Гулноза Сергилида бир хонали квартирани уч йилдан бери ижарага беради ва яқинда ижарадан тушган даромад ҳам солиққа тортилишини билиб қолди. Квартира ижараси ёки уни сотишдан солиқ тўлаш керакми — деган савол Ўзбекистондаги деярли ҳар бир кўчмас мулк эгаси олдида эрта-кеч пайдо бўлади, ва жавоб — ҳа, лекин ҳар бир вазиятга боғлиқ нуанслар билан.
Уй-жойни ижарага бериш ҳам, уни сотиш ҳам жисмоний шахснинг даромади, демак умумий тамойилга кўра ундан жисмоний шахслар даромад солиғи тўланади. Аниқ ставкалар, имтиёзлар ва озод қилишлар ўзгариб туради, шунинг учун бу ерда фақат тамойил ва ҳаракатлар тартиби, долзарб рақамлар учун солиқ инспексиясига мурожаат қилинг. Жисмоний шахсларнинг ДФОН тўлаш тамойилини Ўзбекистонда жисмоний шахслар солиғи ҳақидаги мақолада кўриб чиққанмиз.
Квартира ижарасидан солиқ тўлаш керакми
Ҳа, уй-жойни ижарага беришдан тушган даромад жисмоний шахснинг солиққа тортиладиган даромади ҳисобланади. Агар квартирани эгаси тўғридан-тўғри ижарачига берса, бу даромадни ҳисоблаш ва декларация қилиш мажбурияти одатда унинг ўзида бўлади — буни автоматик қиладиган бухгалтерия бу ерда йўқ.
Ижарадан даромад қандай декларация қилинади
Одатий тартиб шундай: эгаси йил давомида ижара ҳақини олади, сўнг ҳисобот даври учун олинган суммани кўрсатиб даромад декларациясини топширади. Декларация асосида амалдаги ставка бўйича солиқ ҳисобланади. Топшириш даврийлиги, декларация шакли ва муддатлари яшаш манзили бўйича солиқ инспексиясида аниқланади.
Азиз Чилонзорда квартира ижарага беради ва дастлаб пулни картага олиб, декларация ҳақида ўйламаган. Масалани аниқлаб олгач, процедура унчалик мураккаб эмас экан — ҳар йили топширишни унутмаслик муҳим.
Квартира ёки машинани сотганда солиқ тўлаш керакми
Мулкни сотишдан тушган даромад ҳам одатда солиққа тортилади, лекин бу ерда айниқса кўп нуанс бор: мулк қанча вақт мулкда бўлгани, у ягона уй-жой экани ва қонунчилик белгилаган бошқа шартлар аҳамиятга эга. Бу ерда "ҳар доим" ёки "ҳеч қачон" деган бир хил жавоб йўқ — вазиятни солиқ органи ёки битимни расмийлаштирадиган нотариус билан алоҳида кўриб чиқиш керак. Сотишдан кейин дарҳол янги уй сотиб олмасангиз, пулни вақтинча омонатга қўйиш уйда нақд сақлашдан яхшироқ.
Тахминий солиқ суммасини қандай ҳисоблаш
Умумий ҳисоблаш тамойили ДФОНнинг бошқа турларига ўхшайди: давр учун ижарадан ёки сотишдан тушган даромад суммаси олинади, мавжуд бўлса тегишли имтиёз ва чегирмалар айирилади, қолган базага амалдаги солиқ ставкаси қўлланилади.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Йиллик ижара даромади | Ижара ҳақини ойлар сонига кўпайтириш | 3 000 000 сўм × 12 = 36 000 000 сўм |
| Имтиёз ва чегирмалар | Сизнинг ҳолатингиз бўйича солиқ идорасида аниқланади | солиқ идорасида аниқланг |
| Солиққа тортиладиган база | Даромаддан тегишли имтиёзларни айириш | вазиятингизга боғлиқ |
| Солиқ суммаси | Базани амалдаги ставкага кўпайтириш | ставкани солиқ идорасида аниқланг |
Ижарадан солиқ тўлагандан кейин қанча пул қолишини NARXTOP кредит ва омонат калкуляторида ҳисоблаш қулай, янги квартира учун эса ипотека шартларини турли банкларда солиштиринг.
