Gulnoza Sergilida bir xonali kvartirani uch yildan beri ijaraga beradi va yaqinda ijaradan tushgan daromad ham soliqqa tortilishini bilib qoldi. Kvartira ijarasi yoki uni sotishdan soliq to'lash kerakmi — degan savol O'zbekistondagi deyarli har bir ko'chmas mulk egasi oldida erta-kech paydo bo'ladi, va javob — ha, lekin har bir vaziyatga bog'liq nuanslar bilan.
Uy-joyni ijaraga berish ham, uni sotish ham jismoniy shaxsning daromadi, demak umumiy tamoyilga ko'ra undan jismoniy shaxslar daromad solig'i to'lanadi. Aniq stavkalar, imtiyozlar va ozod qilishlar o'zgarib turadi, shuning uchun bu yerda faqat tamoyil va harakatlar tartibi, dolzarb raqamlar uchun soliq inspeksiyasiga murojaat qiling. Jismoniy shaxslarning DFON to'lash tamoyilini O'zbekistonda jismoniy shaxslar solig'i haqidagi maqolada ko'rib chiqqanmiz.
Kvartira ijarasidan soliq to'lash kerakmi
Ha, uy-joyni ijaraga berishdan tushgan daromad jismoniy shaxsning soliqqa tortiladigan daromadi hisoblanadi. Agar kvartirani egasi to'g'ridan-to'g'ri ijarachiga bersa, bu daromadni hisoblash va deklaratsiya qilish majburiyati odatda uning o'zida bo'ladi — buni avtomatik qiladigan buxgalteriya bu yerda yo'q.
Ijaradan daromad qanday deklaratsiya qilinadi
Odatiy tartib shunday: egasi yil davomida ijara haqini oladi, so'ng hisobot davri uchun olingan summani ko'rsatib daromad deklaratsiyasini topshiradi. Deklaratsiya asosida amaldagi stavka bo'yicha soliq hisoblanadi. Topshirish davriyligi, deklaratsiya shakli va muddatlari yashash manzili bo'yicha soliq inspeksiyasida aniqlanadi.
Aziz Chilonzorda kvartira ijaraga beradi va dastlab pulni kartaga olib, deklaratsiya haqida o'ylamagan. Masalani aniqlab olgach, protsedura unchalik murakkab emas ekan — har yili topshirishni unutmaslik muhim.
Kvartira yoki mashinani sotganda soliq to'lash kerakmi
Mulkni sotishdan tushgan daromad ham odatda soliqqa tortiladi, lekin bu yerda ayniqsa ko'p nuans bor: mulk qancha vaqt mulkda bo'lgani, u yagona uy-joy ekani va qonunchilik belgilagan boshqa shartlar ahamiyatga ega. Bu yerda "har doim" yoki "hech qachon" degan bir xil javob yo'q — vaziyatni soliq organi yoki bitimni rasmiylashtiradigan notarius bilan alohida ko'rib chiqish kerak. Sotishdan keyin darhol yangi uy sotib olmasangiz, pulni vaqtincha omonatga qo'yish uyda naqd saqlashdan yaxshiroq.
Taxminiy soliq summasini qanday hisoblash
Umumiy hisoblash tamoyili DFONning boshqa turlariga o'xshaydi: davr uchun ijaradan yoki sotishdan tushgan daromad summasi olinadi, mavjud bo'lsa tegishli imtiyoz va chegirmalar ayiriladi, qolgan bazaga amaldagi soliq stavkasi qo'llaniladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol (shartli) |
|---|---|---|
| Yillik ijara daromadi | Ijara haqini oylar soniga ko'paytirish | 3 000 000 so'm × 12 = 36 000 000 so'm |
| Imtiyoz va chegirmalar | Sizning holatingiz bo'yicha soliq idorasida aniqlanadi | soliq idorasida aniqlang |
| Soliqqa tortiladigan baza | Daromaddan tegishli imtiyozlarni ayirish | vaziyatingizga bog'liq |
| Soliq summasi | Bazani amaldagi stavkaga ko'paytirish | stavkani soliq idorasida aniqlang |
Ijaradan soliq to'lagandan keyin qancha pul qolishini NARXTOP kredit va omonat kalkulyatorida hisoblash qulay, yangi kvartira uchun esa ipoteka shartlarini turli banklarda solishtiring.
