Севара Юнусободда янги уйдан квартира сотиб олди, ва уй топширилишига бир ҳафта қолганда қурувчи хабар юборди: ер ости паркингидан жой алоҳида сотиб олиниши мумкин, ҳали тугамаган экан. Ҳовлида ҳам бепул парковка бор, лекин кечқурун соат саккиздан кейин борсангиз, барча жойлар қўшнилар билан банд бўлади.
Паркингли квартира сотиб олган деярли ҳар бир кишида шу савол туғилади: автотурар жойни дарҳол мулк қилиб сотиб олиш керакми, ёки аввал шунга ўхшаш жойни ижарага олиб кўриш керакми. Жавоб «ҳозир олиш керак, тугаб қолмасин» деган ҳисдан эмас, бир неча йилга ҳисобланган оддий ҳисобдан келиб чиқади.
Кейинги қисмда — автотурар жой ҳужжатлар бўйича нима, уни қачон сотиб олиш, қачон ижарага олиш фойдали ва ўз ҳолатингиз учун фарқни қандай ҳисоблаш ҳақида.
Автотурар жой нима ва у ҳовлидаги парковкадан нимаси билан фарқ қилади
Автотурар жой — паркингдаги рақамланган, битта эгасига бириктирилган катакча: ҳужжатлар бўйича бу алоҳида обект ёки умумий паркингдаги улуш, ҳовли асфалтидаги исталган қўшни тўхтатиши мумкин бўлган жой эмас.
Баъзи янги уйларда автотурар жой ўз рақами билан алоҳида обект сифатида, бошқаларида эса бутун паркингдаги улуш сифатида расмийлаштирилади. Фарқ муҳим: улушни квартирадан алоҳида сотиш қийинроқ, алоҳида обектни эса исталган пайтда қайта сотиш мумкин. Тўловдан олдин шартномадаги таърифни аниқлаштиринг, тайёр вариантларни эса қурувчиларнинг обектлари бўлимида кўриш мумкин.
Қурувчидан ҳозир олиш ёки иккиламчи бозорни кутиш
Севаранинг қўшниси Рустам бир йил олдин шошилмасликка қарор қилди ва дарҳол учта автотурар жой олиб қўйган инвестор-қўшнисидан биттасини сотиб олди. Қурувчининг бошланғич нархидан арзонроқ чиқди, лекин инвесторлардан бири сотишга қарор қилгунча деярли бир йил кутишга тўғри келди.
Қурувчилар одатда уй топширилиши яқинлашган сари паркинг нархини оширади: қурилиш босқичида жой арзонроқ, кўчиб кириш яқинлашганда қимматроқ. Иккиламчи бозорда нарх уйда парковка қанчалик етишмаслигига боғлиқ: агар жой кам бўлса, сотувчилар нархни туширишга шошилмайди. Янги таклифларни кўчмас мулк бўлимида солиштириш қулай.
Қандай ҳисобланади: сотиб олиш ўзини оқлайдими ёки ижара арзонроқми
Формула оддий: сотиб олишнинг ўзини оқлаш муддати — жой нархини ўхшаш жойнинг ойлик ижара ставкасига бўлиш. Агар квартирада шу муддатдан узоқроқ яшасангиз, сотиб олиш фойдали, қисқароқ бўлса — ижара фойдалироқ.
Мисол: жой нархи 60 000 000 сўм, қўшни жой ижараси ойига 800 000 сўм. 60 000 000 ÷ 800 000 = 75 ой, яъни олти йилдан бироз кўпроқ. Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг.
Иккинчи мисол — беш йилга ҳисоблаб кўрамиз. Беш йиллик ижара: 800 000 × 60 ой = 48 000 000 сўм, ва охирида қўлингизда ҳеч нарса қолмайди. 60 000 000 сўмга сотиб олинган жойни эса беш йилдан кейин қайта сотиб, сумманинг бир қисмини қайтариш мумкин — шунинг учун узоқ яшаганда сотиб олиш деярли ҳар доим фойдалироқ.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ўзини оқлаш муддати | жой нархи ÷ ойлик ижара | 60 000 000 ÷ 800 000 ≈ 75 ой |
| 5 йиллик ижара | ставка × 60 ой | 800 000 × 60 = 48 000 000 сўм |
| Сотиб олгандан қолган қиймат | жойни қайта сотиш мумкин | 60 000 000 сўмнинг бир қисми қайтади |
Кредитга сотиб олганда ортиқча тўловни қоғозда эмас, ипотека калкуляторида ҳисоблаш осонроқ.
