Otabek bir bankning kredit kartasi bo‘yicha ikki oy to‘lamadi — ishda muammolar bo‘lgan edi. Pul topilgach, qo‘shni bankka avtokredit uchun bordi va xotirjam «yo‘q» javobini eshitdi. Boshqa bankda prosrochka bo‘lsa, kredit olish mumkinmi — mumkin, lekin imkoniyat va shartlar qarz bilan hozir nima bo‘layotganiga bog‘liq.
O‘zbekistondagi banklar mijoz bilan faqat o‘z tarixini emas, balki uning boshqa banklardagi majburiyatlari haqidagi ma’lumotni ham umumiy kredit byurosi orqali ko‘radi. Shu sababli faol prosrochkani boshqa bankka murojaat qilib yashirib bo‘lmaydi.
Qachon imkoniyat bor, qachon avval eski qarzni yopish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Yangi bank arizada nimani ko‘radi
Bank joriy majburiyatlar summasini, hozir prosrochka bor-yo‘qligini va ilgari bo‘lganini ko‘radi. Faol, hali yopilmagan prosrochka — eng og‘ir holat: deyarli barcha banklar avtomatik rad etadi, chunki xavf juda seziladi.
Yopilgan prosrochka — boshqa masala. U tarixda qoladi, lekin qaror endi avtomatik emas, qancha vaqt o‘tgani va hozir qanchalik tekis to‘layotganingizga qarab qabul qilinadi.
Faol va yopilgan prosrochka o‘rtasida qanday farq bor
Faol — qarz hali to‘lanmagan, to‘lovlar bormayapti. Yopilgan — pulni bankka qaytardingiz, prosrochka faqat tarixda yozuv sifatida qoldi. Farq katta: faol prosrochka bilan yangi kredit olish deyarli mumkin emas, yopilgani bilan — ehtimol bor, ayniqsa bir necha oy o‘tgan bo‘lsa.
Tanish holat: odam «oxiri to‘laganman, demak hammasi nolga tushdi» deb o‘ylaydi. Aslida yozuv qoladi, faqat uning og‘irligi vaqt bilan pasayadi.
Tasdiqlanish ehtimolini qanday hisoblash
Aniq formulani banklar e’lon qilmaydi, lekin umumiy tamoyil svetofor kabi: barcha joriy kredit to‘lovlari summasini rasmiy daromadga bo‘lamiz — qarz yuki chiqadi. U qancha yuqori bo‘lsa, yaqindagi prosrochka bilan birga, imkoniyat shuncha kam.
Misol: daromad oyiga 6 000 000 so‘m, amaldagi kreditlar bo‘yicha to‘lovlar — 2 400 000 so‘m. Qarz yuki: 2 400 000 ÷ 6 000 000 = 0,4, ya’ni 40 %. Banklar ko‘pincha yuk daromadning uchdan biridan yuqori bo‘lsa ehtiyot bo‘lib qaraydi — lekin bu mo‘ljal, qat’iy qoida emas, aniq chegara har bir bankda o‘zicha.
Ikkinchi misol: xuddi shu maosh, lekin kreditlar yo‘q, faqat olti oy oldin yopilgan, kartadagi 500 000 so‘mlik prosrochka bor. Yuk rasman 0 %, va yangi kreditga imkoniyat birinchi misoldagidan yuqori. Bo‘lajak to‘lovni oldindan kreditlar kalkulyatorida hisoblab ko‘rish mumkin.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Misol |
|---|---|---|
| Qarz yuki | kredit to‘lovlari summasi ÷ daromad | 2 400 000 ÷ 6 000 000 = 40 % |
| Prosrochka yopilganidan necha oy o‘tdi | bugun minus qarz yopilgan sana | 6 oy |
| Yangi to‘lov uchun bo‘sh daromad | daromad minus joriy to‘lovlar minus xarajatlar | shartli 1 200 000 so‘m |
Ariza berishdan oldin nima qilish kerak
- Faol prosrochkani to‘liq yoping — bunsiz yangi kredit haqida suhbat boshlanmaydi.
- Eski bankdan qarz qolmagani haqida ma’lumotnoma oling.
- Qarz yukini rad javobidan keyin emas, oldindan hisoblab ko‘ring.
- Bir necha bankdagi shartlarni kreditlar sahifasida solishtiring, birinchi uchragan bankka bormang.
- Summa kichik bo‘lsa, mikroqarzlar yoki overdraftga qarang — talablar ko‘pincha yumshoqroq.
Boshqa odamning, masalan turmush o‘rtog‘ining prosrochkasi uchun rad javobi bo‘lishi mumkinmi
To‘g‘ridan-to‘g‘ri — yo‘q, har kimning o‘z kredit tarixi bor. Lekin kredit hamqarz oluvchi yoki kafolat bilan rasmiylashtirilsa, ikkinchi odamning prosrochkasi ham o‘zingizniki kabi hisobga olinadi.
— Biz ro‘yxatdan o‘tmaganmiz-ku, uning qarziga nima aloqasi bor? — Hamqarz oluvchi bo‘lmaguningizcha, aloqasi yo‘q. Kreditni ikkoviga rasmiylashtirsangiz, bank ikkalasiga birdan qaraydi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchisi — rad javobidan keyin sababini tushunmasdan, bir vaqtning o‘zida bir nechta bankka ariza berish. Ikkinchisi — prosrochkani yopib, lekin buni tasdiqlovchi ma’lumotnoma olmaslik, shu sababli tizimda qarz bir muddat faol bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Uchinchisi — overdraft yoki karta bo‘yicha bo‘lajak to‘lovni hisobga olmaslik — bank ularni ham majburiyat sifatida ko‘radi.
Qisqa javoblar
Boshqa bankda faol prosrochka bilan kredit olish mumkinmi
Deyarli mumkin emas: ko‘pchilik banklar qarz yopilmaguncha avtomatik rad etadi. Avval prosrochkani to‘liq yopish kerak.
Yopilgan prosrochka yangi kreditga ta’sir qiladimi
Ha, lekin unchalik qattiq emas: u tarixda qoladi, og‘irligi esa vaqt va yaxshi to‘lov intizomi bilan pasayadi.
Banklar bir-birining prosrochkasini ko‘radimi
Ha, banklar kredit byurosi orqali ma’lumot almashadi, shu sababli boshqa bankka murojaat qilib faol prosrochkani yashirib bo‘lmaydi.
Qarz yukini oldindan qanday bilish mumkin
Barcha joriy kredit va karta to‘lovlarini qo‘shib, rasmiy daromadga bo‘lish kerak — bank qaraydigan taxminiy foiz shu bo‘ladi.
Tasdiqlanish ehtimolini nima tezroq oshiradi
Qarzni to‘liq yopish va undan keyin bir necha oy tekis to‘lash — bank bo‘limidagi har qanday tushuntirishdan tezroq ishlaydi.
Qisqacha
- Boshqa bankdagi faol prosrochka deyarli kafolatlangan rad javobi beradi — avval qarzni yoping.
- Yopilgan prosrochka imkoniyatni kamaytiradi, lekin butunlay yo‘q qilmaydi, ayniqsa vaqt o‘tgan bo‘lsa.
- Qarz yuki oddiy hisoblanadi: to‘lovlar summasi daromadga bo‘linadi, mo‘ljal — uchdan bir qismdan oshmasin.
- Banklar bir-birining majburiyatlarini kredit byurosi orqali ko‘radi — faol qarzni yashirib bo‘lmaydi.
- Yangi arizadan oldin eski qarz yopilgani haqida ma’lumotnoma oling va bir nechta bankdagi shartlarni solishtiring.
