Чилонзордаги квартира эгаси уни биринчи қўнғироқ қилганга берди — ёш эр-хотин кўринишидан ёқди, ҳужжатларга кўздан кечириб қаради. Бир ойдан сўнг маълум бўлдики, квартирада икки эмас, беш киши яшаяпти, пастки қўшни эса тунги шовқиндан шикоят қиляпти. Ижарачини киритишдан олдин қандай текшириш керак, бундай ҳолатга тушмаслик учун?
Текширув биринчи учрашувда ярим соатча вақт олади, лекин ойлаб асабни тежайди. Гап сўроқ қилишда эмас, бир неча оддий қадамда: ҳужжатлар, аниқ саволлар ва қоғоздаги шартнома. Ҳалол ижарага бериш эълонидан бошланг — у тасодифий жавобларнинг бир қисмини аввалдан йўқотади.
Кўрсатишдан олдин қандай ҳужжат сўраш керак
Паспорт — мажбурий минимум, суратини одам билан солиштиринг ва паспортдаги исм тўловчи ва яшовчи билан мослигига қаранг. Бир неча киши кўчиб кирса, телефонда келишган биттасидан эмас, ҳар бирининг паспортини сўранг.
Иш ёки ўқиш жойини сўраш фойдали — сўроқ учун эмас, ҳар ой тўловчи одамнинг даромади барқарорми, шуни тушуниш учун.
Учрашувда нимани аниқлаштириш керак
— Неча киши яшайди? — Икковимиз, баъзан ота-онам келиб туради. Бундай жавоб аллақачон ёзма келишиш учун сабаб: ойига неча кун меҳмон қабул қилиш мумкинлиги ва "баъзан" доимий демаслиги.
Ҳайвонлар, квартирада чекиш ва қанча муддатга ижарага олиш ҳақида тўғридан-тўғри сўранг. Ҳалол ижарачи дарров жавоб беради, иккиланадигани эса мавзуни буриб кетади — бу ҳам сигнал.
Шартнома икки томонни қандай ҳимоя қилади
Икки томонни ҳимоя қиладиган шартномада сумма ва муддатдан ташқари, кишилар сони, ҳайвонлар шартлари ва техника бузилса ким жавобгар экани ёзиб қўйилади. Оғзаки келишув бир ойда унутилади, имзоли қоғоз эса йўқ.
Қанча гаров сўраш ва уни қандай ҳисоблаш
Формула сўзлар билан: гаров = бир-икки ойлик ижара, квартира ҳолати ва таъмирининг янгилигига қараб.
Мисол: ижара 3 000 000 сўм, бир ойлик гаров — 3 000 000 сўм. Квартирада янги техника ва мебел бўлса, икки ойлик гаров — 6 000 000 сўм олиш оқилона, зарарни ёпиш учун. Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг.
Квартира бўш туриши нархини қандай ҳисоблаш
Мисол: ойлик ижара 2 800 000 сўм, шошилиб ишончсиз ижарачига берилган, у бир ойдан кейин 1 500 000 сўм қарз ва 700 000 сўмлик бузилган сантехника билан кўчиб кетган. Натижа: 1 500 000 олинмаган, плюс таъмир 700 000 — 2 200 000 сўм зарар, деярли бир ойлик ижара.
Иккинчи мисол: текширувга бир ҳафта сарфлаб, икки йилдан бери бир марта ҳам кечиктирмаган ишончли ижарачи топилган. Бир ҳафталик бўш туриш шу ижарада тахминан 700 000 сўмга тушади — қарзларни ечишдан анча арзон. Нарх белгилашдан олдин раёнингиздаги ўхшаш ижара эълонлари билан солиштиринг, арзон сотиб ёки қиммат қўйиб ишончли ижарачини қўрқитиб юбормаслик учун.
| Нимани текшириш керак | Қандай | Нимага эътибор бериш |
|---|---|---|
| Ҳужжатлар | Ҳар кираётганнинг паспорти | Исм ва ташқи кўриниш мослиги |
| Кишилар сони | Учрашувда тўғридан-тўғри савол | Иккиланган жавоблар |
| Даромад | Иш ёки ўқиш жойи | Даромаднинг барқарорлиги |
| Шартнома | Ёзма, гаров билан | Икки томон имзоси |
Тез-тез учрайдиган хатолар
Квартирани ҳужжатларни солиштирмасдан биринчи қўнғироқ қилганга беришади. Аслида неча киши яшашини сўрашмайди. Шартномага вақт аяшади, оғзаки сўзга ишониб. Кичик гаров олишади, у кичик зарарни ҳам ёпмайди. Яна бир хато — квартирани кўчмас мулк бўлими орқали эмас, фақат оғиз-оғиздан ижарага бериш, танлов имкониятини йўқотиб.
Қисқа жавоблар
Ижарачини киритишдан олдин қандай текшириш керак?
Яшайдиган ҳар кишидан паспорт сўранг, кишилар сонини аниқлаштиринг ва гаровли шартномани ёзма расмийлаштиринг. Бу кўп хавфни ёпадиган асос.
Танишга берсам ҳам паспорт кўриш керакми?
Ҳа, танишга ҳам — оғзаки келишув унутилади, паспорт маълумотлари эса шартномага ҳуқуқий куч беради.
Ижарачидан қанча гаров олиш керак?
Одатда бир-икки ойлик ижарага тенг, квартира ва ичидаги техника ҳолатига қараб. Аниқ суммани хўжайин белгилайди.
Ижарачи неча киши яшашини яширса нима қилиш керак?
Шартномада аниқ кишилар сонини ёзинг ва ундан ошса алоҳида гап ёки қўшимча тўлов бўлишини огоҳлантиринг. Бу босқичдаги иккиланиш аллақачон сигнал.
Ижарачи билан оғзаки келишувга ишониш мумкинми?
Йўқ, оғзаки на суммани, на шартларни исботлаб бўлмайди. Ижарачи ишончли кўринса ҳам, доим ёзма қайд қилинг.
Қисқача
- Кираётган ҳар кишининг паспортини текширинг, фақат қўнғироқ қилганини эмас
- Кишилар сонини, ҳайвонлар ва чекиш ҳақида учрашувда тўғридан-тўғри сўранг
- Шартномани бир-икки ойлик гаров билан ёзма расмийлаштиринг
- Бошида тез текширув кейин ойлаб йиғиштиришдан тежайди
- Ижарачи танлашга сарфланган ҳафта бир ойлик қарздан арзонроқ
- Янги эълон жойлаштириб жавобларни солиштиринг, биринчисини олманг
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
