Диёра Юнусободда квартира топди, шанба куни кўчиб киришга келишди, биринчи ой учун олдиндан тўлов қилди. Шанба куни эшик олдида уни бир хил калитларга эга, бир хил эгадан келган яна бир оила кутиб олди. Квартира бир вақтда икки марта берилган эди — бу нега содир бўлади ва бундан қандай қочиш мумкин? Сабаб одатда содда: кимдир — эга, воситачи ёки ижарачининг ўзи — бир неча одамдан пул олиб, кимдир ўзи воз кечишига умид қилган.
Битта квартирани икки марта ижарага бериш тасаввур қилингандан кўра кўпроқ учрайди, айниқса талаб таклифдан тез ўсадиган мавсумда: ўқув йили бошида ёки янги иш жойи яқинида қурилиш авжида бўлганда. Бу схема қаердан келиб чиқиши ва пулдан олдин квартира ҳамда эгасини қандай текшириш кераклигини кўриб чиқамиз.
Битта квартира нега икки кишига бирдек берилади
- Эга бир неча номзоддан олдиндан тўлов йиғади. Ҳар бирига «квартира сизники» деб ваъда беради, задаток олади, кимнинг таклифи юқорироқ ёки ким тезроқ келса, ўшани қолдиради.
- Ижарачи квартирани эгаси бехабар ҳолда қайта ижарага беради. Одам ўзи уй ижарага олади, кейин уни қимматроққа эълон қилади, янги ижарачидан олдиндан тўлов олади ва ҳаммаси ошкор бўлишидан олдин ғойиб бўлади.
- Фирибгар квартирага умуман алоқаси йўқ. Расмлар эски эълондан олинади, манзил тахминан айтилади, кўрикдан олдин «брон учун» пул ўтказиш сўралади.
Биринчи қўнғироқда бу учта ҳолатни фарқлаш қийин — ҳаммаси бир хил ишонарли эшитилади.
Олдиндан тўловдан олдин квартира ва эгасини қандай текшириш керак
- Пулдан олдин квартирани шахсан кўринг — эга қанчалик ишонтирмасин, «масофадан» брон қилманг.
- Мулк ҳужжатини сўранг ва квартирани кўрсатаётган одамнинг паспорти билан фамилиясини солиштиринг.
- Агар кўрсатаётган эга бўлмаса, ишончнома ёки эгасининг ёзма розилиги бор-йўқлигини аниқлаштиринг.
- Тўғридан-тўғри сўранг: «Бу квартирани шу ҳафта яна кимгадир кўрсатяпсизми?» — ҳалол эга одатда паузасиз жавоб беради.
- Тилхат ёки сана ва суммаси ёзилган шартномасиз пул ўтказманг — оғзаки «квартира сизники» ҳеч нарсани англатмайди.
— Тилхат ёздирдингизми? — деб сўрашди Диёрадан қариндошлари икки марталик ижара воқеасидан кейин. — Йўқ, биз оғзаки келишиб олгандек эдик, — деб жавоб берди у. Айнан оғзаки келишув пулни қайтариб бўлмасликнинг ягона сабаби бўлди.
Квартира нафақат сизга берилиши мумкинлигининг белгилари
- Эга «ҳозирроқ тўланг, бошқалар аллақачон кўряпти» деб олдиндан тўлов сўрайди.
- Эълонга бир кунда ғайриоддий кўп одам қўнғироқ қилади — ўзи хавфли эмас, лекин брон ҳақида сўраш учун сабаб.
- Квартирани ҳужжациз одам, «қўшни» ёки «эгасининг дўсти» кўрсатади.
- Шартнома имзолашдан бош тортишади: «қоғоз нимага керак, биз нормал одаммиз».
Хавф ва мумкин бўлган йўқотишни қандай ҳисоблаш керак
Йўқотиш — бир ойлик олдиндан тўлов қўшилган кўчишга кетган харажат, агар кўчиш аллақачон бошланган бўлса, минус ихтиёрий қайтариб берилган сумма. Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): олдиндан тўлов 3 000 000 сўм, кўчиш учун машина буюртма қилинган — 300 000 сўм, натижа минус 3 300 000 сўм ва барибир кўчиб кириб бўлмаган квартира. Иккинчи мисол: агар олдиндан тўлов ўтказилмаган, фақат кўрик белгиланган бўлса, мумкин бўлган хато нархи — йўлга сарфланган бир соат, кўпи билан.
Бу икки натижа орасидаги фарқ битта банд: кўрик ва шартномадан кейин тўлаш, олдин эмас. Уй вариантларини бир нечта эълонда солиштириш учун квартира ижараси эълонлари бўлими қулай — шунда бир хил манзил ва телефон бир неча карточкада такрорланаётганини кўрасиз.
