Diyora Yunusobodda kvartira topdi, shanba kuni ko‘chib kirishga kelishdi, birinchi oy uchun oldindan to‘lov qildi. Shanba kuni eshik oldida uni bir xil kalitlarga ega, bir xil egadan kelgan yana bir oila kutib oldi. Kvartira bir vaqtda ikki marta berilgan edi — bu nega sodir bo‘ladi va bundan qanday qochish mumkin? Sabab odatda sodda: kimdir — ega, vositachi yoki ijarachining o‘zi — bir necha odamdan pul olib, kimdir o‘zi voz kechishiga umid qilgan.
Bitta kvartirani ikki marta ijaraga berish tasavvur qilingandan ko‘ra ko‘proq uchraydi, ayniqsa talab taklifdan tez o‘sadigan mavsumda: o‘quv yili boshida yoki yangi ish joyi yaqinida qurilish avjida bo‘lganda. Bu sxema qayerdan kelib chiqishi va puldan oldin kvartira hamda egasini qanday tekshirish kerakligini ko‘rib chiqamiz.
Bitta kvartira nega ikki kishiga birdek beriladi
- Ega bir necha nomzoddan oldindan to‘lov yig‘adi. Har biriga «kvartira sizniki» deb va’da beradi, zadatok oladi, kimning taklifi yuqoriroq yoki kim tezroq kelsa, o‘shani qoldiradi.
- Ijarachi kvartirani egasi bexabar holda qayta ijaraga beradi. Odam o‘zi uy ijaraga oladi, keyin uni qimmatroqqa e’lon qiladi, yangi ijarachidan oldindan to‘lov oladi va hammasi oshkor bo‘lishidan oldin g‘oyib bo‘ladi.
- Firibgar kvartiraga umuman aloqasi yo‘q. Rasmlar eski e’londan olinadi, manzil taxminan aytiladi, ko‘rikdan oldin «bron uchun» pul o‘tkazish so‘raladi.
Birinchi qo‘ng‘iroqda bu uchta holatni farqlash qiyin — hammasi bir xil ishonarli eshitiladi.
Oldindan to‘lovdan oldin kvartira va egasini qanday tekshirish kerak
- Puldan oldin kvartirani shaxsan ko‘ring — ega qanchalik ishontirmasin, «masofadan» bron qilmang.
- Mulk hujjatini so‘rang va kvartirani ko‘rsatayotgan odamning pasporti bilan familiyasini solishtiring.
- Agar ko‘rsatayotgan ega bo‘lmasa, ishonchnoma yoki egasining yozma roziligi bor-yo‘qligini aniqlashtiring.
- To‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang: «Bu kvartirani shu hafta yana kimgadir ko‘rsatyapsizmi?» — halol ega odatda pauzasiz javob beradi.
- Tilxat yoki sana va summasi yozilgan shartnomasiz pul o‘tkazmang — og‘zaki «kvartira sizniki» hech narsani anglatmaydi.
— Tilxat yozdirdingizmi? — deb so‘rashdi Diyoradan qarindoshlari ikki martalik ijara voqeasidan keyin. — Yo‘q, biz og‘zaki kelishib olgandek edik, — deb javob berdi u. Aynan og‘zaki kelishuv pulni qaytarib bo‘lmaslikning yagona sababi bo‘ldi.
Kvartira nafaqat sizga berilishi mumkinligining belgilari
- Ega «hozirroq to‘lang, boshqalar allaqachon ko‘ryapti» deb oldindan to‘lov so‘raydi.
- E’longa bir kunda g‘ayrioddiy ko‘p odam qo‘ng‘iroq qiladi — o‘zi xavfli emas, lekin bron haqida so‘rash uchun sabab.
- Kvartirani hujjatsiz odam, «qo‘shni» yoki «egasining do‘sti» ko‘rsatadi.
- Shartnoma imzolashdan bosh tortishadi: «qog‘oz nimaga kerak, biz normal odammiz».
Xavf va mumkin bo‘lgan yo‘qotishni qanday hisoblash kerak
Yo‘qotish — bir oylik oldindan to‘lov qo‘shilgan ko‘chishga ketgan xarajat, agar ko‘chish allaqachon boshlangan bo‘lsa, minus ixtiyoriy qaytarib berilgan summa. Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying): oldindan to‘lov 3 000 000 so‘m, ko‘chish uchun mashina buyurtma qilingan — 300 000 so‘m, natija minus 3 300 000 so‘m va baribir ko‘chib kirib bo‘lmagan kvartira. Ikkinchi misol: agar oldindan to‘lov o‘tkazilmagan, faqat ko‘rik belgilangan bo‘lsa, mumkin bo‘lgan xato narxi — yo‘lga sarflangan bir soat, ko‘pi bilan.
Bu ikki natija orasidagi farq bitta band: ko‘rik va shartnomadan keyin to‘lash, oldin emas. Uy variantlarini bir nechta e’londa solishtirish uchun kvartira ijarasi e’lonlari bo‘limi qulay — shunda bir xil manzil va telefon bir necha kartochkada takrorlanayotganini ko‘rasiz.
