Ота-онадан кейин Чилонзордаги квартира учта акага тенг улушларда қолди. Квартирада кенжа ўғил оиласи билан қолди, икки катта ака эса умумий ҳисобга ҳар ой квитансия келаётганини кўриб, ўзлари у ерда бўлмаса ҳам тўлаш керакми, деб ҳайрон.
Бир нечта мулкдор ўртасида коммунал тўловларни қандай бўлиш керак? Қонун бўйича мулкни сақлаш мажбурияти барча мулкдорларда улушига мутаносиб — квартиранинг учдан бир қисми умумий уй эҳтиёжлари ва солиқларнинг ҳам учдан бир қисмини англатади, ким яшашидан қатъи назар. Ҳақиқий истеъмол учун тўлов — ёруғлик, газ, ҳисоблагич бўйича suv — эса ҳаммулкдорлар бошқача келишмаган бўлса, айнан фойдаланувчи киши зиммасида бўлгани мантиқий.
Умумий мулкни сақлаш ҳақида қонун нима дейди
Ҳар бир мулкдор умумий мулкни сақлаш харажатларида ўз улушига мутаносиб иштирок этиши шарт — бу яшаш фактига боғлиқ бўлмаган тўловларга тегишли: умумий уй эҳтиёжлари, мулк солиғи, капитал таъмирга бадаллар. «Мен яшамайман — тўламайман» деб келишиш ҳуқуқий нуқтаи назардан, алоҳида ёзма келишув бўлмаса, мумкин эмас. Ўхшаш воқеа бир нечта эгаси бор дачада ҳам бўлади — ундан фойдаланиш қоидаларини қариндошлар орасида дачани қандай бўлиш мақоласида кўриш мумкин.
Нимани келишув бўйича тақсимлаш мумкин
Жорий истеъмол — ҳисоблагич бўйича ҳисобланадиган нарса — ҳаммага тенг эмас, айнан фойдаланувчига юклаш мантиқийроқ. Қонун қаттиқ формула белгиламайди, ҳаммулкдорлар ўзлари келишишга ҳақли: яшовчи ҳисоблагичларни тўлиқ тўлайди, қолганлари — умумий уй эҳтиёжлари ва солиғидан ўз улушини. Таниш ҳолат: опа-сингиллар квартирани мерос қилиб олишган, бири ўз ярмини ижарага бериб пул олаётгани учун ҳисоблагичларни ўзи тўлайди, умумий уй эҳтиёжларини эса тенг бўлишади — оддий қоида баҳсларни олиб ташлади.
Қандай ҳисоблаш керак
Ҳар бир мулкдорнинг қатъий тўловлардаги улуши мулк улуши бўйича ҳисобланади: қатъий қаторлар суммаси мулкдорнинг улушига кўпайтирилади.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): учта ака квартирага тенг улушда эга, ҳар бирига учдан бир. Қатъий қаторлар — ойига 150 000 сўм. Ҳар бирининг улуши: 150 000 ÷ 3 = 50 000 сўм.
Иккинчи мисол: улушлар тенг бўлмаса — биттасида ярми, иккитасида чорак-чораги — ҳисоб худди шу улушлар бўйича боради. Худди шу 150 000 сўмда биринчиси 150 000 × 0,5 = 75 000 сўм, қолган иккитаси 150 000 × 0,25 = 37 500 сўмдан тўлайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Тенг улушдаги ҳисса (уч мулкдор) | қатъий сумма ÷ мулкдорлар сони | 150 000 ÷ 3 = ҳар бирига 50 000 сўм |
| Ярим улушли мулкдор ҳиссаси | қатъий сумма × улуш | 150 000 × 0,5 = 75 000 сўм |
| Чорак улушли мулкдор ҳиссаси | қатъий сумма × улуш | 150 000 × 0,25 = 37 500 сўм |
| Электр, газ, suv ҳисоблагичлари | одатда тўлиқ яшовчи тўлайди | ҳаммулкдорлар келишуви бўйича |
Бундай ҳисобни уй-жой бюджети калкуляторида олдиндан текшириш қулай, мулкдорлардан бири қолганларнинг улушини сотиб олмоқчи бўлса — ипотека шартларини кўриб чиқиш мантиқий.
