Дилноза эри билан Юнусободда уй сотиб олишди — таъмир ёқди, нарх ёқди. Кўчиб ўтишдан бир ой ўтгач, ошхонада обой кўчиб тушди: ортида фундаментдан деразагача кетган ёриқ бор эди, кўргазмадан олдин бекитиб қўйилган экан. Деворни таъмирлаш уй нархидаги тежамдан қимматга тушди.
Деворлар билан бирга бегона муаммони сотиб олмаслик учун уйни сотиб олишдан олдин қандай текшириш керак? Фундамент ва деворларни ёриқларга, томни оқишга текширинг, уй ва участка ҳужжатларини алоҳида-алоҳида кўринг, муҳандислик тизимларини — ёруғлик, suv, канализацияни — сотувчи сўзига эмас, ишлашида текширинг. Ҳар бир банд текширув рўйхатида ўз қаторига лойиқ, «уй яхши» деган умумий таассуротга эмас.
Аввало нимага қараш ва сотувчидан нимани тўғридан-тўғри сўраш кераклигини тартиб билан кўриб чиқамиз.
Фундамент ва деворлар — нимага қараш керак
Девордаги ёриқлар зарарсиз — чўкиш натижасида пайдо бўлган — ва хавфли, фундаментдан ўтувчи бўлиши мумкин. Уларни кўз билан ажратиш қийин, шунинг учун озгина шубҳа бўлса ҳам капалак пулидан олдин, кейин эмас, мутахассисни жалб қилинг. Бир жойда янги шпаклёвка ёки янги обой, қолган деворлар эски тургани ҳолда — нима яширилганини тўғридан-тўғри сўрашга сабаб.
— Нега фақат шу девор бўялган? — Шунчаки, озгина янгиладик, — одатий жавоб, шундан кейин айнан шу жойни яқиндан кўришни талаб қилган маъқул.
Том, чордоқ ва намлик излари
Чордоқ ва юқори қават шифтларини доғ ва изларга текширинг — бу оқишнинг узоқ вақт ниқоблаб бўлмайдиган энг ҳалол изи. Агар уй фақат қуруқ ҳавода кўрсатилса, бу тасодиф эмас: шифтдаги излар ёмғирда анча яхши кўринади.
Уй ва участка ҳужжатлари — алоҳида
Уй ва унинг остидаги ер турли шартларда расмийлаштирилган бўлиши мумкин, сотувчи иккала обект ҳужжатларини ҳам кўрсатиши шарт. Ҳужжатлардаги уй майдони ҳақиқатда кўрган нарсангизга мос келишини, шу жумладан қўшимча қурилмаларни ҳам, текширинг — улар баъзан ҳужжациз қуриб қўйилади ва расман «мавжуд эмас» ҳисобланади. Битимдан кейин ҳужжатларни сақлаш ва тиклаш тартиби квартира ҳужжатларини йўқотиб қўйсангиз нима қилиш керак мақоласидагига ўхшайди.
Муҳандислик тизимлари — ишлашида текширинг
Сотувчидан сизнинг олдингизда бир нечта нуқтада сувни тўлиқ қувватда очинг, ҳожатхонада сувни босинг, барча хона ва розеткаларда ёруғликни ёқинг, газ ёки электр қозонини ишга туширсин деб сўранг. Бу ўн беш дақиқа вақт олади ва нима ишлаб, нима «уланган, лекин ўтган ойда ишдан чиққан»лигини дарҳол кўрсатади.
Шундай ҳолат тез-тез учрайди: электр симлари ва қувурлар янги таъмир ортига яширинади, эски, эскирган тизим ҳақида фақат биринчи жиддий кучланиш сакраши ёки қишда тиқилиб қолгандан кейин, таъмирлаш қийин ва қиммат бўлганда билиб қолишади.
Сотиб олишнинг ҳақиқий нархини қандай ҳисоблаш керак
Формула: уйнинг ҳақиқий нархи = эълондаги нарх + кўрикда аниқланган мажбурий таъмир нархи. Ёриқли ёки том оқадиган уй албатта ёмон харид эмас — лекин унинг нархи идеал уй нархига эмас, таъмирга мос келиши керак.
