Акмал Олмазордаги квартирасини бошқа квартира сотиш эълонлари орасида сотарди, харидор Бекзод бўлди. Нотариус ҳузурида хизмат ҳақи тўлаш пайти келганда, иккаласи ҳам бир-бирига ҳайрон бўлиб қарашди: оғзаки келишувда буни ҳеч ким эсламаган, шартномада эса оформление харажатлари ҳақида банд йўқ эди. Масалани навбатда турган жойнинг ўзида ҳал қилишга тўғри келди.
Битимни расмийлаштириш учун ким пул тўлайди — бу олдиндан муҳокама қилинмаса, энг ноқулай пайтда чиқадиган савол.
Расмийлаштириш харажатига нима киради
Битимни расмийлаштириш харажатига одатда шартномани тасдиқлайдиган нотариус хизмати ва кадастр хизматида ҳуқуқ ўтишини рўйхатдан ўтказиш киради. Аниқ сумма муайян нотариус ва битим параметрларига боғлиқ — уни қонун эмас, нотариуснинг ўзи жойида айтади.
Ким ҳақ: низони кўриб чиқамиз
Бекзод шундай деб ҳисоблайди: у харидор, унга ҳуқуқни рўйхатдан ўтказиш керак, демак расмийлаштириш учун у тўлаши мантиқий. Акмал эса: олдиндан ҳеч нарса келишилмаган экан, тенг бўлиб тўлаш адолатлироқ — битим иккала томонга ҳам бир хил керак, деб жавоб беради.
Қонунда «харидор тўлайди» ёки «сотувчи тўлайди» деган қатъий қоида йўқ — расмийлаштириш харажатини томонлар ўзлари, шартнома билан тақсимлайди. Банд бўлмаса, масала жойида келишув билан ҳал қилинади, келишиб бўлмаса — ҳар томон одатда ўзига керак нарса учун тўлайди: сотувчи ўзи тақдим этиши шарт ҳужжатлар учун, харидор ўз номига ҳуқуқни рўйхатдан ўтказиш учун керак нарсаларга. Амалиётда кўпинча харидор тўлайди, чунки айнан унга рўйхатдан ўтказиш керак, лекин бу одат, судда талаб қилса бўладиган мажбурият эмас.
Нотариус ҳузурида низолашмаслик учун нима қилиш керак
- Ким қайси хизмат учун тўлашини нарх келишуви босқичида, нотариусга боришдан олдин муҳокама қилинг.
- Келишувни ёзма — олдиндан шартнома ёки кафолат пули ҳақидаги тилхатга киритинг.
- Сумма нимадан ташкил топишини нотариусдан олдиндан сўраб қўйинг, жойида ҳайрон бўлманг. Битим банк орқали бўлса, банкларда ипотека шартларини ҳам солиштиринг — у ерда ҳам расмийлаштириш харажати бор.
- Томонлар харажатни тенг бўлишса, буни ҳам квартира олди-сотди шартномасининг ўзига бир қаторда ёзиб қўйинг.
Қандай ҳисоблаш: расмийлаштиришга қанча ажратиш керак
Аниқ суммани ўз битимингиз учун нотариусдан сўраш яхшироқ, лекин харажат тартибини олдиндан тахмин қилиб қўйиш керак — шунда сумма кутилмаган бўлмайди.
Расмийлаштириш харажати = нотариус хизмати + кадастрда рўйхатга олиш + маълумотномалар. Мисол: нотариус ва рўйхатга олиш шартли 3 000 000 сўмга тушди, яна 500 000 сўм бир неча маълумотномага кетди. Иккаласига жами 3 500 000 сўм — тенг бўлишилса, ҳар бирига 1 750 000 сўм (рақамлар шартли, нотариусдан сўранг).
Битим суммаси 400 000 000 сўм бўлса, 3 500 000 сўмлик расмийлаштириш харажати квартира нархининг бир фоизидан камроқ — бундай сумма учун баҳслашиш асабларга пулдан кўра қимматроққа тушади. Шундай харажатларни ҳисобга олган умумий харид бюджетини уй-жой калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Расмийлаштириш харажати | нотариус + рўйхатга олиш + маълумотномалар | 3 000 000 + 500 000 = 3 500 000 сўм |
| Тенг бўлишда ҳар бирига | умумий сумма ÷ 2 | 3 500 000 ÷ 2 = 1 750 000 сўм |
| Квартира нархидаги улуши | харажат ÷ квартира нархи × 100 | 3 500 000 ÷ 400 000 000 × 100 ≈ 0,9% |
Тез-тез учрайдиган хатолар
Расмийлаштириш харажати ҳақидаги суҳбатни тўғридан-тўғри нотариус ҳузуригача чўзиш. Бу «одатий амалиёт» экан, деб қарши томон албатта тўлашга рози бўлади, деб ўйлаш. Нотариусдан сумма таркибини олдиндан сўрамаслик. Оғзаки келишувни шартноманинг ўзига ёзишни унутиш. Шартнома тузишда ҳуқуқий маслаҳатни хизматлар бўлимидан олиш мумкин.
Қисқа жавоблар
Квартира битимини расмийлаштириш учун қонун бўйича ким тўлайди?
Қонунда қатъий қоида йўқ — томонлар ўзлари келишади, буни ёзма қилган маъқул.
Бу ёзилмаган бўлса, харидор нотариус учун тўлашга мажбурми?
Тўғридан-тўғри мажбурият йўқ — амалиётда кўпинча шундай бўлади, лекин бу судда талаб қилса бўладиган қонун талаби эмас.
Нотариусда битимни расмийлаштириш қанча туради?
Аниқ суммани нотариус муайян битим параметрларига қараб айтади — жойида сўранг.
Сотувчи харажатда иштирок этишдан бош торца, нима қилиш керак?
Олдиндан ёзма келишиш ёки харажатни ўзингиз олишга рози бўлиш — келишувсиз тўлашга мажбурлаш қийин.
Харажат тақсимотини олди-сотди шартномасининг ўзига ёзиш мумкинми?
Ҳа, ва бу битим кунида нотариус ҳузурида низолашмасликнинг энг ишончли йўли.
Қисқача
- Қонун битимни расмийлаштириш учун айнан ким тўлашини белгиламайди — бу томонлар келишуви масаласи.
- Амалиётда кўпинча харидор тўлайди, лекин бу одат, мажбурият эмас.
- Аниқ харажат суммасини муайян битим учун нотариус айтади.
- Харажат тақсимоти ҳақидаги келишувни жойида эмас, шартномага ёзма киритиш яхшироқ.
- Расмийлаштириш харажати одатда квартира нархининг кичик улуши — баҳслашиш асабларга қимматроқ тушади.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки ҳуқуқшуносга кўрсатинг.
