Sevara Yunusobodda yangi uydan kvartira sotib oldi, va uy topshirilishiga bir hafta qolganda quruvchi xabar yubordi: yer osti parkingidan joy alohida sotib olinishi mumkin, hali tugamagan ekan. Hovlida ham bepul parkovka bor, lekin kechqurun soat sakkizdan keyin borsangiz, barcha joylar qo‘shnilar bilan band bo‘ladi.
Parkingli kvartira sotib olgan deyarli har bir kishida shu savol tug‘iladi: avtoturar joyni darhol mulk qilib sotib olish kerakmi, yoki avval shunga o‘xshash joyni ijaraga olib ko‘rish kerakmi. Javob «hozir olish kerak, tugab qolmasin» degan hisdan emas, bir necha yilga hisoblangan oddiy hisobdan kelib chiqadi.
Keyingi qismda — avtoturar joy hujjatlar bo‘yicha nima, uni qachon sotib olish, qachon ijaraga olish foydali va o‘z holatingiz uchun farqni qanday hisoblash haqida.
Avtoturar joy nima va u hovlidagi parkovkadan nimasi bilan farq qiladi
Avtoturar joy — parkingdagi raqamlangan, bitta egasiga biriktirilgan katakcha: hujjatlar bo‘yicha bu alohida obyekt yoki umumiy parkingdagi ulush, hovli asfaltidagi istalgan qo‘shni to‘xtatishi mumkin bo‘lgan joy emas.
Ba’zi yangi uylarda avtoturar joy o‘z raqami bilan alohida obyekt sifatida, boshqalarida esa butun parkingdagi ulush sifatida rasmiylashtiriladi. Farq muhim: ulushni kvartiradan alohida sotish qiyinroq, alohida obyektni esa istalgan paytda qayta sotish mumkin. To‘lovdan oldin shartnomadagi ta’rifni aniqlashtiring, tayyor variantlarni esa quruvchilarning obyektlari bo‘limida ko‘rish mumkin.
Quruvchidan hozir olish yoki ikkilamchi bozorni kutish
Sevaraning qo‘shnisi Rustam bir yil oldin shoshilmaslikka qaror qildi va darhol uchta avtoturar joy olib qo‘ygan investor-qo‘shnisidan bittasini sotib oldi. Quruvchining boshlang‘ich narxidan arzonroq chiqdi, lekin investorlardan biri sotishga qaror qilguncha deyarli bir yil kutishga to‘g‘ri keldi.
Quruvchilar odatda uy topshirilishi yaqinlashgan sari parking narxini oshiradi: qurilish bosqichida joy arzonroq, ko‘chib kirish yaqinlashganda qimmatroq. Ikkilamchi bozorda narx uyda parkovka qanchalik yetishmasligiga bog‘liq: agar joy kam bo‘lsa, sotuvchilar narxni tushirishga shoshilmaydi. Yangi takliflarni ko‘chmas mulk bo‘limida solishtirish qulay.
Qanday hisoblanadi: sotib olish o‘zini oqlaydimi yoki ijara arzonroqmi
Formula oddiy: sotib olishning o‘zini oqlash muddati — joy narxini o‘xshash joyning oylik ijara stavkasiga bo‘lish. Agar kvartirada shu muddatdan uzoqroq yashasangiz, sotib olish foydali, qisqaroq bo‘lsa — ijara foydaliroq.
Misol: joy narxi 60 000 000 so‘m, qo‘shni joy ijarasi oyiga 800 000 so‘m. 60 000 000 ÷ 800 000 = 75 oy, ya’ni olti yildan biroz ko‘proq. Raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying.
Ikkinchi misol — besh yilga hisoblab ko‘ramiz. Besh yillik ijara: 800 000 × 60 oy = 48 000 000 so‘m, va oxirida qo‘lingizda hech narsa qolmaydi. 60 000 000 so‘mga sotib olingan joyni esa besh yildan keyin qayta sotib, summaning bir qismini qaytarish mumkin — shuning uchun uzoq yashaganda sotib olish deyarli har doim foydaliroq.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| O‘zini oqlash muddati | joy narxi ÷ oylik ijara | 60 000 000 ÷ 800 000 ≈ 75 oy |
| 5 yillik ijara | stavka × 60 oy | 800 000 × 60 = 48 000 000 so‘m |
| Sotib olgandan qolgan qiymat | joyni qayta sotish mumkin | 60 000 000 so‘mning bir qismi qaytadi |
Kreditga sotib olganda ortiqcha to‘lovni qog‘ozda emas, ipoteka kalkulyatorida hisoblash osonroq.