1-мисол (рақамлар шартли, ўз сметангизни қўйинг): уй 900 000 000 сўмга сўраляпти, кўрикда том оқиши топилди, таъмири 40 000 000 сўмга баҳоланди. Музокара учун ҳақиқий нарх — 900 000 000 − 40 000 000 = 860 000 000 сўм, айнан шу рақамдан савдолашиш керак.
2-мисол: бошқа уй 850 000 000 сўмга сўраляпти, лекин симлар эски ва тўлиқ алмаштиришни талаб қилади — электр сметаси 25 000 000 сўм. 850 000 000 − 25 000 000 = 825 000 000 сўм — бошланғич нарх унчалик паст бўлмаса-да, бошқа шартлар тенг бўлганда бу вариант биринчисидан фойдалироқ бўлиши мумкин.
| Нима текширамиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Девордаги ёриқлар | кўрик + шубҳада мутахассис | ўтказувчи — нархдан айирилади, чўкиш — меъёр |
| Том ва чордоқ | шифтларни доғга текшириш | том таъмири ≈ 40 000 000 |
| Симлар ва қувурлар | кўрикда ҳаммасини ёқиб кўриш | симларни алмаштириш ≈ 25 000 000 |
| Ҳақиқий нарх | эълон нархи − таъмир нархи | 900 000 000 − 40 000 000 = 860 000 000 |
Кўп учрайдиган хатолар
- Уйни бир марта, яхши ҳавода кўришади ва умумий таассуротга ишонишади.
- Муҳандислик тизимларини ишлашида эмас, фақат «сотувчи сўзида» текширишади.
- Уй ва участка ҳужжатларини, шу жумладан қўшимча қурилмаларни, алоҳида солиштирмайдилар.
- Умумий таассурот бўйича савдолашишади, топилган муаммолар сметаси бўйича эмас.
Қисқа жавоблар
Уйни сотиб олишдан олдин мустақил қандай текшириш керак?
Фундамент ва деворларни ёриқларга, чордоқ ва шифтларни намлик изларига текширинг, suv, ёруғлик ва иситишни ўзингиз олдингизда ёқинг, уй ва участка ҳужжатларини алоҳида солиштиринг.
Уйни кўришда мутахассис керакми?
Ёриқлар, том ёки симларга шубҳа бўлса — ҳа, мутахассиснинг бир марталик маслаҳати ўн минглаб сўм нархдаги хатодан арзонроқ.
Кўрикда топилган муаммолар учун савдолашиш мумкинми?
Ҳа, ва бу ҳалол савдолашиш усули: топилган муаммоларнинг тахминий таъмир нархини ҳисобланг ва шу суммани айириб нарх таклиф қилинг, кўз билан юмалоқ чегирма эмас.
Уйни кўришда кўпинча нимага эътибор беришмайди?
Янги таъмир остидаги симлар ва қувурлар ҳолатига, шунингдек ҳужжациз қўшимча қурилмаларга — улар кўпинча уйнинг расмий майдонига киритилмаган.
Уй ва участка ҳужжатлари турлича расмийлаштирилган бўлса нима қилиш керак?
Капалак пулидан олдин бу битим рўйхатдан ўтишига қандай таъсир қилишини нотариусдан аниқлаштиринг — биргаликда ёки алоҳида рўйхатга олиш турли вақт талаб қилиши мумкин.
Қисқача
- Кўрикда фундамент, девор ва томни ёриқ ва намлик изларига текширинг.
- Suv, ёруғлик ва иситишни ўзингиз олдингизда ёқинг, сотувчи сўзига ишонманг.
- Уй ва участка ҳужжатларини, шу жумладан қўшимча қурилмаларни, алоҳида солиштиринг.
- Уйнинг ҳақиқий нархини топилган таъмирни ҳисобга олиб баҳоланг, эълон бўйича эмас.
- Шубҳа бўлса, капалак пулидан олдин, кейин эмас, мутахассисни жалб қилинг.
Текширилган уй учун ипотекани банклардаги ипотека шартлари бўлимида солиштириш қулай, кредит маъқуллангандан кейинги йўл эса ипотека маъқуллангандан кейин битимгача нима бўлади мақоласида тасвирланган.
Мос уй вариантларини НАРХТОПъдаги кўчмас мулк бўлимида ва эълонларда кўринг, бюджетни эса ипотека калкуляторида ҳисобланг.
