Феруз 8 000 000 сўмга кредит расмийлаштирди, банк унга ўн варақлик тўлов жадвалини берди — у эса ўқимасдан папкага солиб қўйди: «барибир жадвал бўйича ечиб олишади-ку». Ярим йилдан сўнг тўлов бирдан бир неча ўн минг сўмга ошди, Феруз банкка қўнғироқ қилишга шошилди, саволига жавоб эса шу вақт давомида айнан ўша жадвалнинг иккинчи устунида ётарди. Кредит тўлов жадвалини қандай ўқиш керак — устунларни тартиб билан кўриб чиқамиз, токи жавоби қоғозда аллақачон берилган савол билан банкка қўнғироқ қилманг.
Тўлов жадвалидаги устунлар нимани англатади
Одатий жадвалда беш устун бор: тўлов санаси, тўловнинг тўлиқ суммаси, ундан қанчаси банкка фоиз сифатида кетади, қанчаси асосий қарзни ёпишга кетади ва шу тўловдан кейинги қарз қолдиғи. Айнан тўртинчи устун — «асосий қарз» — банкка реал қанча кам қарздор бўлганингизни кўрсатади, учинчиси эмас, гарчи кўпчилик айнан унга қарайди.
Жадвалда ортиқча тўловни қандай топиш — мисолда ҳисоблаймиз
Кредит бўйича ортиқча тўлов = жадвалдаги барча тўловлар йиғиндиси минус кредит суммаси. Энг осон йўли — «фоизлар» устунини бутунлай қўшиш, шу ортиқча тўлов бўлади. 8 000 000 сўм кредитни 10 ойга, йилига 28% ставкада, аннуитет жадвали билан оламиз — рақамлар шартли, сизнинг шартномангизда ўзиникилар бор.
Жадвал бўйича ойлик тўлов — 906 216 сўм, у барча 10 ой давомида бир хил. Биринчи ойда ундан 186 667 сўм — фоизлар, 719 549 сўм — асосий қарз. Ўнинчи ойга келиб, аксинча, фоизлар — атиги 20 663 сўм, қарзга эса аллақачон 885 553 сўм кетади. «Фоизлар» устунини барча 10 ой бўйича қўшсак, 1 062 155 сўм чиқади — бу банк жадвалнинг ўзида кўрсатишга мажбур бўлган кредит бўйича ортиқча тўлов.
Жадвал: тўловлар қандай ўзгаради
| Ой | Тўлов | Фоизлар | Асосий қарз | Қарз қолдиғи |
|---|---|---|---|---|
| 1-ой | 906 216 сўм | 186 667 сўм | 719 549 сўм | 7 280 451 сўм |
| 5-ой | 906 216 сўм | 117 121 сўм | 789 094 сўм | 4 230 397 сўм |
| 10-ой | 906 216 сўм | 20 663 сўм | 885 553 сўм | 0 сўм |
Жадвал бўйича тўлов турини қандай аниқлаш
Агар «тўлов» устунидаги сумма биринчи қатордан охиргигача бир хил бўлса — бу юқоридаги мисолдагидек аннуитет жадвали. Агар тўлов суммаси ойдан ойга камайиб, «асосий қарз» устуни ҳар сафар бир хил бўлса — бу дифференсиал жадвал. Улар орасидаги фарқ ва пул жиҳатидан қайси бири фойдали экани — кредитни қайта молиялаштириш ёки қайта тузиш ҳақидаги алоҳида мақолада, у ерда жадвални қайта ҳисоблаш ҳам мумкин.
Жадвалда нима огоҳлантириши керак
Одатий ҳолат: аёл тўлов жадвалини фақат сумма бўйича текширарди — у ҳар ой бир хил эди — ярим йилдан сўнг кечикиш ҳақида sms олди. Маълум бўлишича, банк бир марта тўловни дам олиш куни туфайли жадвалдан икки кун кейин ечган, кейинги тўлов автоматик силжиган, аммо шу икки кунлик фоиз суммаси у сезмаган алоҳида қаторга қўшилган эди. Фақат тўлов суммасини эмас, ечиб олиш санасини ва ҳар ойги қарз қолдиғини ҳам текширинг. Агар тўлов «осилиб қолса» ва банк ечилганини тасдиқламаса — босқичма-босқич нима қилиш кераклигини тўлов осилиб қолди: нима қилиш керак мақоласидан ўқинг.
