Aziz har oy ozgina pul yig‘ardi, lekin yil oxirida bu pul qayerga sarflanganini aniq ayta olmasdi — goh singlisiga telefon, goh eshik ta’miriga, goh shunchaki "ehtiyot uchun" ketardi. Muddatga bog‘langan moliyaviy maqsad — bu aniq summa va sana bo‘lib, ular uchun pul boshqa barcha xarajatlardan alohida saqlanadi, va bu ajratish bo‘lmasa, har qanday jamg‘arma kundalik xarajatlar ichida erib ketadi.
"Muddatlarga qarab moliyaviy maqsadlarni qanday qo‘yish kerak" degan savol ko‘pchilikda martaba boshida emas, balki bir vaqtning o‘zida bir nechta katta istak paydo bo‘lganda tug‘iladi: mashina, qarindoshning to‘yi, remont, dam olish. Agar ularni vaqt bo‘yicha ajratmasak, pul goh bir maqsadga, goh boshqasiga ketadi va oxir-oqibat hech biri o‘z vaqtida yopilmaydi.
Keling, maqsadlarni qisqa, o‘rta va uzoq muddatlilarga qanday bo‘lish, har biriga qancha pul ajratish va bu pulni qayerda saqlash kerakligini ko‘rib chiqamiz, shunda ular kundalik xarajatlar orasida yo‘qolib ketmaydi.
Qisqa, o‘rta va uzoq muddatli maqsad nima
Qisqa muddatli maqsad — bir yil ichida yopilishi kerak bo‘lgan narsa: yangi telefon, dam olish, to‘yga sovg‘a, kutilmagan holatlar uchun zaxira. O‘rta muddatli maqsad bir-besh yilga cho‘ziladi — mashina, uy-joy uchun boshlang‘ich to‘lov, o‘z biznesi. Uzoq muddatli maqsad — besh yildan ortiq gorizont: to‘liq o‘z uy-joyi, bolalar ta’limi, pensiya.
Farq faqat muddatda emas, balki xavfda ham: qisqa muddatli pulni xavfli yoki tez qaytarib bo‘lmaydigan joyga qo‘yib bo‘lmaydi, uzoq muddatli pulni esa, aksincha, sekinroq, lekin ishonchliroq o‘sadigan vositalarda saqlash mumkin.
Bir nechta maqsad bo‘lsa, ularni qanday saralash kerak
Birinchi o‘rinda har doim moliyaviy zaxira turadi — u bo‘lmasa, muzlatgich buzilganda yoki maosh kechiksa, har qanday maqsad barbod bo‘ladi. Zaxirani qancha yig‘ish va uni qanday shakllantirish haqida moliyaviy zaxira hajmi haqidagi maqolada batafsil yozilgan. Keyin aniq sanasi bo‘lgan majburiyatlar keladi — to‘y, imtihon, ko‘chish, va faqat shundan keyin siljitish mumkin bo‘lgan maqsadlar.
— Agar pul faqat bitta maqsadga yetsa-chi? — U holda avval zaxira yopiladi, qolgani esa muddat bo‘yicha siljitiladi, oilani zaxirasiz qoldirib, bitta orzuga hamma kuchni tashlash o‘rniga.
Har bir maqsad uchun qancha pul ajratishni qanday hisoblash kerak
Formula oddiy: maqsad summasi qolgan oylar soniga bo‘linadi, natijada oylik to‘lov chiqadi. Agar maqsad valyutada bo‘lsa, kursni kurslar sahifasida tekshirib olgan ma’qul, shunda summa "ko‘z bilan" emas, aniq yig‘iladi.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| 3 yilda uy-joy uchun boshlang‘ich to‘lov | summa / oylar soni | 60 000 000 / 36 = oyiga 1 666 000 so‘m |
| 4 oylik hayotga zaxira | oylik xarajat × 4 | 4 000 000 × 4 = 16 000 000 so‘m |
| 18 oyda mashina | narx minus boshlang‘ich to‘lov, muddatga bo‘lish | (90 000 000 − 20 000 000) / 18 ≈ oyiga 3 889 000 so‘m |
Raqamlar shartli, misol uchun — o‘z xarajat va narxlaringizni qo‘ying, ular har bir oilada har xil.
