Отабек 1975-йилда қурилган Чилонзордаги уйда квартира сотиб олди — арзон, таъмирланган. Биринчи кечасиёқ кондиционер ва чойнакни бир вақтда ёқди, шчитокдаги автомат ўчиб қолди, диван ёнидаги розеткадан куйиш ҳиди келди. Келган уста ҳуштак чалди: симлар алюминий экан, уй қурилгандан бери ўзгармаган.
Эски квартирада симлар хавфли эканини қандай билиш ва уларни қачон алмаштириш керак — ўттиз йилдан ошиқ уйни сотиб олаётган ёки ижарага олаётган ҳар бир кишида пайдо бўладиган савол. Жавоби бир неча оддий белгидан кўринади.
Қайси белгилар симлар хавфли эканини кўрсатади
Розетка ёки тугма оддий ишлашда ҳам қўл билан сезиларли исийди; иккита жиҳоз бир вақтда ёқилганда шчитокдаги автомат ўчиб қолади; розеткадан куйиш ёки пластик ҳиди келади; вилкани улаганда учқун чиқади; вилкада эриган излар кўринади. Шу белгиларнинг ҳар бири электрикни чўзмасдан чақириш сабаби.
Нега алюминий симлар мис симлардан хавфлироқ
Тўқсонинчи йилларгача қурилган уйларда симлар деярли ҳар доим алюминийдан тортилган — у мисдан арзон, лекин токни ёмонроқ ўтказади, юклама остида кўпроқ исийди ва уланиш жойларида тезроқ оксидланади. Ҳар бир бураб уланган контакт вақт ўтиши билан бўшашади, айнан шу жойларда кўпинча ёнғин бошланади.
— Ишлаяпти-ку, нега алмаштириш керак? — Юклама кичик бўлганда ишлайди: эски симлар лампочка ва дазмол учун ҳисобланган, кондиционер, бойлер ва кир ювиш машинаси учун эмас.
Симларни бутунлай алмаштирмасдан нима қилиш мумкин
Ҳамма вақт дарҳол бутунлай алмаштириш шарт эмас. Аввал кучли жиҳозларни турли розетка ва линияларга тақсимланг, кондиционер, бойлер ва кир ювиш машинасини битта узайтиргич орқали бир вақтда ёқманг, мис ва алюминий уланадиган жойларга ўтказувчи гилза қўйинг — «мис-алюминий» бурама уланиш энг тез оксидланади.
Симларни бутунлай қачон алмаштириш керак
- Режа тузинг: розеткалар, тугмалар, шчиток қаерда, нечта нуқта бор.
- Иш давомида шчитокдан электрни ўчириб қўйинг.
- Девор бўйлаб ёки штроба ичида янги мис сим тортинг.
- Автоматларни гуруҳларга ўрнатинг — ошхона алоҳида, ҳаммом УЗО билан алоҳида.
- Ҳисоблагич юкламасини текширинг — эски ҳисоблагич янги қувватга чидамаслиги мумкин.
Бундай ишни асбоб-ускунаси ва рухсатномаси бор электрикка ишониб топширинг, «қўли келишадиган» қўшнига эмас — устани сайтдаги хизматлар бўлимидан топиш мумкин.
Симларни алмаштириш нархини қандай ҳисоблаш мумкин
Формула содда: битта нуқта — розетка ёки тугма ва сим — нархини нуқталар сонига кўпайтиринг, устига материал ва штроба нархини қўшинг.
