Мадина ота-онасидан қолган Сергели туманидаги квартирасини уч йилдан бери ижарага бериб келмоқда, пулни нақд қўлма-қўл оляпти, солиқ ҳақида жиддий ўйлаб кўрмаган эди — то қўшниси тўғридан-тўғри сўрагунича: «Умуман тўлаяпсанми?». Квартирани ижарага берса солиқ тўлаш керакми ва бу қилинмаса нима бўлади — бу эртами-кечми ҳар бир ижарага берувчида пайдо бўладиган савол.
Қисқача: уйни ижарага беришдан олинган даромад — бу даромад, ва умумий тамойилга кўра ундан бошқа ҳар қандай даромад каби солиқ тўланади. Аниқ ставкалар ва имтиёзларни солиқ органидан аниқлаштирган маъқул — улар ўзгариб туради.
Ким тўлаши кераклигини, буни қандай расмийлаштиришни ва солиқдан кейин қўлда қанча қолишини кўриб чиқамиз.
Квартира ижарасидан солиқ тўлаш керакми
Ҳа, квартирани ижарага беришдан олинган даромад солиққа тортилади — тамойил иш ҳақи ёки жисмоний шахснинг бошқа ҳар қандай даромадидаги билан бир хил. Аниқ миқдор ва тўлаш тартибини солиқ органида ёки ҳисобчида аниқлаштиринг, чунки шартлар ўзгариб туради.
Баъзилар «ҳеч ким билмагунча тўлаш шарт эмас» деб ўйлашади. Бу ундай эмас: эртами-кечми даромадни тасдиқлаш зарурати туғилади.
Ким тўлаши керак — жисмоний шахсми ёки юридик шахс орқалими
Одатда даромад олувчи — квартира эгаси тўлайди. Агар кўчмас мулк компания орқали ёки бизнеснинг бир қисми сифатида ижарага берилса, тартиб ва ставкалар жисмоний шахс сифатидаги ижарадан фарқ қилиши мумкин.
Таниш ҳолат: оиланинг иккита квартираси бор, бирини жисмоний шахс сифатида, иккинчисини эса ЯТТ очган қариндоши номига расмийлаштиришган.
Солиқ суммаси қандай ҳисобланади
Тамойил оддий: давр учун олинган даромад суммаси амалдаги ставкага кўпайтирилади. Аниқ ставкани айтмаймиз — топшириш вақтида уни солиқ органида аниқлаштиринг, у ижарага берувчи мақомига қараб фарқ қилиши мумкин.
Агар ижара валютада — масалан, долларда — бўлса, даромад одатда пул олинган кундаги курсда маҳаллий валютага ҳисобланади. Буни валюта курслари саҳифасида текшириш қулай.
Тўламаса нима бўлади
Турли баҳоларга кўра, даромаддан солиқни ўз вақтида тўламаслик ёки умуман тўламаслик жарима ва қўшимча ҳисобларга олиб келиши мумкин — аниқ сумма ва муддатларни мутахассисдан аниқлаштиринг, чунки улар алоҳида тартибга солинади ва ўзгаради. Қўшнилар гапига таянмаган маъқул.
— Ҳамма қоронғуда ижарага беряпти-ку, ҳеч гап йўқ — Ҳали сўрашмаган. Банк кредит беришдан олдин даромад манбаи ҳақида савол берса, декларация қилинмаган ижара ортиқча саволлар туғдиради.
Квартирани расман қандай ижарага бериш мумкин
- Ижарачи билан ёзма шартнома тузинг, тўлов суммаси ва муддатини кўрсатинг.
- Жисмоний шахслар учун ижара даромадини қайд этишнинг амалдаги тартибини солиқ органида аниқлаштиринг.
- Олинган суммаларни ҳисобга олинг — телефондаги оддий жадвал ҳам декларация босқичида ёрдам беради.
- Даромад ҳақидаги маълумотни эслатма кутмасдан белгиланган муддатда топширинг.
- Шартнома ва тўлов тасдиқларини сақланг — ҳар қандай текширувда керак бўлади.
Солиқни ҳисобга олиб ижарадан соф даромадни қандай ҳисоблаш
Формула сўзлар билан: соф даромад йиллик ижара тўловидан солиқ ва квартирани сақлаш харажатларини айириш билан топилади.
