsiz qanday o‘tkazish mumkin
Bank orqali, o‘tkazish kunidagi kurs va qoidalarni tekshirib — qarindoshga chet elga bunday o‘tkazishning umumiy tartibi qarindoshlarga chet elga pul o‘tkazish haqidagi maqolada yozilgan.
Fuqarolik sababli rasmiylashtirishdan bosh tortilsa, qayerga murojaat qilish kerak
Notariusdan sababni yozma tushuntirishni so‘rang va mustaqil yuristdan maslahat oling — bosh tortish umumiy taxminga emas, aniq normaga asoslanishi kerak.
Qisqacha
- O‘zbekistonda meros olish huquqi vorisning fuqaroligiga bog‘liq emas.
- Voris chet ellik bo‘lsa, aniq mulkka egalik qilish shartlarini alohida aniqlashtiring.
- Rasmiylashtirish tartibi uzoqdagi har qanday voris uchungidek: ishonchnoma, hujjatlar, notarius.
- Naslidan qoldiruvchiga tirikligida qaragan bo‘lish o‘zi ulushni o‘zgartirmaydi.
- Mulk sotilgandan keyin pulni chet elga o‘tkazishda kurs va bank qoidalarini bitim kunida tekshiring.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda yechim hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating. Rasmiylashtirish davom etayotganda ko‘chmas mulk bo‘limidagi dolzarb narxlarni, uy-joy kalkulyatoridagi hisobni va valyutalar sahifasidagi kursni oldindan ko‘rib qo‘ying — meros bo‘lib qolgan mulk bilan nima qilish kerakligiga qaror qilganda foydali bo‘ladi.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
