Нодира квартирасини сотди ва қолган суммани оғзаки келишувдан сўнг, ҳужжатлар рўйхатга олишга топширилишидан олдин нақд олди — икки кундан кейин харидор «фикрим ўзгарди» деб пулнинг бир қисмини қайтариб беришни сўради. Баҳслашишга ҳеч нарса йўқ эди: тўлиқ суммага расписка йўқ эди, пул қисмларга бўлиб берилган эди.
«Қолган суммани қачон тўлаш керак» деган савол қулайлик ҳақида эмас, балки битимнинг қайси лаҳзасида ким кўпроқ хавф остида қолиши ҳақида. Босқичма-босқич кўриб чиқамиз.
Квартира учун тўлов одатда қандай қисмлардан ташкил топади
Кўпинча тўлов икки-уч босқичда боради: нарх келишилганда задаток, кейин қолган сумма — нотариусда битим имзоланишидан олдин ёки ҳужжатлар рўйхатга олишга топширилгандан кейин, баъзан сумманинг бир қисми рўйхатга олиш якунлангандан кейин. Ўз пулингиз етмаса, қолган сумманинг бир қисмини истеъмол кредити билан ёпишади — шартларни турли банклардаги кредитлар орқали солиштириш мумкин.
Қолган суммани сотувчига қачон тўлаш хавфсизроқ
Харидор учун энг хавфсиз лаҳза — битим нотариусда имзоланиб, рўйхатга олишга топширилгандан кейин, лекин пулни нақд эмас, банк ўтказмаси орқали ёки рўйхатга олиш тасдиқлангандан кейингина очиладиган сейф орқали бериш яхшироқ. Сотувчи учун эса, аксинча, мулк ҳуқуқи ўтишидан олдин пулни олиш хавфсизроқ — акс ҳолда ҳам квартирасиз, ҳам тўловсиз қолиш хавфи бор.
Бу зиддият воситачи орқали ҳал қилинади: банк сейфи, аккредитив ёки нотариус олдида депозит — пул олдиндан жойлаштирилади, лекин фақат битим рўйхатга олинганда берилади.
Тўлов жадвалини олдиндан қандай ҳисоблаш
Формула оддий: қолган сумма = квартира нархи − аллақачон берилган задаток. Жадвални тақвим саналарига эмас, битим воқеаларига боғлаб ёзиш керак — шунда бир томоннинг кечикиши иккинчисини қийин аҳволга солмайди.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): квартира нархи 500 000 000 сўм, задаток — 20 000 000 сўм, қолган 480 000 000 сўм ҳужжатлар топширилган пайтда берилади. Битим банкдаги ипотека орқали бўлса, банк тасдиқлангандан кейин қолган суммани сотувчига ўзи ўтказади — харидорга фақат бошланғич тўлов керак бўлади.
| Тўлов босқичи | Қачон амалга ошади | Мисол |
|---|---|---|
| Задаток | Нарх келишилганда | 20 000 000 сўм |
| Бошланғич тўлов | Ипотека аризасидан олдин | Қолган сумманинг бир қисми, улушни банк белгилайди |
| Банкдан қолган сумма | Ипотека тасдиқлангандан кейин, рўйхатга олишда | Банк суммани тўғридан-тўғри сотувчига ўтказади |
| Нақд қолган сумма | Ҳужжатлар рўйхатга олишга топширилганда | 480 000 000 сўм банк ўтказмаси орқали |
Харидор қолган сумма учун муддат сўраса нима қилиш керак
Муддат чўзиш муаммо эмас, агар у ёзма қайд этилса: янги сана, жарима ва муддат яна бузилса задатокка нима бўлиши аниқ бўлиши керак. Ҳужжациз оғзаки муддат чўзиш задаток берган кафолатлардан воз кечиш демакдир.
Битим рўйхатга олинишидан олдин қолган суммани тўлиқ тўлаш керакми
Харидор учун бу энг хавфли вариант: пул берилган, лекин мулк ҳуқуқи ҳали расмийлаштирилмаган, ва сотувчи ҳужжатларидаги муаммолар туфайли рўйхатга олиш ўтмаслиги мумкин. Тўловнинг охирги қисми рўйхатга олиш тасдиқланиши билан бир вақтда ўтадиган қилиб бўлиш хавфсизроқ. Битим шубҳа уйғоца, квартира ва уйлар каталогидан бошқа вариант қидиришдан тортинманг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Қолган суммани распикасиз нақд тўлаш — баҳс чиқса тўлов фактини исботлашга ҳеч нарса йўқ. Рўйхатга олиш айбисиз кечикса нима бўлишини шартномада ёзмаслик — пул берилган, уй эса расман ҳали сизники эмас. «Сотиб олиш ёки кутиш»ни ҳисоб-китобсиз солиштириш — олдиндан ўз уйи ва ижара ўртасида қандай танлаш ҳақидаги мақолани ўқинг.
Қисқа жавоблар
Қолган суммани қачон тўлаш керак?
Энг хавфсизи — ҳужжатлар рўйхатга олишга топширилган пайтда, банк ўтказмаси ёки сейф орқали, нақд эмас.
Харидор ва сотувчи ўртасида қолган сумма ҳисоб-китобини қандай хавфсиз қилиш мумкин?
Нақд пул ўрнига тўлов мақсади кўрсатилган банк ўтказмасидан ёки рўйхатга олиш шартига боғлиқ сейфдан фойдаланинг.
Қолган сумма ипотека орқали келса нима бўлади?
Банк одатда рўйхатга олингандан кейин тасдиқланган суммани сотувчига ўзи ўтказади — харидор фақат бошланғич тўловни бериши керак.
Харидор кутишни сўраса нима қилиш керак?
Янги сана ва шартларни ёзма қайд этинг, акс ҳолда оғзаки муддат чўзиш задаток кафолатларини йўққа чиқаради.
Қисқача
- Тўлов одатда босқичларда боради: задаток, бошланғич тўлов, қолган сумма.
- Қолган суммани ҳужжатлар топширилган пайтда тўлаш хавфсизроқ, ундан олдин эмас.
- Ҳар қандай муддат чўзишни оғзаки эмас, сана ва шартлар билан ёзма қайд этинг.
- Катта тўловдан олдин ўз ҳисоб-китобларингизни қандай текшириш ҳақидаги мақолани ўқинг, суммани эса уй-жой калкулятори орқали тахмин қилинг.
