Сергилидаги қўшни эрталабки нонуштага янги тухум бўлсин деб ўнта товуқ боқиб бошлади, икки ойдан кейин ҳисоблаб кўрса — ем тухумдан тежалган пулдан кўпроқ кетган экан. Аралаш жўжаларнинг ярми хўроз бўлиб чиқди, тухум бермайдиган, товуқхонани эса совуқ тушганда шошилинч ва қимматга иситишга тўғри келди.
Ҳовлида оилага етарли тухум бўлиши учун нечта товуқ боқиш керак, товуқлар қиммат машғулотга айланмаслиги учун? Олдиндан ҳисоблаб кўринг: оилага нечта тухумчи товуқ керак, ойига емга қанча кетади, товуқхон қачон ўзини оқлайди ва қишда парранда йўқолиб қолмаслиги учун уни фасллар бўйича қандай парвариш қилиш керак.
Оилага нечта товуқ керак
Яхши тухумчи зот бир товуқ тухум қўйиш даврида ўртача ойига 20–25 та тухум беради, қишда ва патлаш даврида камроқ. Ҳар куни тухум ейдиган ва дам олиш кунлари пишириқ пиширадиган тўрт кишилик оилага одатда 5–6 та тухумчи товуқ етади — тухум камаядиган даврга захира билан.
Тухум қаерга сиғмаслигини билмасдан ўндан ортиқ товуқ боқишнинг маъноси йўқ: ортиқчаси қўшниларга сотилади ёки товуқ бекорга ем ейди. Ортиқча тухум ва жўжаларни сотмоқчи бўлсангиз, эълон жойлаштириш орқали харидорларни тезроқ топиш мумкин — уй-уйга юришдан қулайроқ. Уй хўжалиги кўпинча кўринишидан кўпроқ тежайди — шунга ўхшаш ҳисоб-китоб қишга мураббо ва компотлар ҳақидаги мақолада бор, у ерда дўкондагидан нима фойдалироқлиги ҳисобланган.
Харажат ва ўзини қоплашни қандай ҳисоблаш керак
Бир товуқнинг ойлик харажати = кунлик ем × 30 + тўшак ва майда-чуйда улуш. Тухумчи зот товуқ кунига тахминан 120–130 грамм ем ейди, яъни ойига 3,6–3,9 килограмм. Кейин килограмм нархига кўпайтиринг — нарх ҳар жойда ҳар хил, ўз комбикорм нархингизни дўкондан ёки етказиб берувчидан билинг.
Мисол: 6 та тухумчи товуқ, ҳар бири ойига 3,7 кг ем ейди — жами 22,2 кг. Рақамлар шартли, мисол учун — ўз нархингизни қўйинг: килограмми 4000 сўмдан ҳисобласак, ойига барча товуқларга 88 800 сўм ем кетади. Шу билан бирга 6 та товуқ ойига ўртача 120 та тухум беради — фақат ем бўйича битта тухум 740 сўмга тушади, меҳнат ва товуқхон ҳисобга олинмаган.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | 6 та товуққа мисол |
|---|---|---|
| Ойлик ем | товуққа ем оғирлиги × товуқлар сони × 30 кун | 3,7 кг × 6 = 22,2 кг |
| Емга пул | ем оғирлиги × килограмм нархи | 22,2 × 4000 = 88 800 сўм |
| Ойлик тухум | товуққа тухум × товуқлар сони | 20 × 6 = 120 та |
| Тухум нархи ем бўйича | емга пул ÷ тухумлар сони | 88 800 ÷ 120 ≈ 740 сўм |
Бу рақамни яқин дўкондаги тухум нархи билан солиштиринг — шунда айнан сизга товуқ боқиш фойдалими ёки сотиб олиш арзонроқми, кўринади. Товуқхон ва ҳовли қурилишини уй бюджетига қўшиб ҳисоблаш учун уй-жой бюджети калкулятори ёрдам беради.
Товуқхон: нима керак ва қанча қуриш керак
Тухумчи зот бир товуққа товуқхон полида 0,3–0,4 квадрат метр жой керак, агар товуқлар кундузи ҳовлида юрса, қамалиб ўтирмаса. 6 та товуқ учун бу 2–2,5 квадрат метр — кичик уйча, катта омбор эмас. Ўлтиргич, тухум қўйиш уяси, озуқа ва suv идиши — мажбурий минимум, улар бўлмаса товуқ тухумни қаерга тўғри келса, ўша ерга қўяди.