Avtoturar joyni kvartira ipotekasiga kiritish mumkinmi
Ba’zida bank avtoturar joyni kvartira bilan bir ipoteka shartnomasiga kiritib, kredit summasini oshirishga rozi bo‘ladi. Boshqa hollarda quruvchi parking uchun alohida to‘lov yoki alohida iste’mol kreditini talab qiladi — yagona qoida yo‘q, har bir bankda o‘zicha.
— Agar darhol parkingga yetmasa-chi? — Iste’mol kreditlari shartlarini ipotekadan alohida ko‘ring: ba’zida joyni biroz keyinroq alohida kredit bilan olish, ipotekani butun muddatga darhol oshirishdan arzonroq chiqadi. Agar kvartira ipotekasi allaqachon rasmiylashtirilgan bo‘lsa, qo‘shimcha kredit bilan ortiqcha to‘lovni oldindan qayta hisoblab ko‘ring — bu haqda ipotekani qayta moliyalashtirish haqidagi maqolada batafsil.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Birinchisi — qo‘shni hududda ijaraga haqiqiy talab borligini tekshirmasdan joy sotib olish: agar hammada hovlida bepul parkovka bo‘lsa, o‘z joyingizni keyin ijaraga berish qiyin bo‘ladi.
Ikkinchisi — hujjatlarda bu alohida obyektmi yoki umumiy parkingdagi ulushmi tekshirmaslik, keyinchalik boshqa sheriklar bilan nizolar shundan chiqadi.
Uchinchisi — sotib olish narxini yashash muddatini hisobga olmasdan ijara bilan solishtirish: ikki yilga deyarli har doim ijara foydali, o‘n yilga — deyarli har doim sotib olish.
Qisqa javoblar
Yangi uyda avtoturar joy sotib olish kerakmi
Ha, agar yuqoridagi hisobdagi muddatdan uzoqroq shu hududda yashashni rejalashtirsangiz. Ko‘chib ketish undan oldin bo‘lsa — ijaraga olish foydaliroq.
Foydalanmasangiz, avtoturar joyni ijaraga berish mumkinmi
Odatda ha, agar hujjatlarda alohida obyekt bo‘lsa. Ijaradan tushgan daromad bir necha yilda sotib olish narxining bir qismini qoplaydi.
Ikki-uch yilga sotib olish arzonmi, ijaraga olish arzonmi
Odatda ijara: qisqa muddat to‘liq sotib olish narxini kamdan-kam qoplaydi, yuqoridagi jadvaldagi hisobga qarang.
Avtoturar joy kvartira ipotekasiga kiradimi
Bank va quruvchiga bog‘liq. Buni shartnoma imzolashdan oldin aniqlashtiring, keyin shartlarni o‘zgartirish qiyinroq bo‘ladi.
Avtoturar joyni keyinchalik kvartiradan alohida sotish mumkinmi
Ha, agar u o‘z raqami bilan alohida obyekt sifatida rasmiylashtirilgan bo‘lsa. Umumiy parkingdagi ulush bo‘lsa, sotish qiyinroq, oldindan yuristdan so‘rang.
Qisqacha
- Avtoturar joy — alohida obyekt yoki parkingdagi ulush, farq faqat hujjatlarda ko‘rinadi.
- Sotib olishning o‘zini oqlash muddati narxni o‘xshash joyning oylik ijarasiga bo‘lib hisoblanadi.
- Uzoq yashaganda sotib olish deyarli har doim foydali, qisqa muddatda — ijara.
- Parking ipotekaga kirishini bankdan oldindan aniqlashtiring.
- To‘lovdan oldin hujjatlarni tekshiring — ulushni alohida obyektdan ko‘ra sotish qiyinroq.
