Бахтиёр мессенжерда «риелтор» билан ёзишди: квартира расмда ёқди, воситачи «брон учун» задаток сўради, эртаси куни кўрсатишни ваъда қилди. Эртаси куни телефон жавоб бермади, аккаунт ғойиб бўлди. Квартира учун задаток беришдан олдин риелторни қандай текшириш керак? Асосий қоида: задаток уйни кўрсатиш ваъдаси учун эмас, уй аллақачон кўрсатилгандан ва воситачининг шахси тасдиқлангандан кейин тўланади.
Сохта риелтор уй-жой бозорида кам учрайдиган ҳодиса эмас: «риелтор» бўлиб исталган одам ишлаши мумкин, бунинг учун лицензия шарт эмас, демак, одамнинг ҳақиқий ваколатини оғзаки текшириб бўлмайди. Нимани ҳақиқатан текшириш мумкинлигини ва пул аллақачон берилган бўлса қаерга боришни кўриб чиқамиз.
Сохта риелтор схемаси қандай ишлайди
- Ҳақиқий квартирасиз эълон. Расмлар бошқа карточкалардан олинади, манзил «шу туманда» деб айтилади, квартирани олдиндан брон қилиш таклиф этилади.
- Битта лот бир неча одамга сотилади. Ҳар бир мижозга эксклюзив ваъда қилинади, ҳар биридан задаток олинади, кўрик турли баҳоналар билан кечиктирилади.
- Воситачи ҳақиқий квартира номидан эгаси розилигисиз ҳаракат қилади. Эълон ҳалол, лекин одамда пул йиғиш ваколати йўқ — у шунчаки бировнинг манзилини топган.
Уч ҳолатда ҳам қўнғироқ бир хил ишонарли эшитилади: «квартирани аллақачон сўрашяпти, ҳозироқ брон қилинг».
Тўловдан олдин риелторни қандай текшириш керак
- Паспорт сўранг ва исмини ёзишма ҳамда эълондаги исм билан солиштиринг.
- Квартира эгасидан тўғридан-тўғри бу одам у билан ишлашини аниқлаштиринг — ҳақиқий воситачи бундан қўрқмайди.
- Ҳар қандай тўловдан олдин, ҳатто кичик бўлса ҳам, квартирани шахсан кўришга қатъий туриб олинг.
- Агентлик ҳақида сўранг: офис, шарҳлар, ишдаги бошқа объектлар борми.
- Паспорт маълумотлари, сумма ва тўлов мақсади аниқ ёзилган тилхат сўранг.
— Задаток авансдан нимаси билан фарқ қилади? — деб сўради Бахтиёр воқеадан кейин таниш юристдан. — Харидор воз кечса, задаток одатда қайтарилмайди, аванс эса қайтарилади, — деб жавоб берди у. Фарқ муҳим: ҳеч нарса имзоламагани учун Бахтиёр бу тўлов нима эканини ҳеч исботлай олмади.
Сохта риелтор белгилари
- Агентлик ҳисобига эмас, жисмоний шахс картасига ўтказма сўрайди.
- Задаток ўтказилмагунча аниқ манзилни айта олмайди.
- «Хавфсизлик нуқтаи назаридан» квартирани кўрсатадиган видео қўнғироқдан бош тортади.
- Шошилинчликка босим қилади: «яна уч киши қўнғироқ қиляпти, ҳозироқ ҳал қилинг».
- Тилхат бермайди ёки «кейин, учрашганда ёзамиз» деб таклиф қилади.
Ишонувчанлик нархини қандай ҳисоблаш керак
Йўқотиш — задаток қўшилган амалга ошмаган кўчишга кетган вақт, минус ихтиёрий қайтарилган сумма. Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): задаток 2 500 000 сўм, «брон» туфайли уч кун бошқа вариантларни кўрмаслик — натижа минус 2 500 000 сўм ва йўқотилган бир ҳафталик қидирув. Иккинчи мисол: задаток ўтказилмаган, фақат кўрик белгиланган бўлса, хато нархи — амалга ошмаган битта ташриф, пулсиз.
