Квартирага ягона солиқ хабарномаси келди, лекин мулкдорлар учта — ака-сингил ва бувисидан улуш қолган амакиси. Квартирада ака яшайди ва квитансия унинг номига келгани учун тўловни ўзи қилиши керак, деб қарор қилди. Амаки ва сингил буни табиий қабул қилишди — бир йилдан кейин эса акадан бошқа ҳеч ким билмаган қарз тўпланиб қолгани маълум бўлди.
Квартира улушли бўлса, мулк солиғини ким тўлайди? Фуқаролик кодексининг 221-моддасига кўра умумий мулкни сақлаш учун солиқлар, тўловлар ва харажатларни ҳар бир ҳаммуаллиф ўз улушига мос равишда тўлайди — бу квартирада ҳақиқатда яшайдиган ёки қоғоз номига келган кишининг мажбурияти эмас.
Солиқ ҳаммуаллиф орасида қандай тақсимланишини, кимдир ўз улушини тўламаса нима қилишни ва ҳар бирига тегишли суммани қандай ҳисоблашни кўриб чиқамиз.
Квартира улушли бўлса, солиғини ким тўлайди
Жисмоний шахсларнинг мулк солиғи обект бўйича яхлит ҳисобланади, кейин мулкдорлар ўртасида улушларига мутаносиб равишда тақсимланади — бу тўғридан-тўғри Фуқаролик кодексининг 221-моддасидан келиб чиқади. Квартирада ким яшайди, ким яшамайди, ким ундан фойдаланмайди — буларнинг солиқ тўлаш мажбуриятига алоқаси йўқ: ҳар бир мулкдор ўз улуши учун тўлайди.
Ҳаммуаллиф орасидаги қариндошлик ҳам аҳамиятга эга эмас — амаки, ака, сингил ёки улушни сотиб олган бутунлай бегона одам бўлсин, ҳаммаси ҳужжатларга кўра ўзига тегишли қисмга мутаносиб тўлаши шарт.
Мулкдорлар бир нечта бўлса, хабарнома қандай келади
Амалда хабарнома битта, мулкдорлардан бирининг номига келиши мумкин — кўпинча биринчи бўлиб рўйхатдан ўтган ёки алоқа учун манзили кўрсатилган кишига. Бу фақат у тўлаши керак дегани эмас: қолган ҳаммуаллиф ўз қисмини унга қоплаши ёки ҳар бири ўз номига алоҳида тўлов расмийлаштириши шарт.
Ҳисоблашнинг аниқ тартиби, ҳар бир мулкдор учун алоҳида ҳисоб-китоб мумкинми ва буни қандай расмийлаштириш кераклигини квартира жойлашган ҳудуддаги солиқ хизматидан тўғридан-тўғри сўранг. Обект кадастр ҳисобида қандай турганини ва унда ким мулкдор сифатида кўрсатилганини кадастр хизматидан билиб олиш мумкин, туманингиздаги ўхшаш квартираларнинг бозор нархини эса кўчмас мулк бўлимида солиштириш мумкин.
Ҳаммуаллифлардан бири ўз қисмини тўламаса нима қилиш керак
Агар ҳисоб квартиранинг ўзига келиб, ҳаммуаллифлардан бири тўламаса, қарз обект бўйича ҳисобланиб, ўз улуши учун вақтида тўлаган кишига ҳам муаммо туғдириши мумкин. Бундай ҳолда: 221-моддага асосан ким қанча тўлаши кераклигини ёзма қайд қилинг, солиқ хизматидан тушунтириш сўранг ва яхшиликча келишилмаса, инсофсиз ҳаммуаллифдан компенсацияни фуқаролик ишлари суди орқали ундиринг.
Улушли мулкда имтиёзлар борми
Нафақахўрлар, кўп болали оилалар, ногиронлиги бўлган шахслар каби алоҳида тоифалар учун мулк солиғи бўйича имтиёзлар кўзда тутилган, лекин уларнинг квартирадаги улушга қўлланилишида ўзига хосликлар бор: баъзан имтиёз бутун обектга, баъзан фақат имтиёзли шахснинг улушига тегишли бўлади. Имтиёзларнинг аниқ рўйхати, расмийлаштириш тартиби ва бир ҳаммуаллифнинг имтиёзи қолганларга ҳам тегишлими — буни солиқ хизматидан аниқланг, рақамлар ва тоифалар ўзгариб туради, ўзингиз тахмин қилманг.
Қандай ҳисоблаш керак
Формула оддий: улуш учун солиқ суммаси = квартиранинг умумий солиғи × улуш ҳажми — 221-модда мутаносибликни айнан шундай белгилайди.
Мисол: квартиранинг йиллик умумий солиғи 900 000 сўм, амакининг улуши — чорак. 900 000 ÷ 4 = 225 000 сўм — шахсан ундан талаб қилинадиган сумма. Рақамлар шартли, аниқ суммани ўз хабарномангиздан кўринг.
