Akmal Olmazordagi kvartirasini boshqa kvartira sotish e’lonlari orasida sotardi, xaridor Bekzod bo‘ldi. Notarius huzurida xizmat haqi to‘lash payti kelganda, ikkalasi ham bir-biriga hayron bo‘lib qarashdi: og‘zaki kelishuvda buni hech kim eslamagan, shartnomada esa oformleniye xarajatlari haqida band yo‘q edi. Masalani navbatda turgan joyning o‘zida hal qilishga to‘g‘ri keldi.
Bitimni rasmiylashtirish uchun kim pul to‘laydi — bu oldindan muhokama qilinmasa, eng noqulay paytda chiqadigan savol.
Rasmiylashtirish xarajatiga nima kiradi
Bitimni rasmiylashtirish xarajatiga odatda shartnomani tasdiqlaydigan notarius xizmati va kadastr xizmatida huquq o‘tishini ro‘yxatdan o‘tkazish kiradi. Aniq summa muayyan notarius va bitim parametrlariga bog‘liq — uni qonun emas, notariusning o‘zi joyida aytadi.
Kim haq: nizoni ko‘rib chiqamiz
Bekzod shunday deb hisoblaydi: u xaridor, unga huquqni ro‘yxatdan o‘tkazish kerak, demak rasmiylashtirish uchun u to‘lashi mantiqiy. Akmal esa: oldindan hech narsa kelishilmagan ekan, teng bo‘lib to‘lash adolatliroq — bitim ikkala tomonga ham bir xil kerak, deb javob beradi.
Qonunda «xaridor to‘laydi» yoki «sotuvchi to‘laydi» degan qat’iy qoida yo‘q — rasmiylashtirish xarajatini tomonlar o‘zlari, shartnoma bilan taqsimlaydi. Band bo‘lmasa, masala joyida kelishuv bilan hal qilinadi, kelishib bo‘lmasa — har tomon odatda o‘ziga kerak narsa uchun to‘laydi: sotuvchi o‘zi taqdim etishi shart hujjatlar uchun, xaridor o‘z nomiga huquqni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun kerak narsalarga. Amaliyotda ko‘pincha xaridor to‘laydi, chunki aynan unga ro‘yxatdan o‘tkazish kerak, lekin bu odat, sudda talab qilsa bo‘ladigan majburiyat emas.
Notarius huzurida nizolashmaslik uchun nima qilish kerak
- Kim qaysi xizmat uchun to‘lashini narx kelishuvi bosqichida, notariusga borishdan oldin muhokama qiling.
- Kelishuvni yozma — oldindan shartnoma yoki kafolat puli haqidagi tilxatga kiriting.
- Summa nimadan tashkil topishini notariusdan oldindan so‘rab qo‘ying, joyida hayron bo‘lmang. Bitim bank orqali bo‘lsa, banklarda ipoteka shartlarini ham solishtiring — u yerda ham rasmiylashtirish xarajati bor.
- Tomonlar xarajatni teng bo‘lishsa, buni ham kvartira oldi-sotdi shartnomasining o‘ziga bir qatorda yozib qo‘ying.
Qanday hisoblash: rasmiylashtirishga qancha ajratish kerak
Aniq summani o‘z bitimingiz uchun notariusdan so‘rash yaxshiroq, lekin xarajat tartibini oldindan taxmin qilib qo‘yish kerak — shunda summa kutilmagan bo‘lmaydi.
Rasmiylashtirish xarajati = notarius xizmati + kadastrda ro‘yxatga olish + ma’lumotnomalar. Misol: notarius va ro‘yxatga olish shartli 3 000 000 so‘mga tushdi, yana 500 000 so‘m bir necha ma’lumotnomaga ketdi. Ikkalasiga jami 3 500 000 so‘m — teng bo‘lishilsa, har biriga 1 750 000 so‘m (raqamlar shartli, notariusdan so‘rang).
Bitim summasi 400 000 000 so‘m bo‘lsa, 3 500 000 so‘mlik rasmiylashtirish xarajati kvartira narxining bir foizidan kamroq — bunday summa uchun bahslashish asablarga puldan ko‘ra qimmatroqqa tushadi. Shunday xarajatlarni hisobga olgan umumiy xarid byudjetini uy-joy kalkulyatorida hisoblab ko‘ring.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Rasmiylashtirish xarajati | notarius + ro‘yxatga olish + ma’lumotnomalar | 3 000 000 + 500 000 = 3 500 000 so‘m |
| Teng bo‘lishda har biriga | umumiy summa ÷ 2 | 3 500 000 ÷ 2 = 1 750 000 so‘m |
| Kvartira narxidagi ulushi | xarajat ÷ kvartira narxi × 100 | 3 500 000 ÷ 400 000 000 × 100 ≈ 0,9% |
Tez-tez uchraydigan xatolar
Rasmiylashtirish xarajati haqidagi suhbatni to‘g‘ridan-to‘g‘ri notarius huzurigacha cho‘zish. Bu «odatiy amaliyot» ekan, deb qarshi tomon albatta to‘lashga rozi bo‘ladi, deb o‘ylash. Notariusdan summa tarkibini oldindan so‘ramaslik. Og‘zaki kelishuvni shartnomaning o‘ziga yozishni unutish. Shartnoma tuzishda huquqiy maslahatni xizmatlar bo‘limidan olish mumkin.
Qisqa javoblar
Kvartira bitimini rasmiylashtirish uchun qonun bo‘yicha kim to‘laydi?
Qonunda qat’iy qoida yo‘q — tomonlar o‘zlari kelishadi, buni yozma qilgan ma’qul.
Bu yozilmagan bo‘lsa, xaridor notarius uchun to‘lashga majburmi?
To‘g‘ridan-to‘g‘ri majburiyat yo‘q — amaliyotda ko‘pincha shunday bo‘ladi, lekin bu sudda talab qilsa bo‘ladigan qonun talabi emas.
Notariusda bitimni rasmiylashtirish qancha turadi?
Aniq summani notarius muayyan bitim parametrlariga qarab aytadi — joyida so‘rang.
Sotuvchi xarajatda ishtirok etishdan bosh tortsa, nima qilish kerak?
Oldindan yozma kelishish yoki xarajatni o‘zingiz olishga rozi bo‘lish — kelishuvsiz to‘lashga majburlash qiyin.
Xarajat taqsimotini oldi-sotdi shartnomasining o‘ziga yozish mumkinmi?
Ha, va bu bitim kunida notarius huzurida nizolashmaslikning eng ishonchli yo‘li.
Qisqacha
- Qonun bitimni rasmiylashtirish uchun aynan kim to‘lashini belgilamaydi — bu tomonlar kelishuvi masalasi.
- Amaliyotda ko‘pincha xaridor to‘laydi, lekin bu odat, majburiyat emas.
- Aniq xarajat summasini muayyan bitim uchun notarius aytadi.
- Xarajat taqsimoti haqidagi kelishuvni joyida emas, shartnomaga yozma kiritish yaxshiroq.
- Rasmiylashtirish xarajati odatda kvartira narxining kichik ulushi — bahslashish asablarga qimmatroq tushadi.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki huquqshunosga ko‘rsating.