Тўлашдан олдин бир нечта таклифни квартира эълонлари бўлимида солиштиринг — агар битта «риелтор» бир хил нархда жуда кўп турли манзилларни юрица, бу эҳтиёт бўлиш учун сабаб.
Ҳақиқий ва сохта риелтор: амалиётда фарқи
| Белги | Ҳақиқий воситачи | Сохта воситачи |
|---|---|---|
| Тўлов | Кўрикдан кейин, тилхат ёки шартнома билан | Кўрикдан олдин, «брон учун», ҳужжациз |
| Комиссия | Олдиндан келишилади, фоизи маълум | Келишилмайди, фақат задаток ҳақида гап боради |
| Квартирани кўрсатиш | Қулай вақтда кўрсатишга тайёр | Доим кечиктиради, эгасининг бандлигига ишора қилади |
Воситачи ғойиб бўлса нима қилиш керак
Ёзишма, пул ўтказилган карта рақами ва эълон бўйича бор нарсани тўпланг — пост кейин ўчирилган бўлса ҳам скриншотлар ёрдам беради. Милицияга ариза беринг: жисмоний шахс картасига ўтказмани кутилганидан осонроқ кузатиш мумкин. Задаток нақд, тилхациз берилган бўлса, қайтариш имконияти анча кам — буни кейинги сафар ҳисобга олиш керак.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Шахси ҳеч текширилмаган одамга пул ўтказиш.
- Оиладан ҳеч ким кўрмаган квартирани брон қилишга рози бўлиш.
- Эгасидан бу воситачини таниши-танимаслигини тўғридан-тўғри сўрамаслик.
- «Вақтни чўзмаслик учун» тилхациз нақд пул бериш.
Айниқса ота-оналар ва кекса қариндошлар эҳтиёт бўлиши керак — кекса авлодни алдаш схемалари ҳақида алоҳида материал бор: кекса ёшда фирибгарлар қурбонига айланмаслик.
Қисқа жавоблар
Квартирани кўришдан олдин задаток тўлаш керакми?
Йўқ, задаток ёки олдиндан тўлов ҳар доим уйни шахсан кўргандан ва олдингиздаги одамни текширгандан кейин берилади, олдин эмас.
Риелтор ҳақиқий эканини қандай билиш мумкин?
Паспорт сўраш, эгасидан тўғридан-тўғри аниқлаштириш ва ишдаги бошқа объектларни кўрсатишни сўраш — сохта воситачи буларнинг ҳеч бирига тайёр бўлмайди.
Задаток авансдан нимаси билан фарқ қилади?
Харидор воз кечса, задаток одатда қайтарилмайди, аванс эса қайтарилади — буни тўловдан олдин айтиб, ёзиб қўйиш керак.
Воситачи пул олиб жавоб бермай қўйса нима қилиш керак?
Ўтказма, ёзишма ва тўпланган барча маълумот билан милицияга ариза бериш — қанчалик тез бўлса, тўловни кузатиш имконияти шунчалик юқори.
Агентликсиз риелтор билан ишлаш мумкинми?
Мумкин, лекин текширув тўлиқ сизнинг зиммангизда қолади: паспорт, танишларнинг шарҳи, квартира эгасига тўғридан-тўғри қўнғироқ.
Қисқача
- Сохта риелтор кўпинча квартирани кўрсатишдан олдин, кейин эмас, пул сўрайди.
- Воситачининг паспорти ва эгасига тўғридан-тўғри қўнғироқ бепул ва тез текширилади.
- Тилхациз задатокни воситачи ғойиб бўлганда қайтариш деярли мумкин эмас.
- Шошилинчликка босим — яхши вариант эмас, фирибгарга керак бўлган шошқалоқлик белгиси.
- Бир нечта эълонни бир вақтда солиштириш битта манзил икки марта сотилаётганини пайқашга ёрдам беради.
- Кўчиш бюджети ва бошланғич тўловни олдиндан уй-жой бюджети калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Тажрибасиз ва ота-она ёрдамисиз бозорга биринчи марта чиққанларга шошилиш айниқса осон — бу ҳақда ота-она ёрдамисиз биринчи уйни қандай сотиб олиш мақоласида батафсил.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