Товуқхонни ўзингиз қураётган бўлсангиз ва материаллар ҳажмига аниқ ишончингиз бўлмаса, устага мурожаат қилиш мантиқан тўғри — уни таъмир ва қурилиш хизматлари бўлимидан топиш мумкин. Материалларни қандай ҳисоблаш ҳақида сунъий интеллект таъмир учун материалларни ҳисоблашга қандай ёрдам беради мақоласида бор — ҳисоблаш тамойили товуқхонга ҳам тўғри келади, фақат квартирага эмас. Материаллар ва жиҳозларга пул етмаса, оддий кредит ёрдам беради — истеъмол кредитлари шартларини солиштириб кўриш мумкин.
Фасллар бўйича парвариш
Баҳорда товуққа тоза яйраш ва ёзги рационга — кўкатга аста-секин ўтиш керак. Ёзда асосийси — соя ва suv: иссиқда товуқ одатдагидан икки баравар кўп suv ичади, тоза сувсиз тухумчилар бир неча кунда камроқ тухум бера бошлайди.
Кузда товуқлар патлайди ва 4–6 ҳафта деярли тухум бермай қўяди — бу касаллик эмас, шу вақтда янги товуқ сотиб олишнинг ҳожати йўқ. Қишда товуқхон қуруқ ва шамолсиз бўлсин, лекин бутунлай берк эмас: намлик совуқдан хавфлироқ. Таниш воқеа — Қибрайдаги оила қишда товуқхондаги барча тешикларни «иссиқроқ бўлсин» деб бекитиб ташлади, бир ойдан кейин товуқларнинг ярми шамоллатишсиз босиқ ҳаводан йўталадиган бўлиб қолди, тешикларни қайтадан очишга тўғри келди, энди совуқда.
Зотлар: тухумчи, бройлер ёки универсал
Оддий столга ўз тухумини хоҳлайдиган оила учун тухумчи зот энг башорат қилинадиган танлов — 4–5 ойликдан тухум қўя бошлайди, алоҳида парвариш талаб қилмайди ва ем харажатини тухум билан тез қоплайди. Бройлерлар гўшт учун боқилади: тезроқ ўсади, лекин емни ҳам кўпроқ ейди ва 2–3 ойликда сўйишга, тухумчиликка эмас, тайёр бўлади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Аралаш жўжаларни жинсини ажратмасдан олиш — кейин ярми тухум бермайдиган хўроз бўлиб чиқади.
- Тухум камаядиган мавсумга ем бюджетини режалаштирмаслик — товуқлар камроқ тухум беради, лекин шунча ем ейверади.
- Қишда товуқхонни бутунлай берк қилиб бекитиш — шамоллатишсиз намлик совуқдан хавфлироқ.
- Оилага кераклигидан кўпроқ товуқ боқиш, ортиқча тухумни қаерга қўйиш режасисиз.
Қисқа жавоблар
Тўрт кишилик оилага нечта товуқ керак?
Одатда 5–6 та тухумчи зот товуқ етарли — бу ҳар кунги тухум ва дам олиш кунлари пишириққа етади, тухум камаядиган даврга захира билан.
Товуқ ойига қанча ем ейди?
Ўртача 3,6–3,9 килограмм комбикорм тухумчи зот товуққа ойига — товуқлар сонига ва ўз дўконингиздаги килограмм нархига кўпайтириб, ўз суммангизни ҳисобланг.
Нега товуқлар кузда тухум бермай қўяди?
Бу патлаш — 4–6 ҳафталик оддий мавсумий жараён, касаллик эмас. Шу вақтда янги товуқ сотиб олишнинг ҳожати йўқ, тухум бериш ўзи қайтади.
Товуқхонда товуққа қанча жой керак?
Кундузи ҳовлида юрса, товуққа 0,3–0,4 квадрат метр етади. Ҳовлида юрмаса, меъёрни икки баравар оширинг.
Товуқ боқиш дўкондан тухум сотиб олишдан фойдалими?
Сиздаги ем нархи ва яқин дўкондаги тухум нархига боғлиқ — мақоладаги формула бўйича ҳисоблаб, ўз нархингиз билан солиштиринг, барча ҳовлилар учун тайёр жавоб йўқ.
Қисқача
- Тўрт кишилик оилага одатда 5–6 та тухумчи зот товуқ етади.
- Ем харажатини формула бўйича ҳисобланг: товуққа ем × товуқлар сони × 30 кун × килограмм нархи.
- Товуқхонга кундузи яйров бўлганда товуққа 0,3–0,4 квадрат метрдан режалаштиринг.
- Кузги патлаш — касаллик эмас, тухум беришдаги оддий мавсумий танаффус.
- Қишда товуқхонни қуруқ ва шамоллатиладиган ҳолда сақланг, бутунлай берк қилманг.
