Квартира сотиб олаётганда қандай савдолашиш керак — энг кўп пул йўқотиладиган савол шу. Одамлар савдолаша олмагани учун эмас, балки савдони тайёргарликсиз, кўрикнинг ўзида бошлагани ва биринчи сўзидаёқ квартира қанчалик ёққанини билдириб қўйгани учун.
Савдолашиш — нарх устида тортишув эмас. Бу шундай суҳбатки, сизнинг қўлингизда рақамлар, сотувчида эса фақат қимматроққа сотиш истаги. Рақам билан келган одам суҳбатни бошқаради.
Биринчи кўрикдан олдин нима қилиш керак
Тайёргарлик бир кечага олади, фойдаси эса ҳақиқий пул билан ўлчанади.
Аввал солиштириш учун асос йиғинг. Квартира сотуви эълонларини очиб, ўхшаш ўнтасини ёзиб олинг: шу туман, шу майдон, шу қават ва шу ҳолат. Шаҳар бўйича ўртача эмас, айнан ўхшаши. Шунда оралиқни кўрасиз ва квартира арзонми ёки бозордан юқори турибдими, дарров биласиз.
Кейин эълон қанча вақтдан бери турганига қаранг. Янги бўлса, уй эгаси ҳали ўз нархига ишонади. Уч-тўрт ой қимирламаса, у чарчаган ва ҳар бир қўнғироқни ютуқ деб билади. Туман бўйича умумий кайфиятни тушуниш учун кўчмас мулк бўлимига ҳам кириб чиқинг.
Учинчиси: ўзингизнинг юқори чегарангизни белгиланг. «Банк қанча беради» эмас, «мен шу квартирага қанча тўлашга тайёрман». Чегара кўрикдан олдин ёзиб қўйилади, чунки кўрикдан кейин у хоинона ўсади.
Савдо далиллари нимадан иборат
«Қиммат экан» деб тортишишдан фойда йўқ. Иккала томон ҳам кўриб турадиган аниқ нарсалар ишлайди.
- Ўхшаш эълонлар арзонроқ. Энг кучли далил. Телефондаги учта вариантни кўрсацангиз кифоя.
- Ҳолати. Сим, дераза, санузел, пол — ҳар бири бўйича иш рўйхати ва сумма билан.
- Қават ва уй. Биринчи ва охирги қават, лифт йўқлиги, йўл шовқини.
- Ҳужжатлар. Коммунал қарз, рўйхатда турган қариндошлар, рухсациз ўзгартириш, меросхўрлари тўлиқ эмас мерос — буларнинг ҳаммаси сизнинг хавфингиз ва вақтингиз.
- Битим муддати. Пулингиз тайёр, сотувчига эса шошилинч бўлса, бу чегирмага арзийди.
Ҳужжатларда нимани текшириш кераклиги квартира сотиб олишдан олдин қайси ҳужжатларни текшириш керак материалида йиғилган. Топилган ҳар қандай муаммо — ё воз кечиш сабаби, ё нархни туширишнинг қонуний асоси.
Кўрикда нима дейиш керак
Кўрикдаги асосий қоида — нархни биринчи бўлиб айтмаслик ва завқни кўрсатмаслик. Уй эгаси юзни сиз ўйлагандан яхшироқ ўқийди.
Ўзингизни босиқ тутинг. Айни пайтда маълумот ҳам йиғадиган саволларни беринг: «Сотаётганингизга кўп бўлдими?», «Нега кўчяпсиз?», «Кимдир нарх айтдими?», «Савдо борми?». Жавоблар сизга ошхонани кўришдан кўра кўпроқ нарса айтади.
Эътирозларни хотиржам айтинг: «бу ерда сим алмашади», «деразалар ёғоч», «метрога эълондагидан узоқроқ экан». Сотувчи ҳимояга ўтиб кетмаслиги керак.
Тортишувдан яхшироқ ишлайдиган гап: «Квартира бизга тўғри келади, лекин бу нархни кўтара олмаймиз. Бизнинг энг юқоримиз — шунча, пул тайёр». Кейин жим туринг. Сукунатни деярли ҳар доим сотувчи тўлдиради.
Ўз нархингизни қачон айтасиз
Биринчи кўрикда эмас. Аввал яна икки-учта квартирани кўринг, кейин қайтиб боринг. Иккинчи ташрифнинг ўзи жиддийлигингизни билдиради, айни пайтда пул билан югуриб келмаётганингизни ҳам.
Битта рақам айтинг, оралиқ эмас. Оралиқни сотувчи фақат юқори четидан эшитади. Ва рақамни сабабга боғланг: «чегирма беринг» эмас, «қувур, дераза ва электрга шунча кетади, шунинг учун биз шу суммага тайёрмиз».
Рад жавоб бўлса, тортишманг. Телефонингизни қолдиринг: ўйлаб кўринг, пул бор, бир ҳафта кутамиз. Бу кўпинча бир ойдан кейин натижа беради. Тўлов кучингизга ярайдими, буни уй-жой нархи калкуляторида олдиндан чамаланг.
Воситачи билан қандай ишлаш керак
Воситачи битимдан фоиз олади, шунинг учун унга битим керак, сиз учун энг паст нарх эмас. Бу уни душман қилмайди — шунчаки ёдда турсин.
