Азиз ҳар ой озгина пул йиғарди, лекин йил охирида бу пул қаерга сарфланганини аниқ айта олмасди — гоҳ синглисига телефон, гоҳ эшик таъмирига, гоҳ шунчаки "эҳтиёт учун" кетарди. Муддатга боғланган молиявий мақсад — бу аниқ сумма ва сана бўлиб, улар учун пул бошқа барча харажатлардан алоҳида сақланади, ва бу ажратиш бўлмаса, ҳар қандай жамғарма кундалик харажатлар ичида эриб кетади.
"Муддатларга қараб молиявий мақсадларни қандай қўйиш керак" деган савол кўпчиликда мартаба бошида эмас, балки бир вақтнинг ўзида бир нечта катта истак пайдо бўлганда туғилади: машина, қариндошнинг тўйи, ремонт, дам олиш. Агар уларни вақт бўйича ажратмасак, пул гоҳ бир мақсадга, гоҳ бошқасига кетади ва охир-оқибат ҳеч бири ўз вақтида ёпилмайди.
Келинг, мақсадларни қисқа, ўрта ва узоқ муддатлиларга қандай бўлиш, ҳар бирига қанча пул ажратиш ва бу пулни қаерда сақлаш кераклигини кўриб чиқамиз, шунда улар кундалик харажатлар орасида йўқолиб кетмайди.
Қисқа, ўрта ва узоқ муддатли мақсад нима
Қисқа муддатли мақсад — бир йил ичида ёпилиши керак бўлган нарса: янги телефон, дам олиш, тўйга совға, кутилмаган ҳолатлар учун захира. Ўрта муддатли мақсад бир-беш йилга чўзилади — машина, уй-жой учун бошланғич тўлов, ўз бизнеси. Узоқ муддатли мақсад — беш йилдан ортиқ горизонт: тўлиқ ўз уй-жойи, болалар таълими, пенсия.
Фарқ фақат муддатда эмас, балки хавфда ҳам: қисқа муддатли пулни хавфли ёки тез қайтариб бўлмайдиган жойга қўйиб бўлмайди, узоқ муддатли пулни эса, аксинча, секинроқ, лекин ишончлироқ ўсадиган воситаларда сақлаш мумкин.
Бир нечта мақсад бўлса, уларни қандай саралаш керак
Биринчи ўринда ҳар доим молиявий захира туради — у бўлмаса, музлатгич бузилганда ёки маош кечикса, ҳар қандай мақсад барбод бўлади. Захирани қанча йиғиш ва уни қандай шакллантириш ҳақида молиявий захира ҳажми ҳақидаги мақолада батафсил ёзилган. Кейин аниқ санаси бўлган мажбуриятлар келади — тўй, имтиҳон, кўчиш, ва фақат шундан кейин силжитиш мумкин бўлган мақсадлар.
— Агар пул фақат битта мақсадга еца-чи? — У ҳолда аввал захира ёпилади, қолгани эса муддат бўйича силжитилади, оилани захирасиз қолдириб, битта орзуга ҳамма кучни ташлаш ўрнига.
Ҳар бир мақсад учун қанча пул ажратишни қандай ҳисоблаш керак
Формула оддий: мақсад суммаси қолган ойлар сонига бўлинади, натижада ойлик тўлов чиқади. Агар мақсад валютада бўлса, курсни курслар саҳифасида текшириб олган маъқул, шунда сумма "кўз билан" эмас, аниқ йиғилади.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| 3 йилда уй-жой учун бошланғич тўлов | сумма / ойлар сони | 60 000 000 / 36 = ойига 1 666 000 сўм |
| 4 ойлик ҳаётга захира | ойлик харажат × 4 | 4 000 000 × 4 = 16 000 000 сўм |
| 18 ойда машина | нарх минус бошланғич тўлов, муддатга бўлиш | (90 000 000 − 20 000 000) / 18 ≈ ойига 3 889 000 сўм |
Рақамлар шартли, мисол учун — ўз харажат ва нархларингизни қўйинг, улар ҳар бир оилада ҳар хил.
Турли муддатдаги пулни қаерда сақлаш керак
Қисқа муддатли мақсадлар учун пул ҳар куни қўл остида бўладиган жойда сақланади — оддий ҳисоб ёки муддатидан олдин ечилганда фоизини йўқотмайдиган қисқа депозит. Ўрта муддатли мақсадларни муддатли депозитга фоиз билан жойлаштириш мумкин, "ўз машинам" мақсади учун эса олдиндан автокредит бўлимидаги шартларга қараб қўйиш керак, шунда қанча ўз пули ва қанча кредит кераклиги аниқ бўлади.
