Азиз ниҳоят Юнусобод туманидаги квартирасига харидор топди — битим деярли тугади, нотариус кадастр ҳужжатини сўрагунча. Маълум бўлишича, ўн йиллик қоғоз энди ярамайди, янги маълумотларсиз битимни расмийлаштириб бўлмайди. Квартиранинг кадастр ҳужжати нима ва уни қандай тезроқ олиш мумкин — деярли ҳар ким квартира сотаётганда, сотиб олаётганда ёки гаровга қўяётганда дуч келадиган савол.
Кадастр ҳужжати — объект ҳақидаги техник ва ҳуқуқий маълумотлар билан ёзув: майдон, қават, режалаштириш, кадастр рақами, баъзан — давлат органи баҳоси бўйича нарх. Бу ҳужжациз нотариус битимни тасдиқламайди, банк эса квартирани ипотека гаровига қабул қилмайди.
Энди босқичма-босқич: ҳужжатга нима киради, уни қаердан олиш мумкин, қанча туриши мумкин ва режалаштириш реал ҳолат билан мос келмаса нима қилиш керак.
Квартиранинг кадастр ҳужжати нима
Кадастр ҳужжати — квартира ҳақидаги расмий маълумотнома: манзил, майдон, қават, кадастр рақами, хона режаси. У объект давлат томонидан айнан шу хусусиятлар билан ҳисобга олинганини тасдиқлайди.
Илгари «паспорт» дейиларди, ҳозир кўпроқ кадастр маълумотномаси ишлатилади — моҳияти бир хил: бу ҳужжациз объектнинг битим учун аниқ «портрети» йўқдай бўлади.
Сотиб олиш ва сотишда нега керак
Янги кадастр маълумотномасисиз нотариус, эҳтимол, олди-сотди, ҳадя ёки алмаштириш шартномасини тасдиқлашдан бош тортади. Квартирани гаровга олиб ипотека кредит берадиган банк ҳам янги маълумотларни талаб қилади — акс ҳолда объектни баҳолаб, гаровни расмийлаштира олмайди.
Таниш ҳолат: оила Сергели туманидаги квартирани кўриб, нархда келишиб олди, битим вақтида эса охирги кадастр ҳужжати бешинчи йил олдин, ўтган эгаси даврида олинганини билиб қолишди. Қайта буюртма беришга ва битимни бир неча ҳафтага суришга тўғри келди.
Ҳужжатни қаердан ва қандай олиш мумкин
- Квартирага оид ҳужжатларни йиғинг — мулк ҳуқуқи гувоҳномаси ёки реестрдан кўчирма, паспорт.
- Объект жойлашган ҳудуддаги кадастр хизматига ёки қулай кўп тармоқли марказга мурожаат қилинг.
- Ариза беринг ва хизмат учун амалдаги тарифда тўлов қилинг.
- Агар жойида ўлчов керак бўлса, мутахассис келишини кутинг.
- Тайёр маълумотномани олинг — шаҳрингизда қайси бири мавжудлигига қараб қоғозда ёки электрон шаклда.
Бу қанча туради ва қанча вақт олади
Аниқ нарх ва муддатларни айтмаймиз — тарифлар ва тартиб ўзгариб туради, кадастр хизматида ёки мутахассисдан аниқлаштиринг. Тахминан жараён ўлчов керак бўлса бир неча кундан икки ҳафтагача давом этади.
Битимдан олдин тез натижа керак бўлса, кўпинча тезлаштирилган расмийлаштириш хизмати бўлади — алоҳида тўлов эвазига. Хатоларни тузатиш ёки тезлаштириш учун қўшимча харажатлар — кутилмаган харажатлар учун молиявий ёстиқни сақлашнинг яна бир сабаби, ҳаммасини сўмигача сарфлаб юбормаслик керак.
Кутиш ёки тезлаштириш қайси бири фойдалироқ — қандай ҳисоблаш
Формула оддий: кечикиш нархи тезлаштириш нархи билан солиштирилади. Кечикиш нархи — битим сурилса йўқотадиган нарса: масалан, харидор фикридан қайтиши ёки кутиш учун чегирма сўраши мумкин.
Мисол (рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизники билан алмаштиринг): оддий расмийлаштириш — 10 кун, тезлаштирилган — 3 кун, хизмат нархидаги фарқ — 300 000 сўм. Агар 7 кунлик кечикиш туфайли харидор 500 000 000 сўмлик квартира нархидан 0,5% чегирма сўраса, бу 2 500 000 сўм бўлади. Шу фонда тезлаштириш арзонроқ кўринади.
