Nodira kvartirasini sotdi va qolgan summani og‘zaki kelishuvdan so‘ng, hujjatlar ro‘yxatga olishga topshirilishidan oldin naqd oldi — ikki kundan keyin xaridor «fikrim o‘zgardi» deb pulning bir qismini qaytarib berishni so‘radi. Bahslashishga hech narsa yo‘q edi: to‘liq summaga raspiska yo‘q edi, pul qismlarga bo‘lib berilgan edi.
«Qolgan summani qachon to‘lash kerak» degan savol qulaylik haqida emas, balki bitimning qaysi lahzasida kim ko‘proq xavf ostida qolishi haqida. Bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.
Kvartira uchun to‘lov odatda qanday qismlardan tashkil topadi
Ko‘pincha to‘lov ikki-uch bosqichda boradi: narx kelishilganda zadatok, keyin qolgan summa — notariusda bitim imzolanishidan oldin yoki hujjatlar ro‘yxatga olishga topshirilgandan keyin, ba’zan summaning bir qismi ro‘yxatga olish yakunlangandan keyin. O‘z pulingiz yetmasa, qolgan summaning bir qismini iste’mol krediti bilan yopishadi — shartlarni turli banklardagi kreditlar orqali solishtirish mumkin.
Qolgan summani sotuvchiga qachon to‘lash xavfsizroq
Xaridor uchun eng xavfsiz lahza — bitim notariusda imzolanib, ro‘yxatga olishga topshirilgandan keyin, lekin pulni naqd emas, bank o‘tkazmasi orqali yoki ro‘yxatga olish tasdiqlangandan keyingina ochiladigan seyf orqali berish yaxshiroq. Sotuvchi uchun esa, aksincha, mulk huquqi o‘tishidan oldin pulni olish xavfsizroq — aks holda ham kvartirasiz, ham to‘lovsiz qolish xavfi bor.
Bu ziddiyat vositachi orqali hal qilinadi: bank seyfi, akkreditiv yoki notarius oldida depozit — pul oldindan joylashtiriladi, lekin faqat bitim ro‘yxatga olinganda beriladi.
To‘lov jadvalini oldindan qanday hisoblash
Formula oddiy: qolgan summa = kvartira narxi − allaqachon berilgan zadatok. Jadvalni taqvim sanalariga emas, bitim voqealariga bog‘lab yozish kerak — shunda bir tomonning kechikishi ikkinchisini qiyin ahvolga solmaydi.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): kvartira narxi 500 000 000 so‘m, zadatok — 20 000 000 so‘m, qolgan 480 000 000 so‘m hujjatlar topshirilgan paytda beriladi. Bitim bankdagi ipoteka orqali bo‘lsa, bank tasdiqlangandan keyin qolgan summani sotuvchiga o‘zi o‘tkazadi — xaridorga faqat boshlang‘ich to‘lov kerak bo‘ladi.
| To‘lov bosqichi | Qachon amalga oshadi | Misol |
|---|---|---|
| Zadatok | Narx kelishilganda | 20 000 000 so‘m |
| Boshlang‘ich to‘lov | Ipoteka arizasidan oldin | Qolgan summaning bir qismi, ulushni bank belgilaydi |
| Bankdan qolgan summa | Ipoteka tasdiqlangandan keyin, ro‘yxatga olishda | Bank summani to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotuvchiga o‘tkazadi |
| Naqd qolgan summa | Hujjatlar ro‘yxatga olishga topshirilganda | 480 000 000 so‘m bank o‘tkazmasi orqali |
Xaridor qolgan summa uchun muddat so‘rasa nima qilish kerak
Muddat cho‘zish muammo emas, agar u yozma qayd etilsa: yangi sana, jarima va muddat yana buzilsa zadatokka nima bo‘lishi aniq bo‘lishi kerak. Hujjatsiz og‘zaki muddat cho‘zish zadatok bergan kafolatlardan voz kechish demakdir.
Bitim ro‘yxatga olinishidan oldin qolgan summani to‘liq to‘lash kerakmi
Xaridor uchun bu eng xavfli variant: pul berilgan, lekin mulk huquqi hali rasmiylashtirilmagan, va sotuvchi hujjatlaridagi muammolar tufayli ro‘yxatga olish o‘tmasligi mumkin. To‘lovning oxirgi qismi ro‘yxatga olish tasdiqlanishi bilan bir vaqtda o‘tadigan qilib bo‘lish xavfsizroq. Bitim shubha uyg‘otsa, kvartira va uylar katalogidan boshqa variant qidirishdan tortinmang.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Qolgan summani raspikasiz naqd to‘lash — bahs chiqsa to‘lov faktini isbotlashga hech narsa yo‘q. Ro‘yxatga olish aybisiz kechiksa nima bo‘lishini shartnomada yozmaslik — pul berilgan, uy esa rasman hali sizniki emas. «Sotib olish yoki kutish»ni hisob-kitobsiz solishtirish — oldindan o‘z uyi va ijara o‘rtasida qanday tanlash haqidagi maqolani o‘qing.
Qisqa javoblar
Qolgan summani qachon to‘lash kerak?
Eng xavfsizi — hujjatlar ro‘yxatga olishga topshirilgan paytda, bank o‘tkazmasi yoki seyf orqali, naqd emas.
Xaridor va sotuvchi o‘rtasida qolgan summa hisob-kitobini qanday xavfsiz qilish mumkin?
Naqd pul o‘rniga to‘lov maqsadi ko‘rsatilgan bank o‘tkazmasidan yoki ro‘yxatga olish shartiga bog‘liq seyfdan foydalaning.
Qolgan summa ipoteka orqali kelsa nima bo‘ladi?
Bank odatda ro‘yxatga olingandan keyin tasdiqlangan summani sotuvchiga o‘zi o‘tkazadi — xaridor faqat boshlang‘ich to‘lovni berishi kerak.
Xaridor kutishni so‘rasa nima qilish kerak?
Yangi sana va shartlarni yozma qayd eting, aks holda og‘zaki muddat cho‘zish zadatok kafolatlarini yo‘qqa chiqaradi.
Qisqacha
- To‘lov odatda bosqichlarda boradi: zadatok, boshlang‘ich to‘lov, qolgan summa.
- Qolgan summani hujjatlar topshirilgan paytda to‘lash xavfsizroq, undan oldin emas.
- Har qanday muddat cho‘zishni og‘zaki emas, sana va shartlar bilan yozma qayd eting.
- Katta to‘lovdan oldin o‘z hisob-kitoblaringizni qanday tekshirish haqidagi maqolani o‘qing, summani esa uy-joy kalkulyatori orqali taxmin qiling.
