Отабек бир банкнинг кредит картаси бўйича икки ой тўламади — ишда муаммолар бўлган эди. Пул топилгач, қўшни банкка автокредит учун борди ва хотиржам «йўқ» жавобини эшитди. Бошқа банкда просрочка бўлса, кредит олиш мумкинми — мумкин, лекин имконият ва шартлар қарз билан ҳозир нима бўлаётганига боғлиқ.
Ўзбекистондаги банклар мижоз билан фақат ўз тарихини эмас, балки унинг бошқа банклардаги мажбуриятлари ҳақидаги маълумотни ҳам умумий кредит бюроси орқали кўради. Шу сабабли фаол просрочкани бошқа банкка мурожаат қилиб яшириб бўлмайди.
Қачон имконият бор, қачон аввал эски қарзни ёпиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Янги банк аризада нимани кўради
Банк жорий мажбуриятлар суммасини, ҳозир просрочка бор-йўқлигини ва илгари бўлганини кўради. Фаол, ҳали ёпилмаган просрочка — энг оғир ҳолат: деярли барча банклар автоматик рад этади, чунки хавф жуда сезилади.
Ёпилган просрочка — бошқа масала. У тарихда қолади, лекин қарор энди автоматик эмас, қанча вақт ўтгани ва ҳозир қанчалик текис тўлаётганингизга қараб қабул қилинади.
Фаол ва ёпилган просрочка ўртасида қандай фарқ бор
Фаол — қарз ҳали тўланмаган, тўловлар бормаяпти. Ёпилган — пулни банкка қайтардингиз, просрочка фақат тарихда ёзув сифатида қолди. Фарқ катта: фаол просрочка билан янги кредит олиш деярли мумкин эмас, ёпилгани билан — эҳтимол бор, айниқса бир неча ой ўтган бўлса.
Таниш ҳолат: одам «охири тўлаганман, демак ҳаммаси нолга тушди» деб ўйлайди. Аслида ёзув қолади, фақат унинг оғирлиги вақт билан пасаяди.
Тасдиқланиш эҳтимолини қандай ҳисоблаш
Аниқ формулани банклар эълон қилмайди, лекин умумий тамойил светофор каби: барча жорий кредит тўловлари суммасини расмий даромадга бўламиз — қарз юки чиқади. У қанча юқори бўлса, яқиндаги просрочка билан бирга, имконият шунча кам.
Мисол: даромад ойига 6 000 000 сўм, амалдаги кредитлар бўйича тўловлар — 2 400 000 сўм. Қарз юки: 2 400 000 ÷ 6 000 000 = 0,4, яъни 40 %. Банклар кўпинча юк даромаднинг учдан биридан юқори бўлса эҳтиёт бўлиб қарайди — лекин бу мўлжал, қатъий қоида эмас, аниқ чегара ҳар бир банкда ўзича.
Иккинчи мисол: худди шу маош, лекин кредитлар йўқ, фақат олти ой олдин ёпилган, картадаги 500 000 сўмлик просрочка бор. Юк расман 0 %, ва янги кредитга имконият биринчи мисолдагидан юқори. Бўлажак тўловни олдиндан кредитлар калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Қарз юки | кредит тўловлари суммаси ÷ даромад | 2 400 000 ÷ 6 000 000 = 40 % |
| Просрочка ёпилганидан неча ой ўтди | бугун минус қарз ёпилган сана | 6 ой |
| Янги тўлов учун бўш даромад | даромад минус жорий тўловлар минус харажатлар | шартли 1 200 000 сўм |
Ариза беришдан олдин нима қилиш керак
- Фаол просрочкани тўлиқ ёпинг — бунсиз янги кредит ҳақида суҳбат бошланмайди.
- Эски банкдан қарз қолмагани ҳақида маълумотнома олинг.
- Қарз юкини рад жавобидан кейин эмас, олдиндан ҳисоблаб кўринг.
- Бир неча банкдаги шартларни кредитлар саҳифасида солиштиринг, биринчи учраган банкка борманг.
- Сумма кичик бўлса, микроқарзлар ёки овердрафтга қаранг — талаблар кўпинча юмшоқроқ.
Бошқа одамнинг, масалан турмуш ўртоғининг просрочкаси учун рад жавоби бўлиши мумкинми
Тўғридан-тўғри — йўқ, ҳар кимнинг ўз кредит тарихи бор. Лекин кредит ҳамқарз олувчи ёки кафолат билан расмийлаштирилса, иккинчи одамнинг просрочкаси ҳам ўзингизники каби ҳисобга олинади.
— Биз рўйхатдан ўтмаганмиз-ку, унинг қарзига нима алоқаси бор? — Ҳамқарз олувчи бўлмагунингизча, алоқаси йўқ. Кредитни икковига расмийлаштирсангиз, банк иккаласига бирдан қарайди.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчиси — рад жавобидан кейин сабабини тушунмасдан, бир вақтнинг ўзида бир нечта банкка ариза бериш. Иккинчиси — просрочкани ёпиб, лекин буни тасдиқловчи маълумотнома олмаслик, шу сабабли тизимда қарз бир муддат фаол бўлиб кўриниши мумкин. Учинчиси — овердрафт ёки карта бўйича бўлажак тўловни ҳисобга олмаслик — банк уларни ҳам мажбурият сифатида кўради.
Қисқа жавоблар
Бошқа банкда фаол просрочка билан кредит олиш мумкинми
Деярли мумкин эмас: кўпчилик банклар қарз ёпилмагунча автоматик рад этади. Аввал просрочкани тўлиқ ёпиш керак.
Ёпилган просрочка янги кредитга таъсир қиладими
Ҳа, лекин унчалик қаттиқ эмас: у тарихда қолади, оғирлиги эса вақт ва яхши тўлов интизоми билан пасаяди.
Банклар бир-бирининг просрочкасини кўрадими
Ҳа, банклар кредит бюроси орқали маълумот алмашади, шу сабабли бошқа банкка мурожаат қилиб фаол просрочкани яшириб бўлмайди.
Қарз юкини олдиндан қандай билиш мумкин
Барча жорий кредит ва карта тўловларини қўшиб, расмий даромадга бўлиш керак — банк қарайдиган тахминий фоиз шу бўлади.
Тасдиқланиш эҳтимолини нима тезроқ оширади
Қарзни тўлиқ ёпиш ва ундан кейин бир неча ой текис тўлаш — банк бўлимидаги ҳар қандай тушунтиришдан тезроқ ишлайди.
Қисқача
- Бошқа банкдаги фаол просрочка деярли кафолатланган рад жавоби беради — аввал қарзни ёпинг.
- Ёпилган просрочка имкониятни камайтиради, лекин бутунлай йўқ қилмайди, айниқса вақт ўтган бўлса.
- Қарз юки оддий ҳисобланади: тўловлар суммаси даромадга бўлинади, мўлжал — учдан бир қисмдан ошмасин.
- Банклар бир-бирининг мажбуриятларини кредит бюроси орқали кўради — фаол қарзни яшириб бўлмайди.
- Янги аризадан олдин эски қарз ёпилгани ҳақида маълумотнома олинг ва бир нечта банкдаги шартларни солиштиринг.