Келишувни қандай расмийлаштириш керак
Йиғилиб, ким нима учун тўлашини очиқ гаплашиб олинг. Буни ёзма тарзда мустаҳкамланг — ҳеч бўлмаса чатда сана билан. Квитансияларни қабул қиладиган ва ойига бир марта қолганларга қанча ўтказиш кераклигини ёзадиган битта одамни белгиланг. Бу — моҳиятан оддий умумий пул ҳисоби, фақат қариндош-ҳаммулкдорлар орасида; ўхшаш тамойилни икки киши битта жадвалда пул ҳисобини қандай юритиш мақоласида ҳам кўриш мумкин — у учтага ҳам ишлайди. Кимдир кечиктирса нима бўлишини келишинг ва шароит ўзгарганда тартибни қайта кўринг.
Квартира ижарага берилса
Ҳаммулкдорлар квартирани бутунлай ижарага бериб даромадни бўлишса, аввал шу даромаддан коммунални чиқариб, қолганини улуш бўйича бўлиш мантиқий — ҳеч ким ўз чўнтагидан алоҳида тўламайди. Бу — исталган умумий ҳисобни бўлиш мантиқи билан бир хил, қисқача умумий ҳисобни қандай бўлиш мақоласида. Шунга ўхшаш квартиралар ижара нархини ижара эълонларида солиштириш мумкин.
Кўп учрайдиган хатолар
- Квартирада яшамайдиган мулкдор ҳеч нарсага қарздор эмас деб ҳисоблайди, улуши барибир қолади.
- Келишувни ёзишма билан ҳам мустаҳкамламайдилар, кейин ҳар ким уни ўзича эслайди.
- Тўловни битта мулкдорга топшириб, улушини ойлаб қоплашни унутадилар.
- Ҳисоблагичларни ҳаммага тенг бўлиб берадилар, гарчи биттаси фойдаланса ҳам.
- Шароит ўзгарганда келишувни қайта кўриб чиқмайдилар.
Қисқа жавоблар
Яшамайдиган мулкдор коммунал тўлаши шартми?
Ҳа, қатъий тўловлар бўйича у ўз улушига мутаносиб тўлайди, ҳатто йил давомида квартирада бўлмаган бўлса ҳам.
Мулкдорлардан бири яшаса, ҳисоблагичлар учун ким тўлайди?
Қонун буни қаттиқ тартибга солмайди, одатда ҳаммулкдорлар ҳақиқатда фойдаланувчи тўлашига келишиб олишади.
Мулкдорлардан бири тўлашдан бош торца нима қилиш керак?
Аввал ёзма эслатиш керак, ёрдам бермаса — мажбуриятни суд орқали тасдиқлаш мумкин, у қонун билан мустаҳкамланган.
Битта ҳисобни бир нечта мулкдорга бўлиш мумкинми?
Баъзи ҳолларда етказиб берувчи ҳисобларни улушларга мутаносиб алоҳида ҳисобларга бўлиши мумкин — буни етказиб берувчидан сўранг.
Квартира ижарага берилса коммунални қандай бўлиш керак?
Коммунални бўлишдан олдин ижара даромадидан тўлаш мантиқийроқ, ўз улушидан алоҳида эмас.
Расмий шартнома керакми?
Шарт эмас, лекин ёзма келишув — ҳатто сана билан оддий ёзишма ҳам — баҳсдан оғзаки ваъдаларга қараганда яхшироқ ҳимоя қилади.
Қисқача
- Қатъий тўловларни барча мулкдорлар улушга мутаносиб тўлайди, яшашдан қатъи назар.
- Ҳисоблагичларни айнан фойдаланувчига юклаш мантиқийроқ.
- Қонун бошқача келишишни тақиқламайди — келишувни ёзма мустаҳкамланг.
- Тўлов учун битта масъул ва қоплаш муддатини белгиланг.
- Квартира ижарага берилганда коммунални ижара даромадидан тўланг.
- Шароит ўзгарганда келишувни қайта кўринг.