Ижарадан даромад декларация қилинмаса нима бўлади
Таниш вазият: қўшни кўп йилдан бери квартира ижарага беради, ҳеч қачон декларация топширмаган ва ҳеч ким сўрамагани учун сўрамайди ҳам деб ўйлайди. Хавф фақат бузилиш аниқланганда жарима эмас, балки даромадни расмий тасдиқлаш қийинлашишида ҳам — масалан, виза ёки йирик кредит олишда, банк айнан тасдиқланган даромад манбаларига қарайди.
Ягона уй-жойни сотганда солиқсиз бўладими
Баъзи ҳолларда қонунчилик ягона уй-жой ёки узоқ вақт мулкда бўлган мулк учун озод қилишни назарда тутади, лекин аниқ шартлар ва муддатлар тез-тез ўзгаради. Битимдан олдин битимни расмийлаштирадиган нотариусдан ёки тўғридан-тўғри солиқ инспексиясидан долзарб қоидаларни аниқлаш керак.
Тез-тез учрайдиган хатолар ва нотўғри тушунчалар
Биринчи хато — ижарадан пул компания орқали эмас, картага келгани учун ундан солиқ тўламаса ҳам бўлади, деб ўйлаш. Даромадни олиш усули уни декларация қилиш мажбуриятини бекор қилмайди.
Иккинчиси — мулкни сотишдан тушган даромадни декларация қилишни охирги кунгача қолдириш. Битимдан кейин дарҳол тартибни солиқ инспексиясидан аниқлаган яхшироқ, муддат яқинлашганда шошилиб эмас.
Қисқа жавоблар
Квартира ижарасидан солиқ тўлаш керакми
Ҳа, уй-жойни ижарага беришдан даромад жисмоний шахслар даромад солиғига тортилади. Эгаси одатда бу даромадни ўзи декларация қилиб, давр якуни бўйича солиқ тўлайди.
Квартирани сотганда солиқ тўлаш керакми
Одатда ҳа, лекин кўп нарса мулкда бўлиш муддати ва бошқа шартларга боғлиқ. Сизнинг ҳолатингиз учун аниқ жавобни солиқ инспексияси ёки нотариус беради.
Ижарадан даромад декларациясини ким топшириши керак
Уй-жойни тўғридан-тўғри, ўзи учун солиқ ушлаб қоладиган воситачисиз берадиган эгаси. Топшириш тартиби ва муддатларини яшаш манзили бўйича солиқ инспексиясидан аниқланг.
Ижарадан даромад декларация қилинмаса нима бўлади
Бузилиш аниқланса жарима бўлиши мумкин, шунингдек келажакда виза, кредит ёки ипотека учун даромадни тасдиқлашда қийинчиликлар туғилиши мумкин.
Ягона уй-жой сотишда солиқдан озод қилинадими
Баъзи ҳолларда озод қилиш назарда тутилган, лекин шартлар ва мулкда бўлиш муддатлари ўзгариб туради. Битимдан олдин нотариусдан долзарб қоидаларни аниқланг.
Қисқача
- Уй-жойни ижарага беришдан даромад жисмоний шахслар даромад солиғига тортилади, уни одатда эгасининг ўзи декларация қилади.
- Мулкни сотишдан даромад ҳам одатда солиққа тортилади, лекин шартлар мулкда бўлиш муддати ва уй-жой ҳолатига қаттиқ боғлиқ.
- Пулни олиш усули — картага ёки нақд — даромадни декларация қилиш мажбуриятини бекор қилмайди.
- Аниқ ставкалар, имтиёзлар ва декларация топшириш муддатларини солиқ инспексиясидан аниқланг.
- Кўчмас мулкни сотишдан олдин нотариус ёки солиқ инспексиясидан сизнинг ҳолатингизда озод қилиш борлигини олдиндан сўранг.
