Sergilidagi qo‘shni ertalabki nonushtaga yangi tuxum bo‘lsin deb o‘nta tovuq boqib boshladi, ikki oydan keyin hisoblab ko‘rsa — yem tuxumdan tejalgan puldan ko‘proq ketgan ekan. Aralash jo‘jalarning yarmi xo‘roz bo‘lib chiqdi, tuxum bermaydigan, tovuqxonani esa sovuq tushganda shoshilinch va qimmatga isitishga to‘g‘ri keldi.
Hovlida oilaga yetarli tuxum bo‘lishi uchun nechta tovuq boqish kerak, tovuqlar qimmat mashg‘ulotga aylanmasligi uchun? Oldindan hisoblab ko‘ring: oilaga nechta tuxumchi tovuq kerak, oyiga yemga qancha ketadi, tovuqxon qachon o‘zini oqlaydi va qishda parranda yo‘qolib qolmasligi uchun uni fasllar bo‘yicha qanday parvarish qilish kerak.
Oilaga nechta tovuq kerak
Yaxshi tuxumchi zot bir tovuq tuxum qo‘yish davrida o‘rtacha oyiga 20–25 ta tuxum beradi, qishda va patlash davrida kamroq. Har kuni tuxum yeydigan va dam olish kunlari pishiriq pishiradigan to‘rt kishilik oilaga odatda 5–6 ta tuxumchi tovuq yetadi — tuxum kamayadigan davrga zaxira bilan.
Tuxum qayerga sig‘masligini bilmasdan o‘ndan ortiq tovuq boqishning ma'nosi yo‘q: ortiqchasi qo‘shnilarga sotiladi yoki tovuq bekorga yem yeydi. Ortiqcha tuxum va jo‘jalarni sotmoqchi bo‘lsangiz, e'lon joylashtirish orqali xaridorlarni tezroq topish mumkin — uy-uyga yurishdan qulayroq. Uy xo‘jaligi ko‘pincha ko‘rinishidan ko‘proq tejaydi — shunga o‘xshash hisob-kitob qishga murabbo va kompotlar haqidagi maqolada bor, u yerda do‘kondagidan nima foydaliroqligi hisoblangan.
Xarajat va o‘zini qoplashni qanday hisoblash kerak
Bir tovuqning oylik xarajati = kunlik yem × 30 + to‘shak va mayda-chuyda ulush. Tuxumchi zot tovuq kuniga taxminan 120–130 gramm yem yeydi, ya'ni oyiga 3,6–3,9 kilogramm. Keyin kilogramm narxiga ko‘paytiring — narx har joyda har xil, o‘z kombikorm narxingizni do‘kondan yoki yetkazib beruvchidan biling.
Misol: 6 ta tuxumchi tovuq, har biri oyiga 3,7 kg yem yeydi — jami 22,2 kg. Raqamlar shartli, misol uchun — o‘z narxingizni qo‘ying: kilogrammi 4000 so‘mdan hisoblasak, oyiga barcha tovuqlarga 88 800 so‘m yem ketadi. Shu bilan birga 6 ta tovuq oyiga o‘rtacha 120 ta tuxum beradi — faqat yem bo‘yicha bitta tuxum 740 so‘mga tushadi, mehnat va tovuqxon hisobga olinmagan.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | 6 ta tovuqqa misol |
|---|---|---|
| Oylik yem | tovuqqa yem og‘irligi × tovuqlar soni × 30 kun | 3,7 kg × 6 = 22,2 kg |
| Yemga pul | yem og‘irligi × kilogramm narxi | 22,2 × 4000 = 88 800 so‘m |
| Oylik tuxum | tovuqqa tuxum × tovuqlar soni | 20 × 6 = 120 ta |
| Tuxum narxi yem bo‘yicha | yemga pul ÷ tuxumlar soni | 88 800 ÷ 120 ≈ 740 so‘m |
Bu raqamni yaqin do‘kondagi tuxum narxi bilan solishtiring — shunda aynan sizga tovuq boqish foydalimi yoki sotib olish arzonroqmi, ko‘rinadi. Tovuqxon va hovli qurilishini uy byudjetiga qo‘shib hisoblash uchun uy-joy byudjeti kalkulyatori yordam beradi.
Tovuqxon: nima kerak va qancha qurish kerak
Tuxumchi zot bir tovuqqa tovuqxon polida 0,3–0,4 kvadrat metr joy kerak, agar tovuqlar kunduzi hovlida yursa, qamalib o‘tirmasa. 6 ta tovuq uchun bu 2–2,5 kvadrat metr — kichik uycha, katta ombor emas. O‘ltirgich, tuxum qo‘yish uyasi, ozuqa va suv idishi — majburiy minimum, ular bo‘lmasa tovuq tuxumni qayerga to‘g‘ri kelsa, o‘sha yerga qo‘yadi.