Bu uchun qonun bo‘yicha nima bo‘ladi
| Holat | Huquqiy nuqtai nazardan nima bo‘ladi | Qayerga murojaat qilish kerak |
|---|---|---|
| Ega ikkovidan pul olib, qaytarmadi | Fuqarolik nizosi emas, firibgarlikka o‘xshaydi | Militsiyaga ariza, yozishma va tilxat nusxasi |
| Ijarachi egasi roziligisiz kvartirani qayta berdi | O‘z ijara shartnomasi shartlarini buzish | Nizo ijarachi va ega o‘rtasida hal qilinadi, yangi ijarachi uchinchi jabrlangan tomon |
| E’lon soxta bo‘lib chiqdi | Boshidanoq firibgarlik, kvartira umuman mavjud bo‘lmasligi mumkin | Militsiyaga ariza, e’lon joylashgan platformaga shikoyat |
Kelib qolganingizda kvartirada boshqalar yashayotgan bo‘lsa, nima qilish kerak
Notanish oila bilan eshik oldida tortishmang — ular ham, ehtimol, jabrlangan tomon. Ega bilan suhbatni yozma tarzda qayd eting, oldindan to‘lovni o‘sha kunning o‘zida qaytarishni talab qiling. Rad etsa — tilxat va yozishma militsiyaga dalil sifatida boradi. Bir vaqtning o‘zida boshqa variantlarni ham ko‘ring: ko‘pincha eski kvartira uchun pulni qaytarib olishdan ko‘ra yangi kvartira topish tezroq bo‘ladi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Oiladan hech kim shaxsan ko‘rmagan kvartira uchun pul o‘tkazish.
- Ega yozma shartnomaga qarshi bo‘lganda «og‘zaki» kelishishga rozi bo‘lish.
- Kvartirani shu kunlarda yana kimgadir ko‘rsatayotganini to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘ramaslik.
- O‘zini ega deb ko‘rsatayotgan odamdan mulk hujjatini so‘rashni unutish.
Shartnoma va hujjatlarni yuridik tekshirish uchun yuristlar va rieltorlar xizmatlari bo‘limiga murojaat qilish mumkin — ba’zan bir soatlik maslahat yo‘qotilgan oldindan to‘lovdan arzonroq turadi.
Qisqa javoblar
Kvartira ikki ijarachiga bir vaqtda berilsa nima qilish kerak?
Holatni yozma qayd etish, o‘sha kunning o‘zida oldindan to‘lovni qaytarishni talab qilish va bir vaqtda boshqa uy izlash kerak — begona uy eshigi oldida nizo hal bo‘lishini kutish ma’nosiz.
Ega bir necha odamdan oldindan to‘lov yig‘ayotganini qanday bilish mumkin?
To‘g‘ridan-to‘g‘ri savol bilan: «Bu hafta yana kimgadir ko‘rsatyapsizmi?» — va shaxsan ko‘rish hamda imzolangan shartnomasiz pul o‘tkazmaslik bilan.
Kvartira boshqasiga berilsa, oldindan to‘lovni qaytarib olish mumkinmi?
Ha, agar to‘lov maqsadi yozilgan tilxat yoki o‘tkazma bo‘lsa — bo‘lmasa, qaytarish og‘zaki nizoga aylanadi.
Ijaraga olingan kvartirani ega bexabar holda qayta berish qonuniymi?
Yo‘q, bu ijarachi va ega o‘rtasidagi shartnoma shartlarini buzish, va bunday holatda birinchi bo‘lib uysiz qoladigan aynan yangi ijarachi bo‘ladi.
E’londagi kvartira haqiqiy ekanini oldindan qanday tekshirish mumkin?
Puldan oldin kvartirani ko‘rsatuvchi video qo‘ng‘iroq so‘rang — soxta e’lonlar odatda shu bosqichda javob berishni to‘xtatadi.
Qisqacha
- Ikki martalik ijara ko‘pincha bitta manzil uchun bir nechta oldindan to‘lov yig‘ish usuli.
- Kvartirani ko‘rish va shartnoma har doim puldan oldin bo‘ladi, keyin emas.
- Egadan boshqa nomzodlar haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rash xavflarning yarmini bepul yo‘qotadi.
- Tilxat yoki maqsadi yozilgan o‘tkazma — nizo bo‘lganda yagona himoya.
- Ega roziligisiz uyni qayta berish noqonuniy va aynan yangi ijarachi uchun xavfli.
- Kvartira allaqachon band bo‘lsa, nizo keyinroq hal bo‘ladi, uy esa darhol egalardan e’lonlar platformasida izlanadi.
O‘zi uy ijaraga beradiganlar uchun ham o‘xshash raqamli tahlil bor: daromad keltiradigan, muammo emas, ijaraga berish uchun qanday kvartira olish kerak.
Summalar va to‘lovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab ko‘rish qulay.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