Кадастрдаги маълумот реал ҳолат билан мос келмаса нима қилиш керак
Ҳа, агар квартирада қайта режалаштириш бўлган бўлса-ю, ҳужжатларда акс этмаган бўлса, битим тафовутлар бартараф этилмагунча тўхтатилиши мумкин. Аввал ўзгаришларни қонунийлаштириш ёки хонани дастлабки ҳолатига қайтариш керак, кейин янги маълумотнома буюртма қилинг.
— Агар ошхона билан зал орасидаги бўлинмани шунчаки бузиб ташлаган бўлсак-чи? — Бу ҳам қайта режалаштириш ҳисобланади, девор юк кўтармаса ҳам. Янги ўлчовда режа билан тафовут барибир чиқади.
Ҳужжат бўйича ҳисоб мерос ёки ауксионда қандай ҳимоя қилади
Янги кадастр ҳужжати фақат оддий сотувда эмас, керак бўлади. Масалан, мерос бўйича мулк тақсимланганда ҳам нотариус объект ҳақида янги маълумот сўрайди, акс ҳолда улушларни расмийлаштириб бўлмайди.
| Олиш усули | Нима керак | Тахминий муддат |
|---|---|---|
| Оддий тартиб | Ариза, квартирага оид ҳужжатлар, хизмат тўлови | Бир неча кундан икки ҳафтагача |
| Тезлаштирилган расмийлаштириш | Худди шу, плюс шошилинчлик учун тўлов | Одатда бир неча баробар тезроқ |
| Воситачи орқали | Ишончнома, воситачи хизмати учун тўлов | Воситачининг бандлигига боғлиқ |
Кўп учрайдиган хатолар
- Битимга бир неча йил олдин олинган эски маълумотномани олиб келиб, нотариус рад этганидан ҳайрон бўлишади.
- Ҳужжатларда ҳақиқий қайта режалаштириш акс этганини текширмайдилар.
- Ҳужжатни охирги дақиқада буюртма қилиб, хатоларни тузатишга вақт йўқотишади.
- Кадастр ҳужжатини БТИ техник паспорти билан чалкаштириб юборишади — булар вазифаси бошқа икки хил қоғоз.
Қисқа жавоблар
Кадастр ҳужжати қанча муддат амал қилади
Аниқ умумий муддатни айтмаймиз — амалда битим учун одатда кўп йиллик эмас, янги маълумотнома керак бўлади. Битимдан олдин нотариусдан амалдаги талабларни аниқлаштиринг.
Кадастр ҳужжатисиз квартирани сотиш мумкинми
Одатда йўқ — нотариус битимни тасдиқлаш учун уни сўрайди. Истиснолар кам учрайди, олдиндан уларга таянмаган маъқул.
Квартирага ҳужжатни ким буюртма қилиши мумкин
Одатда мулкдор ёки ишончнома бўйича унинг вакили. Бир неча квартира бўлса, ҳар бирининг ўз янги ҳужжати бўлиши керак.
Ҳужжатда хатолик бўлса нима қилиш керак
Кадастр хизматига тузатиш ҳақида ариза ва тасдиқловчи ҳужжатлар билан мурожаат қилиш керак. Хатолик тузатилмагунча битимга шошилмаган маъқул.
Ипотека учун кадастр ҳужжати керакми
Ҳа, ипотека берадиган банк бу маълумотлардан объектни гаров сифатида баҳолаш учун фойдаланади.
Қисқача
- Кадастр ҳужжати квартиранинг битим учун аниқ хусусиятларини тасдиқлайди.
- Янги маълумотномасиз нотариус ва банк, эҳтимол, расмийлаштиришдан бош тортади.
- Қайта режалаштиришни янги ҳужжат буюртма қилишдан олдин қонунийлаштириш керак, акс ҳолда тафовут чиқади.
- Тезлаштирилган расмийлаштириш нархини битим кечикиши нархи билан солиштиринг — баъзан қўшимча тўлов ўзини оқлайди, баъзан йўқ.
- Уй-жой эълонлари ва кўчмас мулк бўлимини НАРХТОПъда кўриш қулай, нархни эса уй-жой калкулятори орқали баҳолаш мумкин.
- Ижара ва сотув эълонлари бўлимига ҳам қаранг — у ерда бошқа мулкдорларнинг шунга ўхшаш ҳолатлари учрайди.