Ijaradan daromad deklaratsiya qilinmasa nima bo'ladi
Tanish vaziyat: qo'shni ko'p yildan beri kvartira ijaraga beradi, hech qachon deklaratsiya topshirmagan va hech kim so'ramagani uchun so'ramaydi ham deb o'ylaydi. Xavf faqat buzilish aniqlanganda jarima emas, balki daromadni rasmiy tasdiqlash qiyinlashishida ham — masalan, viza yoki yirik kredit olishda, bank aynan tasdiqlangan daromad manbalariga qaraydi.
Yagona uy-joyni sotganda soliqsiz bo'ladimi
Ba'zi hollarda qonunchilik yagona uy-joy yoki uzoq vaqt mulkda bo'lgan mulk uchun ozod qilishni nazarda tutadi, lekin aniq shartlar va muddatlar tez-tez o'zgaradi. Bitimdan oldin bitimni rasmiylashtiradigan notariusdan yoki to'g'ridan-to'g'ri soliq inspeksiyasidan dolzarb qoidalarni aniqlash kerak.
Tez-tez uchraydigan xatolar va noto'g'ri tushunchalar
Birinchi xato — ijaradan pul kompaniya orqali emas, kartaga kelgani uchun undan soliq to'lamasa ham bo'ladi, deb o'ylash. Daromadni olish usuli uni deklaratsiya qilish majburiyatini bekor qilmaydi.
Ikkinchisi — mulkni sotishdan tushgan daromadni deklaratsiya qilishni oxirgi kungacha qoldirish. Bitimdan keyin darhol tartibni soliq inspeksiyasidan aniqlagan yaxshiroq, muddat yaqinlashganda shoshilib emas.
Qisqa javoblar
Kvartira ijarasidan soliq to'lash kerakmi
Ha, uy-joyni ijaraga berishdan daromad jismoniy shaxslar daromad solig'iga tortiladi. Egasi odatda bu daromadni o'zi deklaratsiya qilib, davr yakuni bo'yicha soliq to'laydi.
Kvartirani sotganda soliq to'lash kerakmi
Odatda ha, lekin ko'p narsa mulkda bo'lish muddati va boshqa shartlarga bog'liq. Sizning holatingiz uchun aniq javobni soliq inspeksiyasi yoki notarius beradi.
Ijaradan daromad deklaratsiyasini kim topshirishi kerak
Uy-joyni to'g'ridan-to'g'ri, o'zi uchun soliq ushlab qoladigan vositachisiz beradigan egasi. Topshirish tartibi va muddatlarini yashash manzili bo'yicha soliq inspeksiyasidan aniqlang.
Ijaradan daromad deklaratsiya qilinmasa nima bo'ladi
Buzilish aniqlansa jarima bo'lishi mumkin, shuningdek kelajakda viza, kredit yoki ipoteka uchun daromadni tasdiqlashda qiyinchiliklar tug'ilishi mumkin.
Yagona uy-joy sotishda soliqdan ozod qilinadimi
Ba'zi hollarda ozod qilish nazarda tutilgan, lekin shartlar va mulkda bo'lish muddatlari o'zgarib turadi. Bitimdan oldin notariusdan dolzarb qoidalarni aniqlang.
Qisqacha
- Uy-joyni ijaraga berishdan daromad jismoniy shaxslar daromad solig'iga tortiladi, uni odatda egasining o'zi deklaratsiya qiladi.
- Mulkni sotishdan daromad ham odatda soliqqa tortiladi, lekin shartlar mulkda bo'lish muddati va uy-joy holatiga qattiq bog'liq.
- Pulni olish usuli — kartaga yoki naqd — daromadni deklaratsiya qilish majburiyatini bekor qilmaydi.
- Aniq stavkalar, imtiyozlar va deklaratsiya topshirish muddatlarini soliq inspeksiyasidan aniqlang.
- Ko'chmas mulkni sotishdan oldin notarius yoki soliq inspeksiyasidan sizning holatingizda ozod qilish borligini oldindan so'rang.