Уй-жой каби узоқ муддатли мақсад учун кўпчилик бутун суммани йиғмайди, балки бошланғич тўловга йиғади ва шу билан бирга ипотека шартларига қарайди, чунки нархлар пул йиғилишидан тезроқ ўсиши мумкин бўлган пайтда ўн йил нақд пул кутиш ҳар доим ҳам оқилона эмас.
Мақсадларга нима халақит беради
Азизнинг қўшниси ремонт учун уч йил пул йиғди, лекин картада катта сумма пайдо бўлган сайин "шошилинч" харажатлар топилиб қоларди — гоҳ қариндошлар келарди, гоҳ техника чегирмаси бўларди. Уч йилдан кейин ремонт ҳеч қачон бошланмади, пул ҳам қолмади. Сабаб одатда битта: мақсад пули кундалик харажатлар кетадиган худди шу картада сақланади, ва қўл ўзи уни сарфлашга тортади.
Кўп учрайдиган хатолар
- Барча мақсадлар учун пулни битта жойда, қайси бирига қанча эканини ёзмасдан сақлаш
- Узоқ муддатли мақсадга ярим йиллик текширув нуқталарисиз йўл қўйиш
- Уй-жой учун фақат нақд пул йиғиб, ипотекани эътиборга олмаслик ва инфляцияда йилларни йўқотиш
- Мақсад муддати силжиса, ойлик тўловни қайта ҳисоблашни унутиш
- Захира пулини фавқулодда бўлмаган мақсадга сарфлаш
Қисқа жавоблар
Бир вақтнинг ўзида нечта молиявий мақсад юрица бўлади
Бир вақтнинг ўзида уч-тўрттадан кўп бўлмаган мақсад юритиш оқилона, акс ҳолда тўловлар жуда кичик бўлиб қолади ва мақсадлар натижасиз йилларга чўзилади. Аввал захира ва бир-иккита мақсадни ёпиб, қолганини навбатда ушлаб турган маъқул.
Мақсад муддати силжиб кеца нима қилиш керак
Янги сана ва янги суммадан келиб чиқиб ойлик тўловни қайта ҳисобланг, ўтганингиз учун ўзингизни айбламанг. Баъзида мақсадни ярим йилга силжитиш, унга ҳар ой реал бўлмаган сумма ажратишдан арзонроққа тушади.
Пенсияга ҳали узоқ бўлса ҳам йиғиш керакми
Ҳа, қанча эрта бошланса, узоқ йиғиш муддати ҳисобига ойлик тўлов шунча кичик бўлади. Батафсил таҳлил пенсияни қандай режалаштириш ҳақидаги мақолада берилган.
Қисқа ва узоқ муддатли мақсадни битта ҳисобда бирлаштириш мумкинми
Техник жиҳатдан мумкин, лекин амалда пул аралашиб кетади ва ҳар бир мақсад учун аниқ қанча йиғилгани ноаниқ бўлади. Алоҳида ҳисоблар ёки номланган депозитлар бу муаммони ҳал қилади.
Тўлов ҳаддан ташқари катта эканини қандай тушуниш мумкин
Агар мақсадга ажратгандан кейин биринчи ойдаёқ оддий харажатларга пул етмаса, тўлов ҳаддан ташқари катта ва мақсад муддатини узайтириш ёки суммасини камайтириш керак.
Қисқача
- Мақсадларни қисқа (бир йилгача), ўрта (1-5 йил) ва узоқ (5 йилдан ортиқ) муддатлиларга бўлинг — ҳар бирининг ўз пул сақлаш воситаси бор
- Кутилмаган ҳолатлар учун захира ҳар доим бошқа ҳар қандай мақсаддан олдин туради
- Тўлов оддий ҳисобланади: мақсад суммаси қолган ойлар сонига бўлинади
- Мақсад учун пулни кундалик харажат кетадиган картадан алоҳида сақланг
- Уй-жой каби узоқ муддатли мақсад учун жамғарма ва ипотекани бирга қўллаш, йиллаб тўлиқ суммани кутишдан кўра оқилонароқ
- Мақсад муддати ёки суммаси ўзгарса, тўловни қайта ҳисобланг