Мисол (рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизники билан алмаштиринг): ойига 3 000 000 сўм ижара, йилига 36 000 000 сўм. Агар шартли равишда солиққа тахминан ўндан бир қисмини — 3 600 000 сўмни ажрацак, ва яна 2 000 000 сўм майда таъмир ва коммунал харажатларга кеца, йилига қўлда тахминан 30 400 000 сўм қолади.
Агар квартира ипотека орқали сотиб олинган бўлса, ижара тўловининг бир қисми кредит тўловига кетади ва уни ҳам соф даромаддан айириш керак.
| Ижарага бериш варианти | Солиқ юки | Хусусияти |
|---|---|---|
| Жисмоний шахс, шартнома бор | Жисмоний шахслар учун белгиланган ставка бўйича | Расмийлаштириш осон, даромад ҳужжат билан тасдиқланган |
| Шартномасиз, нақд пулда | Расман худди шундай, лекин ҳақиқатда ҳеч ким тўламайди | Текширувда жарима ва саволлар хавфи |
| ЯТТ ёки компания орқали | Тадбиркорлар учун ставкалар бўйича | Ижара доимий бизнес бўлса мос |
Кўп учрайдиган нотўғри тушунчалар
- «Пул нақд келса, ҳеч ким билмайди» — даромад барибир бошқа битимларда чиқиб қолиши мумкин.
- «Солиқни фақат бир неча квартира ижарага берувчилар тўлайди» — тамойил объектлар сонига боғлиқ эмас.
- «Ижара шартномаси шарт эмас» — у бўлмаса даромад суммасини тасдиқлаш ва ижарачи билан баҳсда ўзини ҳимоя қилиш қийинлашади.
- «Квартира ипотека орқали олинган экан, ижарадан даромад солиққа тортилмайди» — уй сотиб олиш манбаи ва ижарадан даромад солиғи — турли нарсалар.
Қисқа жавоблар
Битта квартира ижарага берсам ҳам солиқ тўлаш керакми
Ҳа, тамойил ижарага берилган объектлар сонига боғлиқ эмас — даромаднинг ўзи солиққа тортилади. Аниқ тартиб ва ставкани солиқ органида аниқлаштиринг.
Ижарани расман қандай расмийлаштириш керак
Одатда ижарачи билан ёзма шартнома ва даромадни ижарага бериш вақтида амал қиладиган тартибда ҳисобга олиш керак. Тафсилотларни мутахассисдан аниқлаштиринг.
Квартирани агентлик орқали бериб, солиқ ҳақида ўйламасам бўладими
Йўқ, солиқ мажбурияти даромад эгасида қолади, ҳатто ижарачи қидириш билан агентлик шуғулланса ёки эълон ижара бўлими орқали жойлаштирилган бўлса ҳам.
Шартнома бўлмаса текширувда нима бўлади
Шартноманинг йўқлиги даромад суммасини тасдиқлашни қийинлаштиради ва текширувчи орган баҳоси бўйича қўшимча ҳисобларга олиб келиши мумкин. Аниқ оқибатларни мутахассисдан аниқлаштиринг.
Таъмир харажатлари ҳисобига солиқни камайтирса бўладими
Харажатларни ҳисобга олиш тартибини алоҳида аниқлаштирган маъқул — умумий қоидалар бор, лекин уларнинг қўлланилиши ижарага берувчи мақоми ва ижара турига боғлиқ.
Қисқача
- Квартира ижарасидан даромад умумий тамойилга кўра, бошқа ҳар қандай даромад каби солиққа тортилади.
- Аниқ ставкалар, чегаралар ва имтиёзларни солиқ органида аниқлаштиринг — улар ўзгаради ва ижарага берувчи мақомига қараб фарқ қилади.
- Ёзма ижара шартномаси ҳам ижарага берувчини, ҳам ижарачини ҳимоя қилади, шу билан бирга даромадни тасдиқлашни осонлаштиради.
- Тўламаслик абадий сезилмай ўтиб кетмайди — даромад бошқа молиявий операцияларда чиқиб қолиши мумкин.
- Ижарадан даромадни солиқ ва харажатларни ҳисобга олиб олдиндан режалаштиринг — бу умумий оилавий бюджетнинг бир қисми, режадан ташқари бонус эмас.
- Кўчмас мулк бўлимида уй-жой вариантларини кўринг, тўловларни уй-жой калкулятори орқали чамаланг, соф даромаднинг бир қисмини эса кутилмаган харажатлар учун молиявий ёстиққа ажратинг.
