Каримжон ака ўн беш йил олдин васиятнома ёзган эди, ўшанда ўғли оилада ягона фарзанд бўлиб, яқин яшарди. Ўшандан бери қизи туғилди, ўғли чет элга кўчиб кетди ва қўнғироқ қилмайди, қизи билан эса энди ҳар куни кўришади. У ўйлайди: «Васиятнома ёзилган ва нотариусда сақланса, уни ўзгартириш мумкинми?» Жавоб қисқа: ҳа, мумкин, инсон тирик экан. У пенсияда, бундай одамларга қайси банк хизматлари реал фойдали эканини билиб олиш ҳам керак.
Васиятнома — кимдир билан келишиш керак бўлган шартнома эмас. Бу бир томонлама фармойиш, уни ҳар йили қайта ёзиш мумкин, агар шароит, оиладаги муносабатлар ёки кимга нима керакроқ деган фикр ўзгарса.
Васиятнома аллақачон ёзилган бўлса, уни ўзгартириш мумкинми
Ҳа. Инсон тирик ва ақли расо экан, исталган вақтда янги васиятнома тузишга ҳақли — эскисини тўлиқ алмаштирадиган ёки умуман бекор қиладиган. Эски ҳужжатдаги ворислардан рухсат сўраш шарт эмас — улар ўзгаришлар ҳақида мерос очилгандан кейин билишади. Янги васиятнома нотариус олдида, биринчиси каби ёзма шаклда расмийлаштирилади.
Ким ҳақ: низони таҳлил қиламиз
Одатий воқеа: ёши улуғ инсон вафотидан кейин иккита васиятнома топилади. Ўн беш йил олдингисида квартира ўғилга васият қилинган. Уч йил олдин тузилган янгисида — қизига. Ўғил туриб олади: «Васиятномани унинг нарсалари орасида кўрганман, у менга ёзилган». Қизи жавоб беради: «Отам кейинроқ нотариусда қайта ёзган, охиргиси амал қилади».
Умумий қоида бўйича кейинроқ тузилган васиятнома амал қилади, агар у тўғри расмийлаштирилган ва судда ҳақиқий эмас деб топилмаган бўлса. Унда «эски васиятномани бекор қиламан» деб аниқ ёзилмаган, шунчаки эскисига мос келмаса ҳам, низо кўпинча кейинроқ тузилган фойдасига ҳал бўлади. Сана ва ҳужжат ҳақиқийлигини нотариус, низода суд текширади. Квартира кимга тегишли эканини NARXTOP кўчмас мулк бўлимида текширинг.
Васиятномани қайта ёзиш ўрнига бекор қилиш
Икки хил ҳаракат бор: ўзгартириш — бошқа шартлар билан янгисини ёзиш, бекор қилиш — янги ҳужжациз уни йўққа чиқариш, шунда мулк қонун бўйича навбатдаги ворис орасида бўлинади. Иккаласи ҳам нотариус олдида расмийлаштирилади. Нотўғри шаклдаги васиятнома ҳақиқий эмас ва судда бекор қилинади (1130-модда). Квартирани банк омонатларидан алоҳида васият қилиш мумкин.
Ворислар учун фарқни қандай ҳисоблаш керак
Васиятнома ўзгартирилган бўлса, «унутилган» ворис учун фарқ — эски ҳужжат бўйича тегишли нарса билан янгиси бўйича қолган нарса ўртасидаги фарқ. Мисол (рақамлар шартли): эски васиятнома бўйича ўғил бутун квартирани, 450 000 000 сўмни оларди. Янгиси бўйича — фақат мажбурий улуш, акс ҳолда ҳеч нарса. Баҳслашишдан олдин ўйланг: адвокат билан суд жараёни бир неча миллион сўмга тушади ва бир йилга чўзилади, синглиси билан ярашиш эса — бир суҳбат вақти. Нархларни уй-жой нархи калкуляторида кўринг.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Эски васиятнома бўйича | бутун квартира битта ворисга | 450 000 000 сўм |
| Янги васиятнома бўйича | 0 ёки мажбурий улуш | 0 сўм ёки меҳнатга лаёқацизликда қисм |
| Суд низоси қиймати | адвокат + бож + вақт | бир неча млн сўм, ярим йилдан бир йилгача |
Кўп учрайдиган хатолар
Эски васиятномани «эҳтиёт шарт» деб сақлаб, янгиси ҳақида ҳеч кимга айтмаслик — шундай қилиб қариндошлар иккала ҳужжатни бир вақтда топиб, ишончсизликдан низо бошлайди. Иккинчи хато — янгисини норасмий, «уйда қоғозга» ёзиб, етарли деб ўйлаш: бундай ҳужжат юридик кучга эга эмас. Шубҳангиз бўлса, NARXTOP хизматлар бўлимидан ёрдам сўранг.
Қисқа жавоблар
Васиятнома тузилгандан кейин уни ўзгартириш мумкинми?
Ҳа, инсон тирик ва ўз ҳаракатларини англай олар экан, исталган вақтда. Бунинг учун аввалги ворислардан рухсат керак эмас.
Бир неча васиятнома бўлса, қайси бири амал қилади?
Одатда санаси кейинроқ бўлгани, тўғри тузилган бўлса. Буни нотариус, низода эса суд белгилайди.
Янги матнсиз васиятномани шунчаки бекор қилиш мумкинми?
Ҳа, бекор қилиш нотариус олдида алоҳида расмийлаштирилади, шунда мулк қонун бўйича навбатдаги ворис орасида бўлинади.
Ворисларни янги васиятнома ҳақида огоҳлантириш керакми?
Қонун буни талаб қилмайди, лекин қоида оддий: сир тириклигидаги очиқ суҳбатдан кўра кўпроқ низо туғдиради.
Қисқача
- Васиятномани инсон тирик ва ақли расо экан, хоҳлаганча ўзгартириш мумкин.
- Одатда санаси кейинроқ бўлган, барча қоидаларга риоя қилиб тузилган васиятнома амал қилади.
- Васиятномани янги ҳужжациз ҳам бекор қилиш мумкин — шунда қонун бўйича бўлинади.
- Уйда норасмий ёзилган қоғознинг юридик кучи йўқ, фақат нотариал расмийлаштириш.
- Ўзгаришлар ҳақида ворисларга олдиндан айтиш мажбурият эмас, лекин низонинг олдини олади.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
