Karimjon aka o‘n besh yil oldin vasiyatnoma yozgan edi, o‘shanda o‘g‘li oilada yagona farzand bo‘lib, yaqin yashardi. O‘shandan beri qizi tug‘ildi, o‘g‘li chet elga ko‘chib ketdi va qo‘ng‘iroq qilmaydi, qizi bilan esa endi har kuni ko‘rishadi. U o‘ylaydi: «Vasiyatnoma yozilgan va notariusda saqlansa, uni o‘zgartirish mumkinmi?» Javob qisqa: ha, mumkin, inson tirik ekan. U pensiyada, bunday odamlarga qaysi bank xizmatlari real foydali ekanini bilib olish ham kerak.
Vasiyatnoma — kimdir bilan kelishish kerak bo‘lgan shartnoma emas. Bu bir tomonlama farmoyish, uni har yili qayta yozish mumkin, agar sharoit, oiladagi munosabatlar yoki kimga nima kerakroq degan fikr o‘zgarsa.
Vasiyatnoma allaqachon yozilgan bo‘lsa, uni o‘zgartirish mumkinmi
Ha. Inson tirik va aqli raso ekan, istalgan vaqtda yangi vasiyatnoma tuzishga haqli — eskisini to‘liq almashtiradigan yoki umuman bekor qiladigan. Eski hujjatdagi vorislardan ruxsat so‘rash shart emas — ular o‘zgarishlar haqida meros ochilgandan keyin bilishadi. Yangi vasiyatnoma notarius oldida, birinchisi kabi yozma shaklda rasmiylashtiriladi.
Kim haq: nizoni tahlil qilamiz
Odatiy voqea: yoshi ulug‘ inson vafotidan keyin ikkita vasiyatnoma topiladi. O‘n besh yil oldingisida kvartira o‘g‘ilga vasiyat qilingan. Uch yil oldin tuzilgan yangisida — qiziga. O‘g‘il turib oladi: «Vasiyatnomani uning narsalari orasida ko‘rganman, u menga yozilgan». Qizi javob beradi: «Otam keyinroq notariusda qayta yozgan, oxirgisi amal qiladi».
Umumiy qoida bo‘yicha keyinroq tuzilgan vasiyatnoma amal qiladi, agar u to‘g‘ri rasmiylashtirilgan va sudda haqiqiy emas deb topilmagan bo‘lsa. Unda «eski vasiyatnomani bekor qilaman» deb aniq yozilmagan, shunchaki eskisiga mos kelmasa ham, nizo ko‘pincha keyinroq tuzilgan foydasiga hal bo‘ladi. Sana va hujjat haqiqiyligini notarius, nizoda sud tekshiradi. Kvartira kimga tegishli ekanini NARXTOP ko‘chmas mulk bo‘limida tekshiring.
Vasiyatnomani qayta yozish o‘rniga bekor qilish
Ikki xil harakat bor: o‘zgartirish — boshqa shartlar bilan yangisini yozish, bekor qilish — yangi hujjatsiz uni yo‘qqa chiqarish, shunda mulk qonun bo‘yicha navbatdagi voris orasida bo‘linadi. Ikkalasi ham notarius oldida rasmiylashtiriladi. Noto‘g‘ri shakldagi vasiyatnoma haqiqiy emas va sudda bekor qilinadi (1130-modda). Kvartirani bank omonatlaridan alohida vasiyat qilish mumkin.
Vorislar uchun farqni qanday hisoblash kerak
Vasiyatnoma o‘zgartirilgan bo‘lsa, «unutilgan» voris uchun farq — eski hujjat bo‘yicha tegishli narsa bilan yangisi bo‘yicha qolgan narsa o‘rtasidagi farq. Misol (raqamlar shartli): eski vasiyatnoma bo‘yicha o‘g‘il butun kvartirani, 450 000 000 so‘mni olardi. Yangisi bo‘yicha — faqat majburiy ulush, aks holda hech narsa. Bahslashishdan oldin o‘ylang: advokat bilan sud jarayoni bir necha million so‘mga tushadi va bir yilga cho‘ziladi, singlisi bilan yarashish esa — bir suhbat vaqti. Narxlarni uy-joy narxi kalkulyatorida ko‘ring.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Eski vasiyatnoma bo‘yicha | butun kvartira bitta vorisga | 450 000 000 so‘m |
| Yangi vasiyatnoma bo‘yicha | 0 yoki majburiy ulush | 0 so‘m yoki mehnatga layoqatsizlikda qism |
| Sud nizosi qiymati | advokat + boj + vaqt | bir necha mln so‘m, yarim yildan bir yilgacha |
Ko‘p uchraydigan xatolar
Eski vasiyatnomani «ehtiyot shart» deb saqlab, yangisi haqida hech kimga aytmaslik — shunday qilib qarindoshlar ikkala hujjatni bir vaqtda topib, ishonchsizlikdan nizo boshlaydi. Ikkinchi xato — yangisini norasmiy, «uyda qog‘ozga» yozib, yetarli deb o‘ylash: bunday hujjat yuridik kuchga ega emas. Shubhangiz bo‘lsa, NARXTOP xizmatlar bo‘limidan yordam so‘rang.
Qisqa javoblar
Vasiyatnoma tuzilgandan keyin uni o‘zgartirish mumkinmi?
Ha, inson tirik va o‘z harakatlarini anglay olar ekan, istalgan vaqtda. Buning uchun avvalgi vorislardan ruxsat kerak emas.
Bir necha vasiyatnoma bo‘lsa, qaysi biri amal qiladi?
Odatda sanasi keyinroq bo‘lgani, to‘g‘ri tuzilgan bo‘lsa. Buni notarius, nizoda esa sud belgilaydi.
Yangi matnsiz vasiyatnomani shunchaki bekor qilish mumkinmi?
Ha, bekor qilish notarius oldida alohida rasmiylashtiriladi, shunda mulk qonun bo‘yicha navbatdagi voris orasida bo‘linadi.
Vorislarni yangi vasiyatnoma haqida ogohlantirish kerakmi?
Qonun buni talab qilmaydi, lekin qoida oddiy: sir tirikligidagi ochiq suhbatdan ko‘ra ko‘proq nizo tug‘diradi.
Qisqacha
- Vasiyatnomani inson tirik va aqli raso ekan, xohlagancha o‘zgartirish mumkin.
- Odatda sanasi keyinroq bo‘lgan, barcha qoidalarga rioya qilib tuzilgan vasiyatnoma amal qiladi.
- Vasiyatnomani yangi hujjatsiz ham bekor qilish mumkin — shunda qonun bo‘yicha bo‘linadi.
- Uyda norasmiy yozilgan qog‘ozning yuridik kuchi yo‘q, faqat notarial rasmiylashtirish.
- O‘zgarishlar haqida vorislarga oldindan aytish majburiyat emas, lekin nizoning oldini oladi.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating.