Tovuqxonni o‘zingiz qurayotgan bo‘lsangiz va materiallar hajmiga aniq ishonchingiz bo‘lmasa, ustaga murojaat qilish mantiqan to‘g‘ri — uni ta'mir va qurilish xizmatlari bo‘limidan topish mumkin. Materiallarni qanday hisoblash haqida sun'iy intellekt ta'mir uchun materiallarni hisoblashga qanday yordam beradi maqolasida bor — hisoblash tamoyili tovuqxonga ham to‘g‘ri keladi, faqat kvartiraga emas. Materiallar va jihozlarga pul yetmasa, oddiy kredit yordam beradi — iste'mol kreditlari shartlarini solishtirib ko‘rish mumkin.
Fasllar bo‘yicha parvarish
Bahorda tovuqqa toza yayrash va yozgi ratsionga — ko‘katga asta-sekin o‘tish kerak. Yozda asosiysi — soya va suv: issiqda tovuq odatdagidan ikki baravar ko‘p suv ichadi, toza suvsiz tuxumchilar bir necha kunda kamroq tuxum bera boshlaydi.
Kuzda tovuqlar patlaydi va 4–6 hafta deyarli tuxum bermay qo‘yadi — bu kasallik emas, shu vaqtda yangi tovuq sotib olishning hojati yo‘q. Qishda tovuqxon quruq va shamolsiz bo‘lsin, lekin butunlay berk emas: namlik sovuqdan xavfliroq. Tanish voqea — Qibraydagi oila qishda tovuqxondagi barcha teshiklarni «issiqroq bo‘lsin» deb bekitib tashladi, bir oydan keyin tovuqlarning yarmi shamollatishsiz bosiq havodan yo‘taladigan bo‘lib qoldi, teshiklarni qaytadan ochishga to‘g‘ri keldi, endi sovuqda.
Zotlar: tuxumchi, broyler yoki universal
Oddiy stolga o‘z tuxumini xohlaydigan oila uchun tuxumchi zot eng bashorat qilinadigan tanlov — 4–5 oylikdan tuxum qo‘ya boshlaydi, alohida parvarish talab qilmaydi va yem xarajatini tuxum bilan tez qoplaydi. Broylerlar go‘sht uchun boqiladi: tezroq o‘sadi, lekin yemni ham ko‘proq yeydi va 2–3 oylikda so‘yishga, tuxumchilikka emas, tayyor bo‘ladi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Aralash jo‘jalarni jinsini ajratmasdan olish — keyin yarmi tuxum bermaydigan xo‘roz bo‘lib chiqadi.
- Tuxum kamayadigan mavsumga yem byudjetini rejalashtirmaslik — tovuqlar kamroq tuxum beradi, lekin shuncha yem yeyveradi.
- Qishda tovuqxonni butunlay berk qilib bekitish — shamollatishsiz namlik sovuqdan xavfliroq.
- Oilaga kerakligidan ko‘proq tovuq boqish, ortiqcha tuxumni qayerga qo‘yish rejasisiz.
Qisqa javoblar
To‘rt kishilik oilaga nechta tovuq kerak?
Odatda 5–6 ta tuxumchi zot tovuq yetarli — bu har kungi tuxum va dam olish kunlari pishiriqqa yetadi, tuxum kamayadigan davrga zaxira bilan.
Tovuq oyiga qancha yem yeydi?
O‘rtacha 3,6–3,9 kilogramm kombikorm tuxumchi zot tovuqqa oyiga — tovuqlar soniga va o‘z do‘koningizdagi kilogramm narxiga ko‘paytirib, o‘z summangizni hisoblang.
Nega tovuqlar kuzda tuxum bermay qo‘yadi?
Bu patlash — 4–6 haftalik oddiy mavsumiy jarayon, kasallik emas. Shu vaqtda yangi tovuq sotib olishning hojati yo‘q, tuxum berish o‘zi qaytadi.
Tovuqxonda tovuqqa qancha joy kerak?
Kunduzi hovlida yursa, tovuqqa 0,3–0,4 kvadrat metr yetadi. Hovlida yurmasa, me'yorni ikki baravar oshiring.
Tovuq boqish do‘kondan tuxum sotib olishdan foydalimi?
Sizdagi yem narxi va yaqin do‘kondagi tuxum narxiga bog‘liq — maqoladagi formula bo‘yicha hisoblab, o‘z narxingiz bilan solishtiring, barcha hovlilar uchun tayyor javob yo‘q.
Qisqacha
- To‘rt kishilik oilaga odatda 5–6 ta tuxumchi zot tovuq yetadi.
- Yem xarajatini formula bo‘yicha hisoblang: tovuqqa yem × tovuqlar soni × 30 kun × kilogramm narxi.
- Tovuqxonga kunduzi yayrov bo‘lganda tovuqqa 0,3–0,4 kvadrat metrdan rejalashtiring.
- Kuzgi patlash — kasallik emas, tuxum berishdagi oddiy mavsumiy tanaffus.
- Qishda tovuqxonni quruq va shamollatiladigan holda saqlang, butunlay berk qilmang.