Turli muddatdagi pulni qayerda saqlash kerak
Qisqa muddatli maqsadlar uchun pul har kuni qo‘l ostida bo‘ladigan joyda saqlanadi — oddiy hisob yoki muddatidan oldin yechilganda foizini yo‘qotmaydigan qisqa depozit. O‘rta muddatli maqsadlarni muddatli depozitga foiz bilan joylashtirish mumkin, "o‘z mashinam" maqsadi uchun esa oldindan avtokredit bo‘limidagi shartlarga qarab qo‘yish kerak, shunda qancha o‘z puli va qancha kredit kerakligi aniq bo‘ladi.
Uy-joy kabi uzoq muddatli maqsad uchun ko‘pchilik butun summani yig‘maydi, balki boshlang‘ich to‘lovga yig‘adi va shu bilan birga ipoteka shartlariga qaraydi, chunki narxlar pul yig‘ilishidan tezroq o‘sishi mumkin bo‘lgan paytda o‘n yil naqd pul kutish har doim ham oqilona emas.
Maqsadlarga nima xalaqit beradi
Azizning qo‘shnisi remont uchun uch yil pul yig‘di, lekin kartada katta summa paydo bo‘lgan sayin "shoshilinch" xarajatlar topilib qolardi — goh qarindoshlar kelardi, goh texnika chegirmasi bo‘lardi. Uch yildan keyin remont hech qachon boshlanmadi, pul ham qolmadi. Sabab odatda bitta: maqsad puli kundalik xarajatlar ketadigan xuddi shu kartada saqlanadi, va qo‘l o‘zi uni sarflashga tortadi.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Barcha maqsadlar uchun pulni bitta joyda, qaysi biriga qancha ekanini yozmasdan saqlash
- Uzoq muddatli maqsadga yarim yillik tekshiruv nuqtalarisiz yo‘l qo‘yish
- Uy-joy uchun faqat naqd pul yig‘ib, ipotekani e’tiborga olmaslik va inflyatsiyada yillarni yo‘qotish
- Maqsad muddati siljisa, oylik to‘lovni qayta hisoblashni unutish
- Zaxira pulini favqulodda bo‘lmagan maqsadga sarflash
Qisqa javoblar
Bir vaqtning o‘zida nechta moliyaviy maqsad yuritsa bo‘ladi
Bir vaqtning o‘zida uch-to‘rttadan ko‘p bo‘lmagan maqsad yuritish oqilona, aks holda to‘lovlar juda kichik bo‘lib qoladi va maqsadlar natijasiz yillarga cho‘ziladi. Avval zaxira va bir-ikkita maqsadni yopib, qolganini navbatda ushlab turgan ma’qul.
Maqsad muddati siljib ketsa nima qilish kerak
Yangi sana va yangi summadan kelib chiqib oylik to‘lovni qayta hisoblang, o‘tganingiz uchun o‘zingizni ayblamang. Ba’zida maqsadni yarim yilga siljitish, unga har oy real bo‘lmagan summa ajratishdan arzonroqqa tushadi.
Pensiyaga hali uzoq bo‘lsa ham yig‘ish kerakmi
Ha, qancha erta boshlansa, uzoq yig‘ish muddati hisobiga oylik to‘lov shuncha kichik bo‘ladi. Batafsil tahlil pensiyani qanday rejalashtirish haqidagi maqolada berilgan.
Qisqa va uzoq muddatli maqsadni bitta hisobda birlashtirish mumkinmi
Texnik jihatdan mumkin, lekin amalda pul aralashib ketadi va har bir maqsad uchun aniq qancha yig‘ilgani noaniq bo‘ladi. Alohida hisoblar yoki nomlangan depozitlar bu muammoni hal qiladi.
To‘lov haddan tashqari katta ekanini qanday tushunish mumkin
Agar maqsadga ajratgandan keyin birinchi oydayoq oddiy xarajatlarga pul yetmasa, to‘lov haddan tashqari katta va maqsad muddatini uzaytirish yoki summasini kamaytirish kerak.
Qisqacha
- Maqsadlarni qisqa (bir yilgacha), o‘rta (1-5 yil) va uzoq (5 yildan ortiq) muddatlilarga bo‘ling — har birining o‘z pul saqlash vositasi bor
- Kutilmagan holatlar uchun zaxira har doim boshqa har qanday maqsaddan oldin turadi
- To‘lov oddiy hisoblanadi: maqsad summasi qolgan oylar soniga bo‘linadi
- Maqsad uchun pulni kundalik xarajat ketadigan kartadan alohida saqlang
- Uy-joy kabi uzoq muddatli maqsad uchun jamg‘arma va ipotekani birga qo‘llash, yillab to‘liq summani kutishdan ko‘ra oqilonaroq
- Maqsad muddati yoki summasi o‘zgarsa, to‘lovni qayta hisoblang