Яна охирги тўловни кузатиб боринг — яхлитлаш туфайли у бошқаларидан бир неча минг сўмга фарқ қилиши мумкин, бу нормал ва хато эмас. Агар тўлов жадвал ўртасида тушунтиришсиз бирдан ошса — бу дарҳол банкка қўнғироқ қилиб, нима ўзгарганини аниқлаштириш сабаби: ставка, комиссия ёки бошқа нарса.
Кўп учрайдиган хатолар
- Жадвални умуман очмаслик, ҳар ой банкдан келадиган смсга ишониб қолиш.
- Фақат тўлов ҳажмига қараш, реал қанча асосий қарз ёпилаётганига эмас.
- Ечиб олиш санасини шартномадаги сана билан солиштирмаслик, айниқса байрамлардан кейин.
- Ортиқча тўловни ўзи ҳисобламаслик — менежер оғзаки айтган рақамга шунчаки ишониш.
Қисқа жавоблар
Кредит тўлов жадвалидаги устунлар нимани англатади?
Тўлов санаси, тўловнинг тўлиқ суммаси, банкка фоиз қисми, асосий қарз қисми ва шу тўловдан кейинги қарз қолдиғи. Асосий қарз — энг муҳим устун, у тўловнинг реал натижасини кўрсатади.
Тўлов жадвали бўйича ортиқча тўловни қандай ҳисоблаш мумкин?
Барча ойлар бўйича «фоизлар» устунини қўшиш — шу ортиқча тўлов бўлади. Ёки, агар жадвал аннуитет бўлиб тўлов бир хил бўлса, тўловни ойлар сонига кўпайтириб, кредит суммасини айиринг.
Нега жадвалдаги тўловлар ҳар доим бир хил эмас?
Агар жадвал дифференсиал бўлса, тўлов ҳар ой камаяди, чунки фоизлар камайиб борувчи қарз қолдиғидан ҳисобланади. Агар жадвал аннуитет бўлса, тўлов бутун муддат бир хил.
Жадвалдаги тўлов бирдан ўзгарса нима қилиш керак?
Дарҳол банкдан сабабини сўранг: ставка ўзгариши, қўшимча комиссия ёки дам олиш куни туфайли техник силжиш. Жавоб фақат телефондаги сўз эмас, ҳужжат билан тасдиқланган бўлиши керак.
Нега жадвалдаги охирги тўлов бошқаларидан фарқ қилади?
Ҳисоб-китобдаги яхлитлаш туфайли — одатда фарқ бир неча минг сўм, бу банкнинг хатоси эмас, жадвал математикасининг хусусияти.
Кредит имзолашдан олдин тўлов жадвалини олиш мумкинми?
Ҳа, банк имзолашдан олдин уни кўрсатишга мажбур — чоп этиб беришни ёки файлини юборишни сўранг, олдиндан кредит калкуляторида ортиқча тўловни ҳисоблаб, турли банклар шартлари билан солиштиринг.
Қисқача
- Жадвалда беш устун бор: сана, тўлов, фоизлар, асосий қарз, қолдиқ — энг муҳими «асосий қарз».
- Кредит бўйича ортиқча тўлов — бутун жадвал бўйича «фоизлар» устуни йиғиндиси.
- Ҳар ой бир хил тўлов — аннуитет жадвали, камайиб борувчи — дифференсиал жадвал.
- Фақат суммани эмас, ечиб олиш санасини ва ҳар ойги қарз қолдиғини ҳам текширинг.
- Охирги тўлов яхлитлаш туфайли бироз фарқ қилиши мумкин — бу нормал ҳолат.
- Имзолашдан олдин жадвални сўранг ва ортиқча тўловни истеъмол кредити саҳифасида ўзингиз ҳисобланг.