Автотурар жойни квартира ипотекасига киритиш мумкинми
Баъзида банк автотурар жойни квартира билан бир ипотека шартномасига киритиб, кредит суммасини оширишга рози бўлади. Бошқа ҳолларда қурувчи паркинг учун алоҳида тўлов ёки алоҳида истеъмол кредитини талаб қилади — ягона қоида йўқ, ҳар бир банкда ўзича.
— Агар дарҳол паркингга етмаса-чи? — Истеъмол кредитлари шартларини ипотекадан алоҳида кўринг: баъзида жойни бироз кейинроқ алоҳида кредит билан олиш, ипотекани бутун муддатга дарҳол оширишдан арзонроқ чиқади. Агар квартира ипотекаси аллақачон расмийлаштирилган бўлса, қўшимча кредит билан ортиқча тўловни олдиндан қайта ҳисоблаб кўринг — бу ҳақда ипотекани қайта молиялаштириш ҳақидаги мақолада батафсил.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчиси — қўшни ҳудудда ижарага ҳақиқий талаб борлигини текширмасдан жой сотиб олиш: агар ҳаммада ҳовлида бепул парковка бўлса, ўз жойингизни кейин ижарага бериш қийин бўлади.
Иккинчиси — ҳужжатларда бу алоҳида обектми ёки умумий паркингдаги улушми текширмаслик, кейинчалик бошқа шериклар билан низолар шундан чиқади.
Учинчиси — сотиб олиш нархини яшаш муддатини ҳисобга олмасдан ижара билан солиштириш: икки йилга деярли ҳар доим ижара фойдали, ўн йилга — деярли ҳар доим сотиб олиш.
Қисқа жавоблар
Янги уйда автотурар жой сотиб олиш керакми
Ҳа, агар юқоридаги ҳисобдаги муддатдан узоқроқ шу ҳудудда яшашни режалаштирсангиз. Кўчиб кетиш ундан олдин бўлса — ижарага олиш фойдалироқ.
Фойдаланмасангиз, автотурар жойни ижарага бериш мумкинми
Одатда ҳа, агар ҳужжатларда алоҳида обект бўлса. Ижарадан тушган даромад бир неча йилда сотиб олиш нархининг бир қисмини қоплайди.
Икки-уч йилга сотиб олиш арзонми, ижарага олиш арзонми
Одатда ижара: қисқа муддат тўлиқ сотиб олиш нархини камдан-кам қоплайди, юқоридаги жадвалдаги ҳисобга қаранг.
Автотурар жой квартира ипотекасига кирадими
Банк ва қурувчига боғлиқ. Буни шартнома имзолашдан олдин аниқлаштиринг, кейин шартларни ўзгартириш қийинроқ бўлади.
Автотурар жойни кейинчалик квартирадан алоҳида сотиш мумкинми
Ҳа, агар у ўз рақами билан алоҳида обект сифатида расмийлаштирилган бўлса. Умумий паркингдаги улуш бўлса, сотиш қийинроқ, олдиндан юристдан сўранг.
Қисқача
- Автотурар жой — алоҳида обект ёки паркингдаги улуш, фарқ фақат ҳужжатларда кўринади.
- Сотиб олишнинг ўзини оқлаш муддати нархни ўхшаш жойнинг ойлик ижарасига бўлиб ҳисобланади.
- Узоқ яшаганда сотиб олиш деярли ҳар доим фойдали, қисқа муддатда — ижара.
- Паркинг ипотекага киришини банкдан олдиндан аниқлаштиринг.
- Тўловдан олдин ҳужжатларни текширинг — улушни алоҳида обектдан кўра сотиш қийинроқ.