Бу учун қонун бўйича нима бўлади
| Ҳолат | Ҳуқуқий нуқтаи назардан нима бўлади | Қаерга мурожаат қилиш керак |
|---|---|---|
| Эга икковидан пул олиб, қайтармади | Фуқаролик низоси эмас, фирибгарликка ўхшайди | Милицияга ариза, ёзишма ва тилхат нусхаси |
| Ижарачи эгаси розилигисиз квартирани қайта берди | Ўз ижара шартномаси шартларини бузиш | Низо ижарачи ва эга ўртасида ҳал қилинади, янги ижарачи учинчи жабрланган томон |
| Эълон сохта бўлиб чиқди | Бошиданоқ фирибгарлик, квартира умуман мавжуд бўлмаслиги мумкин | Милицияга ариза, эълон жойлашган платформага шикоят |
Келиб қолганингизда квартирада бошқалар яшаётган бўлса, нима қилиш керак
Нотаниш оила билан эшик олдида тортишманг — улар ҳам, эҳтимол, жабрланган томон. Эга билан суҳбатни ёзма тарзда қайд этинг, олдиндан тўловни ўша куннинг ўзида қайтаришни талаб қилинг. Рад эца — тилхат ва ёзишма милицияга далил сифатида боради. Бир вақтнинг ўзида бошқа вариантларни ҳам кўринг: кўпинча эски квартира учун пулни қайтариб олишдан кўра янги квартира топиш тезроқ бўлади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Оиладан ҳеч ким шахсан кўрмаган квартира учун пул ўтказиш.
- Эга ёзма шартномага қарши бўлганда «оғзаки» келишишга рози бўлиш.
- Квартирани шу кунларда яна кимгадир кўрсатаётганини тўғридан-тўғри сўрамаслик.
- Ўзини эга деб кўрсатаётган одамдан мулк ҳужжатини сўрашни унутиш.
Шартнома ва ҳужжатларни юридик текшириш учун юристлар ва риелторлар хизматлари бўлимига мурожаат қилиш мумкин — баъзан бир соатлик маслаҳат йўқотилган олдиндан тўловдан арзонроқ туради.
Қисқа жавоблар
Квартира икки ижарачига бир вақтда берилса нима қилиш керак?
Ҳолатни ёзма қайд этиш, ўша куннинг ўзида олдиндан тўловни қайтаришни талаб қилиш ва бир вақтда бошқа уй излаш керак — бегона уй эшиги олдида низо ҳал бўлишини кутиш маъносиз.
Эга бир неча одамдан олдиндан тўлов йиғаётганини қандай билиш мумкин?
Тўғридан-тўғри савол билан: «Бу ҳафта яна кимгадир кўрсатяпсизми?» — ва шахсан кўриш ҳамда имзоланган шартномасиз пул ўтказмаслик билан.
Квартира бошқасига берилса, олдиндан тўловни қайтариб олиш мумкинми?
Ҳа, агар тўлов мақсади ёзилган тилхат ёки ўтказма бўлса — бўлмаса, қайтариш оғзаки низога айланади.
Ижарага олинган квартирани эга бехабар ҳолда қайта бериш қонунийми?
Йўқ, бу ижарачи ва эга ўртасидаги шартнома шартларини бузиш, ва бундай ҳолатда биринчи бўлиб уйсиз қоладиган айнан янги ижарачи бўлади.
Эълондаги квартира ҳақиқий эканини олдиндан қандай текшириш мумкин?
Пулдан олдин квартирани кўрсатувчи видео қўнғироқ сўранг — сохта эълонлар одатда шу босқичда жавоб беришни тўхтатади.
Қисқача
- Икки марталик ижара кўпинча битта манзил учун бир нечта олдиндан тўлов йиғиш усули.
- Квартирани кўриш ва шартнома ҳар доим пулдан олдин бўлади, кейин эмас.
- Эгадан бошқа номзодлар ҳақида тўғридан-тўғри сўраш хавфларнинг ярмини бепул йўқотади.
- Тилхат ёки мақсади ёзилган ўтказма — низо бўлганда ягона ҳимоя.
- Эга розилигисиз уйни қайта бериш ноқонуний ва айнан янги ижарачи учун хавфли.
- Квартира аллақачон банд бўлса, низо кейинроқ ҳал бўлади, уй эса дарҳол эгалардан эълонлар платформасида изланади.
Ўзи уй ижарага берадиганлар учун ҳам ўхшаш рақамли таҳлил бор: даромад келтирадиган, муаммо эмас, ижарага бериш учун қандай квартира олиш керак.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
