Фарҳод маҳалладошига тилхат асосида икки миллион сўм қарз берган эди, ярим йилдан кейин унинг тўсатдан вафот этганини билди. Қарз ўз-ўзидан кечирилмайди, лекин қўнғироқ қиладиган одам йўқ. Бундай ҳолатда қарз берувчи кимга мурожаат қилиши керак?
Вафот этган одамнинг қарзи йўқолмайди — у мол-мулк билан бирга меросхўрларга ўтади, лекин улар фақат олган мероси қиймати чегарасида жавобгар бўлишади (Фуқаролик кодексининг 1156-моддаси). Қарз берувчи тўғридан-тўғри қариндошларга даъво билан эмас, мерос очилган жой — вафот этганнинг охирги доимий яшаш жойи — бўйича нотариусга мурожаат қилиши керак.
Қарздор вафот эца, кимга мурожаат қилиш керак
Биринчи навбатда — вафот этганнинг яшаш жойи бўйича мерос ишини юритувчи нотариусга. У ким меросга кираётгани ва гувоҳнома қачон берилишини билади — одатда мерос очилган кундан олти ой ўтгач. Талабни нотариусга ёзма билдиринг, тилхат ёки бошқа далилларни илова қилиб — шунда меросхўрлар мол-мулк тақсимланмасдан олдин қарз ҳақида билиб қолади.
Меросхўрлар қай чегарада жавобгар
Меросхўрлар вафот этганнинг қарзлари бўйича фақат ўзларига теккан мол-мулк қиймати чегарасида тўлайди, ундан ортиғини ўз шахсий мол-мулки билан тўламайди (ФК 1156-модда). Меросхўр бир нечта бўлса, улар биргаликда жавобгар, ҳар бири ўз улуши чегарасида. Мерос оз, қарз катта бўлса, фақат қарзнинг бир қисмини қайтариб олиш мумкин бўлади.
Қандай ҳисоблаш: ҳақиқатда қанча олиш мумкин
Формула шундай: қайтариладиган сумма = икки сондан кичиги — қарз суммаси ёки муайян меросхўрнинг мерос улуши қиймати.
1-мисол: қарз 2 000 000 сўм, вафот этганда 15 000 000 сўмлик мерос бор эди, у икки фарзандга тенг бўлинди. Ҳар бирининг улуши — 7 500 000 сўм, бу қарзни тўлиқ қайтариш учун етарли. 2-мисол: қарз 5 000 000 сўм, мерос эса қиймати тахминан 800 000 сўм бўлган эски мопед. Меросхўрлар шу сумма чегарасида жавобгар, қолганини ундириб олишнинг иложи йўқ.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Меросхўр улуши | Мерос қиймати навбат бўйича меросхўрлар орасида бўлинади | 15 000 000 сўм иккига — ҳар бирига 7 500 000 сўм |
| Жавобгарлик чегараси | Меросхўр ўз улушидан ортиқ тўламайди | қарз 2 000 000 < ulush 7 500 000 — to‘liq to‘lanadi |
| Мерос оз бўлса | Фақат мол-мулк қиймати чегарасида ундирилади | қарз 5 000 000, мерос 800 000 — кўпи билан 800 000 қайтади |
Меросхўрлар тўлашдан бош торца, нима қилиш керак
Меросхўрлар меросга кирган, лекин қарзни ўз ихтиёри билан қайтармаса, қарз берувчи фуқаролик судига меросхўрларга қарши даъво билан мурожаат қилиши мумкин — қарз далиллари ва қабул қилинган мерос ҳақидаги маълумотлар билан. Гувоҳнома ҳали олинмаган бўлса, нотариусни ҳам хабардор қилинг — шунда тақсимлашда ҳисобга олинади.
Ким ҳақ: низони таҳлил қиламиз
Одатий ҳолат: Фарҳодда икки миллионлик тилхат бор, лекин вафот этган қўшнининг ўғли — меросдан воз кечганман, тўлайдиган нарса йўқ, дейди. У ҳақми?
Бу ерда меросхўр меросни ҳақиқатда ёки расман қабул қилганми, шу ҳал қилади. У нотариусда расман воз кечган бўлса — воз кечишни қайтариб бўлмайди, ундан қарз ундирилмайди. Лекин у вафот этганнинг мол-мулкидан фойдаланса — уйида яшаса, машинасида юрса — бу меросни ҳақиқатда қабул қилиш ҳисобланиши мумкин, ва у шу улуш чегарасида жавобгар бўлади. Бундай тафсилотларни нотариус ёки юрист аниқлаштиради.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Нотариусни четлаб, тўғридан-тўғри қариндошларга даъво билан боришади.
- Олти ой ўтгунча нотариусга билдирмай жим кутишади — мерос бу қарзсиз тақсимланиши мумкин.
- Мерос қийматидан ортиқ сумма талаб қилишади — меросхўр шу чегарада жавобгар.
Қисқа жавоблар
Қарздор вафот эца, кимга мурожаат қилиш керак?
Вафот этганнинг охирги яшаш жойи бўйича нотариусга — у мерос ишини юритади ва меросхўрлар доирасини билади.
Қарз меросхўрларга тўлиқ ўтадими?
Ўтади, лекин меросхўрлар фақат олган мерос қиймати чегарасида жавобгар, ўз бутун мол-мулки билан эмас.
Меросхўр бир нечта бўлса-чи?
Улар биргаликда жавобгар, ҳар бири ўз мерос улуши чегарасида.
Меросдан воз кечган меросхўрдан қарз ундириш мумкинми?
Йўқ — меросдан воз кечган одам меросхўр ҳисобланмайди ва вафот этганнинг қарзлари учун жавобгар эмас.
Мерос ҳали расмийлаштирилмаган бўлса нима қилиш керак?
Нотариусга ёзма талаб билдиринг — шунда қарз мерос ҳуқуқи гувоҳномаси берилганда ҳисобга олинади, ва олти ойлик умумий муддатни кутинг.
Қисқача
- Вафот этганнинг қарзи меросхўрларга ўтади, лекин мерос қиймати чегарасида (ФК 1156-модда).
- Биринчи навбатда вафот этганнинг яшаш жойи бўйича нотариусга мурожаат қилинг, қариндошларга тўғридан-тўғри эмас.
- Бир нечта меросхўр биргаликда, ҳар бири ўз улуши чегарасида жавобгар.
- Меросдан воз кечган меросхўр вафот этганнинг қарзлари учун жавобгар эмас.
- Меросхўрлар ўз ихтиёри билан тўламаса — кейинги қадам далиллар билан судга даъво.
- Мерос расмийлаштирилаётганда пул ҳозир керак бўлса, пул бўлими бўлимида шартларни солиштиринг, қисқа микрозайм ёки истеъмол кредити расмийлаштиринг; мерос ишлари бўйича юридик ёрдамни хизматлар бўлимидан топинг.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
