Farhod mahalladoshiga tilxat asosida ikki million so‘m qarz bergan edi, yarim yildan keyin uning to‘satdan vafot etganini bildi. Qarz o‘z-o‘zidan kechirilmaydi, lekin qo‘ng‘iroq qiladigan odam yo‘q. Bunday holatda qarz beruvchi kimga murojaat qilishi kerak?
Vafot etgan odamning qarzi yo‘qolmaydi — u mol-mulk bilan birga merosxo‘rlarga o‘tadi, lekin ular faqat olgan merosi qiymati chegarasida javobgar bo‘lishadi (Fuqarolik kodeksining 1156-moddasi). Qarz beruvchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarindoshlarga da'vo bilan emas, meros ochilgan joy — vafot etganning oxirgi doimiy yashash joyi — bo‘yicha notariusga murojaat qilishi kerak.
Qarzdor vafot etsa, kimga murojaat qilish kerak
Birinchi navbatda — vafot etganning yashash joyi bo‘yicha meros ishini yurituvchi notariusga. U kim merosga kirayotgani va guvohnoma qachon berilishini biladi — odatda meros ochilgan kundan olti oy o‘tgach. Talabni notariusga yozma bildiring, tilxat yoki boshqa dalillarni ilova qilib — shunda merosxo‘rlar mol-mulk taqsimlanmasdan oldin qarz haqida bilib qoladi.
Merosxo‘rlar qay chegarada javobgar
Merosxo‘rlar vafot etganning qarzlari bo‘yicha faqat o‘zlariga tekkan mol-mulk qiymati chegarasida to‘laydi, undan ortig‘ini o‘z shaxsiy mol-mulki bilan to‘lamaydi (FK 1156-modda). Merosxo‘r bir nechta bo‘lsa, ular birgalikda javobgar, har biri o‘z ulushi chegarasida. Meros oz, qarz katta bo‘lsa, faqat qarzning bir qismini qaytarib olish mumkin bo‘ladi.
Qanday hisoblash: haqiqatda qancha olish mumkin
Formula shunday: qaytariladigan summa = ikki sondan kichigi — qarz summasi yoki muayyan merosxo‘rning meros ulushi qiymati.
1-misol: qarz 2 000 000 so‘m, vafot etganda 15 000 000 so‘mlik meros bor edi, u ikki farzandga teng bo‘lindi. Har birining ulushi — 7 500 000 so‘m, bu qarzni to‘liq qaytarish uchun yetarli. 2-misol: qarz 5 000 000 so‘m, meros esa qiymati taxminan 800 000 so‘m bo‘lgan eski moped. Merosxo‘rlar shu summa chegarasida javobgar, qolganini undirib olishning iloji yo‘q.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol |
|---|---|---|
| Merosxo‘r ulushi | Meros qiymati navbat bo‘yicha merosxo‘rlar orasida bo‘linadi | 15 000 000 so‘m ikkiga — har biriga 7 500 000 so‘m |
| Javobgarlik chegarasi | Merosxo‘r o‘z ulushidan ortiq to‘lamaydi | qarz 2 000 000 < ulush 7 500 000 — to‘liq to‘lanadi |
| Meros oz bo‘lsa | Faqat mol-mulk qiymati chegarasida undiriladi | qarz 5 000 000, meros 800 000 — ko‘pi bilan 800 000 qaytadi |
Merosxo‘rlar to‘lashdan bosh tortsa, nima qilish kerak
Merosxo‘rlar merosga kirgan, lekin qarzni o‘z ixtiyori bilan qaytarmasa, qarz beruvchi fuqarolik sudiga merosxo‘rlarga qarshi da'vo bilan murojaat qilishi mumkin — qarz dalillari va qabul qilingan meros haqidagi ma'lumotlar bilan. Guvohnoma hali olinmagan bo‘lsa, notariusni ham xabardor qiling — shunda taqsimlashda hisobga olinadi.
Kim haq: nizoni tahlil qilamiz
Odatiy holat: Farhodda ikki millionlik tilxat bor, lekin vafot etgan qo‘shnining o‘g‘li — merosdan voz kechganman, to‘laydigan narsa yo‘q, deydi. U haqmi?
Bu yerda merosxo‘r merosni haqiqatda yoki rasman qabul qilganmi, shu hal qiladi. U notariusda rasman voz kechgan bo‘lsa — voz kechishni qaytarib bo‘lmaydi, undan qarz undirilmaydi. Lekin u vafot etganning mol-mulkidan foydalansa — uyida yashasa, mashinasida yursa — bu merosni haqiqatda qabul qilish hisoblanishi mumkin, va u shu ulush chegarasida javobgar bo‘ladi. Bunday tafsilotlarni notarius yoki yurist aniqlashtiradi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Notariusni chetlab, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarindoshlarga da'vo bilan borishadi.
- Olti oy o‘tguncha notariusga bildirmay jim kutishadi — meros bu qarzsiz taqsimlanishi mumkin.
- Meros qiymatidan ortiq summa talab qilishadi — merosxo‘r shu chegarada javobgar.
Qisqa javoblar
Qarzdor vafot etsa, kimga murojaat qilish kerak?
Vafot etganning oxirgi yashash joyi bo‘yicha notariusga — u meros ishini yuritadi va merosxo‘rlar doirasini biladi.
Qarz merosxo‘rlarga to‘liq o‘tadimi?
O‘tadi, lekin merosxo‘rlar faqat olgan meros qiymati chegarasida javobgar, o‘z butun mol-mulki bilan emas.
Merosxo‘r bir nechta bo‘lsa-chi?
Ular birgalikda javobgar, har biri o‘z meros ulushi chegarasida.
Merosdan voz kechgan merosxo‘rdan qarz undirish mumkinmi?
Yo‘q — merosdan voz kechgan odam merosxo‘r hisoblanmaydi va vafot etganning qarzlari uchun javobgar emas.
Meros hali rasmiylashtirilmagan bo‘lsa nima qilish kerak?
Notariusga yozma talab bildiring — shunda qarz meros huquqi guvohnomasi berilganda hisobga olinadi, va olti oylik umumiy muddatni kuting.
Qisqacha
- Vafot etganning qarzi merosxo‘rlarga o‘tadi, lekin meros qiymati chegarasida (FK 1156-modda).
- Birinchi navbatda vafot etganning yashash joyi bo‘yicha notariusga murojaat qiling, qarindoshlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri emas.
- Bir nechta merosxo‘r birgalikda, har biri o‘z ulushi chegarasida javobgar.
- Merosdan voz kechgan merosxo‘r vafot etganning qarzlari uchun javobgar emas.
- Merosxo‘rlar o‘z ixtiyori bilan to‘lamasa — keyingi qadam dalillar bilan sudga da'vo.
- Meros rasmiylashtirilayotganda pul hozir kerak bo‘lsa, pul bo‘limi bo‘limida shartlarni solishtiring, qisqa mikrozaym yoki iste'mol krediti rasmiylashtiring; meros ishlari bo‘yicha yuridik yordamni xizmatlar bo‘limidan toping.
Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda yechim hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki yuristga ko‘rsating.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