Комиссияни ким тўлашини тўғридан тўғри сўранг: сотувчими, сизми ёки тенг бўласизми. Нархингизни уй эгасига етказганини текширинг; «эгаси рози бўлмайди» дегани кўпинча унинг ўз тахмини. Имкон бўлса, мулкдорнинг ўзи билан учрашинг.
Ҳужжатларни ва эгасининг ўзини кўрмасдан туриб, «сотувдан олиб қўямиз» деган олдиндан тўловга рози бўлманг. Ҳисоб-китобни хавфсиз қилиш йўллари эълон бўйича хавфсиз битим мақоласида ёзилган.
Савдода нима қилиш мумкин эмас
| Хато | Нима билан тугайди |
|---|---|
| Уй эгаси олдида квартирани мақташ | Чегирма умуман бўлмайди |
| Кўрикда нархни биринчи айтиш | Савдони ўз юқори чегарангиздан бошлайсиз |
| Квартирани ва эгасини ерга уриш | Одам қайсарлик қилади |
| Уятга қолгудек паст нарх айтиш | Сизни жиддий қабул қилишмайди |
| Ҳужжациз олдиндан тўлов бериш | Пулингиз хавф остида |
| Оғзаки келишиб қўя қолиш | Нотариус олдида нарх кўтарилади |
Ипотека ҳақида алоҳида: банк билан олаётган бўлсангиз, буни биринчи дақиқада ҳам, энг охирида ҳам айтманг. Баъзи сотувчилар кечикишдан қўрқади, бошқалари учун эса пулнинг текширилгани муҳим. Банк шартларини олдиндан уй-жой ипотекаси бўлимида солиштириб қўйсангиз, муддатни ишонч билан айтасиз.
Савдо деярли бефойда бўладиган ҳолатлар
Чегирма кутмайдиган ҳолатлар ҳам бор: камдан-кам сотувга чиқадиган уй, кеча қўйилган ва кўрикка навбат турган эълон, нархи бозордан пастга қўйилган таклиф.
Алоҳида мавзу — ким ошди савдоси: у ерда нарх пастга эмас, юқорига қараб боради ва қоидалар бошқача. Бу қандай ишлаши уй-жой ауксиони қандай ишлайди материалида, лотларнинг ўзи эса кўчмас мулк ауксиони бўлимида.
Кўп учрайдиган хатолар
- Ўхшаш вариантларни кўрмай савдолашиш: солиштириш асосисиз ҳар қандай нарх нормалдек туюлади.
- Квартирага ошиқ бўлиб, буни айтиб қўйиш. Ҳис-туйғу пулга тушади.
- Кўрикдан олдин телефонда савдолашиш. Эгаси «келиб кўринг» дейди, сизда эса далил қолмайди.
- Сабабсиз чегирма сўраш. Асоссиз сўров таклиф эмас, дағаллик бўлиб эшитилади.
- Сукунатдан қўрқиш. Нархингиздан кейинги жимлик сизнинг фойдангизга ишлайди.
Қисқа жавоблар
Квартира нархини қанчага тушириш мумкин
Ягона рақам йўқ: ҳаммаси нарх қанчалик ошириб қўйилганига, эълон қанча турганига ва квартира ҳолатига боғлиқ. Фоизга эмас, ўхшаш эълонлар билан фарққа қаранг.
Ўз нархини қачон айтган маъқул
Иккинчи кўрикдан кейин, бошқа вариантларни кўриб, туман бўйича оралиқни билганингизда. Биринчи кўрикда тингланг ва сўранг. Ўз рақамингизни бир марта, хотиржам ва асос билан айтинг.
Ипотекага олаётганимни айтиш керакми
Яшириш шарт эмас, лекин шундан бошлаш ҳам керак эмас. Битим муддати ҳақида гап кетганда айтинг ва пул банк томонидан тасдиқланганини тушунтиринг. Тахминий муддатни банкдан олдиндан билиб қўйинг.
Воситачи орқали савдолашса бўладими
Бўлади, лекин таклифингизни уй эгасига етказаётганини текширинг. Ҳеч бўлмаса бир марта мулкдор билан ўзингиз гаплашинг. Комиссияни ким тўлашини ҳам аниқланг.
Сотувчи нархни туширмаса нима қилиш керак
Контактингизни қолдиринг ва таклиф қанча муддат кучда туришини айтинг. Бошқа вариантларни кўришда давом этинг — фикрингиздан қайтмасликнинг энг яхши йўли шу. Қўнғироқлар оқими пасайганда сотувчиларнинг бир қисми ўзи қайтиб қўнғироқ қилади.
Қисқача
- Олдиндан тайёрланинг: ўхшаш ўнта эълон ҳар қандай рақамингизга асос беради.
- Кўрикда нархни биринчи айтманг ва завқингизни кўрсатманг.
- Ҳар бир далил аниқ бўлсин: ҳолат, қават, ҳужжатлар, битим муддати.
- Ўз рақамингизни бир марта, асос билан айтинг ва жим туринг.
- Ҳужжатларни текширмай ва мулкдорни кўрмай олдиндан тўлов берманг.