Ҳаммуаллиф билан ким қанча тўлаши ҳақида баҳслашишдан олдин суммани ўзингиз қайта ҳисобланг — биз аллақачон ўз ҳисоб-китобингизни қандай текшириш ва ўзингизни алдамаслик ҳақида ёзган эдик. Солиғни банк орқали тўлаш қулай, энг яқин бўлимни банклар харитасида топасиз.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Улуш учун солиқ | умумий солиқ × улуш (ФК 221-модда) | 900 000 × 1/4 = 225 000 сўм |
| Аканинг улуши (ярми) | умумий солиқ × 1/2 | 900 000 × 1/2 = 450 000 сўм |
| Сингилнинг улуши (чорак) | умумий солиқ × 1/4 | 900 000 × 1/4 = 225 000 сўм |
Ким ҳақ: низони таҳлил қиламиз
Одатий ҳикоя: ҳаммуаллифдан бири квартирада кўпдан бери яшамайди ва ундан фойдаланмайди, лекин мерос орқали қолган улушга ҳамон эгалик қилади. Квартирада яшаётган қариндошлар: у ерда бўлмагач, ўз улуши учун солиғини алоҳида, ўзи тўласин, умумий суммадан эмас, деб ҳисоблайди. Квартирада бўлмаган ҳаммуаллиф эса тўлашга тайёр, лекин квитансия ўз номига келмаслиги ва қанча йиғилганини кўрмаслиги ноқулай, деб туриб олади.
221-моддага кўра иккала томон ҳам ўз қисмида ҳақ: улуш учун тўлаш мажбурияти ҳақиқатан ҳам ҳар бир мулкдорнинг ўзида — техник томони эса, яъни ким хабарнома олади ва битта квитансияни қандай бўлиш керак, ҳуқуқий эмас, ташкилий масала. Одатда оддий ҳал қилинади: солиқ хизматидан ҳар бир мулкдор учун алоҳида реквизит ёки тўлов ҳужжатларини сўраш — ўзганинг инсофига қарам бўлмаслик учун.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Солиғни квартирада яшайдиган киши эмас, унга эгалик қиладиган киши тўлайди, деб ўйлашади.
- Имтиёзларни олдиндан билиб олмайдилар ва чегирма тегишли жойда ортиқча тўлайдилар.
- Бошқанинг улуши бўйича тўпланиб қолган қарзни менга алоқаси йўқ, деб эътиборсиз қолдирадилар.
- Мулкдорлар бир нечта бўлса ҳам, солиқ хизматидан алоҳида тўлов ҳужжатларини сўрамайдилар.
Қисқа жавоблар
Улушли мулкда мулк солиғини ким тўлайди?
Ҳар бир мулкдор Фуқаролик кодексининг 221-моддасига кўра ўз улушига мос равишда солиқ тўлайди — бу квартирада ким яшаши ёки ундан ким фойдаланишига боғлиқ эмас.
Хабарнома фақат битта мулкдорга келса нима қилиш керак?
Қолган ҳаммуаллиф унга ўз қисмини қоплаши ёки солиқ хизматидан ҳар бири учун алоҳида тўлов ҳужжатларини сўраши керак.
Ҳаммуаллифлардан бири ўз қисмини тўламаса нима бўлади?
Қарз обект бўйича ҳисобланиб, барча мулкдорларга муаммо туғдириши мумкин — суммани ёзма қайд қилинг ва керак бўлса суд орқали ундиринг.
Бир ҳаммуаллифнинг имтиёзи бутун квартирага тегишлими?
Ҳар хил — баъзан имтиёз фақат имтиёзли шахснинг улушига, баъзан бутун обектга тегишли. Аниқ тартибни солиқ хизматидан сўранг.
Битта ҳисобни барча мулкдорларга бўлиш мумкинми?
Одатда ҳа — солиқ хизматига тўғридан-тўғри мурожаат қилиб, ҳар бир улуш эгаси учун алоҳида ҳисоб-китоб ва тўлов ҳужжатларини сўраш мумкин.
Қисқача
- Улушли мулкда мулк солиғини ҳар бир ҳаммуаллиф ўз улушига мос тўлайди (ФК 221-модда).
- Квартирада ким яшаши ва ундан ким фойдаланиши тўлов мажбуриятига таъсир қилмайди.
- Хабарнома битта мулкдорга келиши мумкин — қолганлар ўз қисмини қоплаши шарт.
- Алоҳида тоифалар учун имтиёзлар бор, лекин уларнинг улушга қўлланилишини солиқ хизматидан аниқланг.
- Бошқанинг улуши бўйича қарз ҳаммага муаммо бўлиши мумкин — дарҳол алоҳида тўлов ҳужжатларини сўранг.
- Ҳисоб-китобни ўзингиз текширинг, баҳсли ҳолатларни эса хизматлар бўлимида муҳокама қилинг.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