Мисол: 55 кв.м квартирада одатда 35–40 нуқта бўлади. Битта нуқта иши — шартли 150 000 сўм (рақамлар шартли, устадан смета сўранг): 40 × 150 000 = 6 000 000 сўм. Материал, сим ва штроба яна 3 000 000–7 000 000 сўм қўшади — жами 9–13 миллион квартирага. Қисқа туташув ва кичик ёнғиндан кейинги таъмир бир неча баравар қимматга тушади — 20 000 000 сўмдан, фақат симларни эмас, куйган мебел ва пастдаги қўшниларни ҳам ҳисобласак.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Нуқталарни алмаштириш | нуқта нархи × нуқталар сони | 150 000 × 40 = 6 000 000 сўм |
| Материал ва штроба | уста сметаси (шартли) | 3 000 000–7 000 000 сўм |
| Туташувдан кейинги таъмир | зарар бўйича | 20 000 000 сўмдан |
Квартира сотиб олгандан кейин шундай таъмирни режалаштирсангиз, умумий бюджетни олдиндан уй-жой харажатлари калкуляторида ҳисоблаб кўринг — симлар кўпинча кутилмаган харажат бўлиб чиқади.
Эски уйдан квартира сотиб олаётганда нимага қараш керак
Кўрикда чойнак, дазмол ва чироқни бир вақтда ёқинг — автомат ўчса ёки чироқ милт-милт қилса, симлар юкламага чидамайди. Шчитокка қаранг: автоматлар ўрнига эски «пробка» бўлса, бу ёмон белги. Уй-жой ауксионида квартиралар кўпинча ичини олдиндан кўрмасдан сотилади, шунинг учун симлар ёши ҳақида саволни савдогача беринг — буни қандай қилиш ҳақида ауксион жиҳози қандай ишлайди мақоласида батафсил.
Таниш ҳолат: бир оила Юнусободда квартира сотиб олиб, арзон нархдан қувонган, бир ойдан кейин янги ошхона таъмиридан сўнг плита орқасидаги деворда қора изларни кўрган — эски бурама ойлаб обой остида сезилмай исиб турган экан.
Кўп учрайдиган хатолар
- Кучли жиҳозларни битта узайтиргич ёки триплег орқали ёқиш.
- Мис ва алюминий симни гилзасиз тўғридан-тўғри бураб улаш.
- Уйдаги юклама ошганда эски ҳисоблагични алмаштирмаслик.
- Розетка «фақат бироз исийди» деб электрикни чўзиб юриш.
Қисқа жавоблар
Квартирада симларни алмаштириш кераклигини қандай билиш мумкин?
Розеткалар исийса, автомат тез-тез ўчса, куйиш ҳиди келса ёки вилкада эриган излар бўлса — бу эски ёки ортиқча юкланган симлар, алмаштириш вақти келди.
Алюминий симнинг ўзи хавфлими?
Ўзи эмас, катта юклама остида ва мис билан уланиш жойларида хавфли — айнан ўша ерда кўпроқ исийди ва учқун беради.
Фақат розеткаларни алмаштириб, симни қолдирса бўладими?
Жиҳозларни линияларга тақсимлаб, энг заиф жойларни алмаштириш мумкин, лекин уй ўттиз ёшдан ошган бўлса, бу вақтинчалик ечим.
Квартирада симларни алмаштириш қанча туради?
Нуқталар бўйича ҳисобланг: розетка ёки тугма нархини уларнинг сонига кўпайтиринг, устига материал ва штроба қўшинг — аниқ сметани устадан жойида сўранг.
Симларни алмаштиришда УЗО қўйиш керакми?
Ҳа, айниқса ҳаммом ва ошхонада — қурилма ток оқиб кетганда таъминотни ўчиради ва suv билан алоқада ток уришидан ҳимоя қилади.
Қисқача
- Исийдиган розетка, тез-тез ўчадиган автомат ва куйиш ҳиди — чўзмаслик сигнали.
- Алюминий симлар юклама остида ва мис билан уланишда хавфли.
- Кучли жиҳозларни турли розеткаларга тақсимланг, битта триплег орқали эмас.
- Алмаштириш нархини нуқталар сони ва материал бўйича ҳисобланг.
- Эски уйдан квартира олаётганда шчиток ва юкламани битимдан олдин текширинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
