Ишончномасиз қачон ишлар битмайди? Сизнинг ўрнингизга бошқа одам ҳаракат қилиши керак бўлган, сиз эса ёнида бўлмаган ҳар қандай ҳолатда — квартира сотиш, ҳужжат олиш, машинани рўйхатга қўйиш, судда вакиллик қилиш. Нотариус имзоси бўлмаган қоғозга ҳеч қандай банк, ҳеч қандай идора ишонмайди.
Вазият оддий: ўғил Россияга ишга кетган, онасининг Тошкентда квартираси бор ва уни сотиш керак. Ёки одам касалхонада ётиб, ҳужжатларни ўзи топшира олмайди. Қайси ҳолатда қандай ишончнома керак, матнида нимага қараш ва уни берувчи қандай хавф остида қолишини кўриб чиқамиз.
Ишончномасиз қачон ишлар битмайди
Кўпинча ишончнома уч ҳолатда керак бўлади. Биринчиси — кўчмас мулк ва автомобил битимлари: сотиш, машинани рўйхатга қўйиш ёки чиқариш. Машина кўпинча юрган автомобиллар эълонлари орқали сотилади, эгаси эса сафарда бўлиши мумкин — ишончномасиз харидор ҳам машинасиз, ҳам пулсиз қолиши мумкин. Иккинчиси — пул: ҳисобдан пул олиш, банкда вакиллик қилиш. Учинчиси — ҳужжат ва судлар: ҳужжат олиш, суд мажлисида вакил бўлиш. Оддий квитансия топширишга ишончнома керак эмас, пул ёки ҳуқуқга боғлиқ ҳужжатни имзолашга — керак, ва нотариал бўлиши керак.
Бир марталик ишончнома: битта ҳаракат учун
Бир марталик ишончнома аниқ бир ҳаракат учун берилади: шу квартирани сотиш, шу ҳужжатларни олиш. Ҳаракат бажарилгач у тугайди, иккинчи марта ишлатиб бўлмайди. Бу берувчи учун энг хавфсиз тури: вакил ёзилган чегарадан чиқолмайди. Матнда «Кадастрдан ҳужжат олиш» дейилган бўлса, одам шу асосда квартирангизни сотолмайди.
Умумий ишончнома: қачон ўзини оқлайди
Умумий ишончнома кенг доирадаги ҳаракатларга ҳуқуқ беради: мол-мулкни бошқариш, барча идораларда вакиллик қилиш, ҳисобларни бошқариш. Бундай ишончнома одатда яқин одамга — турмуш ўртоғига, вояга етган фарзандга — берилади, ишонч билдирувчи узоқ кетганда ёки соғлиғи имкон бермаганда. Хавф юқорироқ, чунки ҳуқуқлар кенгроқ. Узоқ қариндошга умумий ишончнома имзолашдан олдин сўранг: бу одам квартирангизни келишувсиз сотиб юборишига тайёрмисиз? Жавоб «йўқ» бўлса, аниқ битим учун бир марталик сўранг.
Матнда нимага албатта қараш керак
Ишончномада аниқ ёзилиши керак: кимга берилган ва одам аниқ нимага ҳуқуқли — умумий сўз эмас, балки аниқ: сотиш, имзолаш, пул олиш. «Мол-мулкни бошқариш учун» деган аниқлаштирилмаган ибора — матнни аниқроқ ёзиб беришни сўраш сабаби. Пул олиш ҳуқуқи ёзилмаган бўлса, пул тўғридан-тўғри сизга ўтиши керак, вакилга эмас.
Амал қилиш муддати ва уни бекор қилиш
Ишончнома муддати матнда ёзилади: бир ой, бир йил, уч йил. Аниқ муддатни нотариусдан сўранг — қоидалар ўзгариб туради. Ишончномани фақат уни берган одам бекор қила олади, нотариус орқали ариза билан; ёзув реестрга тушади, ва буни ҳар ким текширишга ҳақли. Фикрингиз ўзгарган бўлса — ёзма бекор қилинг, телефон орқали эмас.
Ишончнома берувчи қандай хавф остида қолади
Асосий хавф — назоратни йўқотиш: ишончнома амал қилар экан, вакил ёзилган чегарада ҳаракат қилади, сизга олдиндан хабар бермай. «Дала ҳовлисини сотишга ишончнома бердим, у эса арзонроққа сотиб, бир қисмини ўзига олди» деган ҳикоя такрорланади. Иккинчи хавф — муносабат бузилса ҳам, расман бекор қилинмагунча амал қилади. Мураккаб ҳолатда олдиндан юристни қандай танлаш кераклигини ҳал қилинг.
Бир марталикми, умумийми
| Параметр | Бир марталик | Умумий |
|---|---|---|
| Ҳаракатлар доираси | Битта аниқ битим | Кенг, кўп ҳаракат |
| Одатда кимга берилади | Юристга, риелторга, ҳамкасбга | Турмуш ўртоғига, фарзандга |
| Берувчи учун хавф | Паст — чегара тор | Юқори — чегара кенг |
| Қачон тугайди | Ҳаракат бажарилгач | Муддат ёки бекор қилинганда |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Бир марталик керак бўлганда умумий ишончнома бериш.
- Пул олиш ҳуқуқини ёзмаслик — кейин пул қаерга кетганини ўйлаб юриш.
- Керак бўлмай қолган ишончномани бекор қилишни унутиш.
- Ишончномага гапга ишониб, нотариусда текширмаслик — бу айниқса сотув эълонларини кўриб, ишончнома бўйича сотувчи билан иш қилаётганларга тегишли.
Қисқа жавоблар
Қариндош учун маълумотнома олишга ишончнома керакми?
Баъзан паспорт ва қариндошлик ҳужжати етади, аммо кўп ташкилот айнан ишончномани талаб қилади. Олдиндан аниқ муассасада сўраб қўйинг.
Эгаси шахсан бўлмаса, квартирани ишончнома билан соца бўладими?
Бўлади, агар ишончнома нотариал бўлса ва пул олиш билан сотишга рухсат берса. Харидор мулкдорнинг ўзи билан, масалан видеоалоқа орқали, боғлансин.
Вакил манфаатингизга зид ҳаракат қилса, нима қилиш керак?
Дарров нотариусда ишончномани бекор қилинг ва манфаатдор томонларга ёзма хабар беринг. Зарар аллақачон етган бўлса, гап судга боради — бу ерда қачон адвокат кераклигини билиб қўйинг.
Ишончнома ҳақиқийлигини қандай билиш мумкин?
Асл нусхасини кўрсатишни сўранг ва уни берган нотариусдан текширинг. Сотувчи бундай текширувдан қочса, бу тўхташ белгиси — харид пайтида алдашганлар қаторига қўшилманг.
Қисқача
- Ишончнома керак, қачон ўрнингизга бошқа одам ҳаракат қилиши керак бўлса — пул, кўчмас мулк, суд.
- Бир марталик — битта битим учун, умумий — кўп нарса учун ва катта хавф билан.
- Матнда айнан нимага рухсат берилгани, шу жумладан пулга ҳуқуқ аниқ ёзилиши керак.
- Муддат ва бекор қилиш тартибини нотариусдан сўранг — умумий рақам йўқ.
- Керак бўлмай қолган ишончномани нотариусда ёзма бекор қилинг.
- Ҳуқуқлар ҳажмига шубҳа қилсангиз, умумий ўрнига бир марталик ишончнома сўранг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
